Tôi nhớ vào một buổi sáng khi học lớp ba,
mẹ tôi đưa tôi đến trường với món chính của người Ghana gọi là "fufu."
(Cười)
Fufu là một cục bột sắn nhỏ như thế này,
và thường được ăn với súp nhẹ màu cam đậm,
chứa thịt gà hoặc thịt bò.
Đó là một món ngon đậm đà hương vị
đến nỗi mẹ tôi nghĩ nó có thể sưởi ấm cho tôi vào những ngày lạnh giá
Khi tôi đến phòng ăn trưa và mở cái phích ra,
một mùi mới lạ được giải phóng vào không khí,
bạn bè tôi đã phản ứng không thiện chí cho lắm.
(Cười)
"Cái gì thế?", một đứa trong nhóm hỏi.
"Đó là fufu", tôi trả lời.
(Cười)
"Ew, mùi của nó thật buồn cười. Mà fufu là gì thế?", cả bọn hỏi.
Phản ứng của chúng làm tôi ăn mất cả ngon.
Tôi đã xin mẹ đừng bao giờ gói cho tôi với món fufu lần nào nữa.
Thay vào đó, tôi nhờ bà làm sandwich hoặc súp gà
hoặc bất kì món nào khác như chúng bạn vẫn ăn.
Đây là một trong những lần đầu tiên
tôi bắt đầu chú ý đến điểm khác biệt giữa những gì chỉ có trong gia đình mình
và những gì phổ biến với mọi người khác.
Thế nào là người Ghana, người châu Phi
và người Mỹ.
Tôi là thế hệ người Mỹ đầu tiên.
Cả bố mẹ tôi đều là người nhập cư.
Bố tôi, Gabriel, đến Mỹ vào khoảng 50 năm về trước.
Ông đặt chân đến New York
từ thành phố Kumasi phía Bắc Ghana,
ở Tây Phi.
Ông đi học và nhận bằng cử nhân chuyên ngành kế toán
và sau đó, trở thành một kế toán.
Mẹ tôi, Georgina, đến Mỹ với ông vài năm sau đó.
Bà có một tình yêu với thời trang
và làm việc trong một nhà máy may mặc ở vùng Hạ Manhattan,
cho đến khi bà dành dụm đủ và mở một cửa hiệu thời trang nữ.
Tôi xem bản thân như một người Mỹ,
một người châu Phi,
và một người Ghana.
Có hàng triệu người trên thế giới
đang chật vật với nhiều nhân dạng.
Họ có thể là người Jamaica-Canada, hoặc Hàn Quốc-Mỹ, hoặc Nigeria-Anh.
Nhưng cái làm câu chuyện và trải nghiệm của chúng tôi khác biệt
là chúng tôi được sinh ra và lớn lên trên một đất nước
khác với nơi mà cha mẹ chúng tôi sinh ra.
Và điều này có thể khiến chúng tôi bị hiểu lầm
khi người khác nhìn vào chúng tôi qua những "con mắt" thiển cận.
Tôi lớn lên ở New York, nơi có đông người nhập cư nhất tại Mỹ.
Bạn sẽ nghĩ lớn lên ở một nơi như New York
là dễ dàng cho một người thế hệ đầu tìm được chỗ đứng.
Nhưng suốt thời thơ ấu,
có những thời điểm đã hình thành nơi tôi nhận thức
về những thế giới khác nhau mà mình thuộc về.
Khi học lớp năm, một học sinh hỏi tôi rằng
liệu gia đình tôi có phải là người tị nạn.
Tôi không hiểu từ đó nghĩa là gì.
Cậu ấy giải thích cho tôi rằng ba mẹ cậu bảo
người tị nạn là những người từ châu Phi đến nước Mỹ
để trốn chạy cái chết, đói khổ, và bệnh tật.
Nên tôi hỏi lại cha mẹ, và họ cười nhẹ,
không phải vì nó hài hước, mà là vì nó là định kiến chung.
Và họ cam đoan với tôi rằng họ đủ ăn ở Ghana
và tự nguyện đến Mỹ.
(Cười)
Những câu hỏi ấy trở nên phức tạp hơn khi tôi lớn lên.
Lớp 11 trung học là lần đầu tiên
tôi học cùng với rất nhiều người Mỹ da màu,
và rất nhiều trong bọn họ không hiểu tại sao tôi phát âm khác họ,
hoặc tại sao ba mẹ tôi trông khác ba mẹ họ.
"Mày có thật là da màu không vậy?" một đứa hỏi.
Tôi đã nghĩ mình là người da màu.
(Cười)
Tôi nghĩ màu da của tôi đã nói lên tất cả.
(Cười)
Tôi hỏi cha tôi về việc đó, và ông chia sẻ sự bối rối
trước tầm quan trọng của việc đó khi ông ấy lần đầu đến Mỹ.
Ông ấy giải thích rằng, ở Ghana, mọi người đều là da màu,
nên ông chưa từng nghĩ về điều đó.
Nhưng ở Mỹ, nó lại thành một vấn đề.
(Cười)
Và ông nói: "Nhưng con là người châu Phi. Hãy nhớ lấy."
Và nhấn mạnh điều đó dù nhiều người châu Phi khác
có xem tôi như người Mỹ đi nữa.
Những quan niệm sai lầm các vấn đề văn hóa phức tạp này
không đơn giản là câu hỏi với trẻ con.
Người lớn không biết dân nhập cư là ai.
Nhìn vào những xu hướng hiện nay,
nếu tôi hỏi bạn: Cộng đồng nào phát triển nhanh nhất
trong giới nhập cư tại Mỹ,
bạn nghĩ đó là ai?
9 trên 10 người nói với tôi đó là người Latinh,
nhưng thật ra đó là dân nhập cư châu Phi.
Trong giáo dục thì sao?
Cộng đồng nhập cư nào có học vấn cao nhất?
Nhiều người cho rằng đó là người châu Á, nhưng thật ra là người châu Phi.
Ngay cả các vấn đề về chính sách,
bạn có biết ba trên tám nước bị xem là "cấm du lịch"
là những nước châu Phi?
Nhiều người cho rằng người đạo Hồi bị nhắm tới chỉ sống ở Trung Đông
nhưng họ lại cấm những người đến từ châu Phi.
Cho nên, trước những vấn đề về giáo dục và chính sách và tôn giáo,
nhiều điều ta cho là đúng về dân nhập cư là không chính xác.
Ngay cả khi nhìn vào những thứ như sự đa dạng nơi công sở.
Nếu tôi hỏi bạn giới tính, dân tộc nào
ít được thăng tiến lên vị trí quản lí cấp cao,
bạn sẽ nghĩ đó là ai?
Không phải là người châu Phi nữa đâu.
(Cười).
Và cũng không phải đàn ông hay phụ nữ da màu,
Không phải đàn ông hay phụ nữ Latinh.
Phụ nữ châu Á, là những người ít được thăng tiến nhất.
Nắm bắt các câu chuyện và vấn đề này là một phần công việc của tôi
như một người kể chuyện trong thời đại số,
sử dụng công nghệ để mọi người tìm thấy những câu chuyện này dễ dàng hơn.
Năm nay, tôi đã mở một triển lãm trực tuyến về chân dung
thuộc một dự án gọi là Enodi.
Mục tiêu của Enodi là làm nổi bật thế hệ di cư đầu tiên như tôi,
người mang mối liên kết với đất nước nơi họ lớn lên,
và cả đất nước nguồn cội,
với khái niệm gọi là "đen."
Tôi tạo ra nơi này như một mái nhà trên mạng
cho nhiều người trong số chúng tôi bị hiểu nhầm tại những đất nước khác nhau.
Có hàng triệu Enodis
dùng dấu gạch nối để kết nối với nguồn cội
và nhà của họ ở Mỹ
hay Canada, Anh, hay Đức.
Thực chất, nhiều người bạn biết là Enodi.
Diễn viên Issa Rae và Idris Elba là người Enodi.
Colin Powell,
cựu Chưởng lý Eric Holder,
cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama,
đều là con của những người nhập cư châu Phi hay Caribbe.
Nhưng bạn biết về chúng tôi đến mức nào?
Định hướng phức tạp này
không chỉ là trải nghiệm của những người thế hệ đầu.
Chúng tôi đều rất gắn kết
với cuộc sống và văn hóa của những người Bắc Mỹ và Châu Âu,
đến nỗi bạn có thể ngạc nhiên về mức độ quan trọng của chúng tôi
trong lịch sử và tương lai của bạn.
Nên hãy nói chuyện với chúng tôi,
khám phá xem người nhập cư như thế nào trên thực tế
và nhìn chúng tôi tách biệt khỏi những rập khuôn,
định kiến, thậm chí là vẻ ngoài.
Chúng tôi là những "nồi lẩu" pha trộn nhiều văn hóa,
và nếu thứ gì đó trong "nồi" có mùi hơi mới hay lạ với bạn,
(Cười)
đừng nhăn mũi.
Hãy mời chúng tôi chia sẻ.
Xin cảm ơn.
(Vỗ tay)