Jeśli istnieje miasto,
w którym trudno znaleźć lokum do kupienia lub wynajęcia,
to musi być Sydney.
Jeśli ostatnio próbowaliście znaleźć tu dom,
to wiecie, o czym mówię.
Zawsze kiedy wchodzicie do domu na sprzedaż,
jesteście informowani o różnych ofertach
i o sytuacji na rynku,
ale zawsze wychodząc z niego,
ryzykujecie, że okazja może przejść wam koło nosa.
Skąd wiadomo, kiedy od zwykłego oglądania
przejść do złożenia oferty?
To tak bolesny i znany nam problem,
że zaskakujące może być to, że jest rozwiązanie tego problemu.
37 procent.
(Śmiech)
Żeby zwiększyć prawdopodobieństwo znalezienia najlepszego miejsca,
trzeba zobaczyć 37% tego, co jest na rynku
i złożyć ofertę przy następnym oglądanym miejscu,
które jest lepsze niż to, co już widzieliście.
Kiedy szukacie czegoś od miesiąca, obliczcie 37% tego czasu,
będzie to około 11 dni,
i wtedy jesteście gotowi do działania.
Wiemy to, bo znalezienie miejsca do życia
jest przykładem problemu optymalnego zatrzymania.
Gama problemów szeroko badanych
przez matematyków i informatyków.
Jestem specjalistą od kognitywistyki obliczeniowej.
Poświęcam czas na zrozumienie tego,
jak działa umysł ludzki,
od sukcesów po wielkie niepowodzenia.
Muszę myśleć w kategoriach struktury obliczeniowej problemów,
które pojawiają się w życiu
i porównywać idealne rozwiązania tych problemów
do naszego zachowania.
Efektem ubocznym jest to,
że widzę, jak niewielkie zastosowanie informatyki
może ułatwić ludziom podejmowanie decyzji.
Mam osobistą motywację do tej pracy.
Dorastając w Perth jako przeintelektualizowane dziecko,
(Śmiech)
zawsze starałem się postępować racjonalnie,
analizując każdą podjętą decyzję,
próbując wybrać najlepsze rozwiązanie.
Takie podejście nie ma zastosowania,
kiedy natrafia się na problemy dorosłego życia.
W pewnym momencie nawet próbowałem zerwać z dziewczyną,
bo próbowałem liczyć się z jej, ale też z moimi preferencjami,
i znaleźć doskonałe rozwiązanie,
(Śmiech)
co mnie wykańczało.
(Śmiech)
Pokazała mi, że moje podejście nie było właściwe,
żeby rozwiązać ten problem,
a potem została moją żoną.
(Śmiech)
(Brawa)
Obojętne czy chodzi o wybór restauracji,
czy o coś ważniejszego, jak wybór partnera życiowego,
życie ludzkie wypełnione jest zadaniami rachunkowymi,
zbyt trudnymi, żeby je rozwiązać za pomocą samych starań.
Przy takich problemach
warto jest skonsultować się z ekspertem,
informatykiem.
(Śmiech)
Kiedy szukacie życiowych porad,
informatyk pewnie nie jest pierwszą osobą, którą poprosilibyście o pomoc.
Życie jak z komputera,
stereotypowo deterministyczne, drobiazgowe, precyzyjne,
nie brzmi zachęcająco.
Jednak łączenie informatyki z podejmowaniem decyzji przez człowieka,
pokazuje, że tak naprawdę jest odwrotnie.
Rozwiązywanie trudnych problemów
pojawiających się w życiu,
w sposób, w jaki robią to komputery,
przypomina ludzkie działanie.
Weźmy przykład wyboru restauracji.
Ten problem zawiera konkretną strukturę obliczeniową.
Mamy kilka opcji,
chcecie wybrać jedną z nich,
i tę samą decyzję będziecie musieli podjąć kolejnego dnia.
W tej sytuacji
napotykacie na coś, co informatycy nazywają
kompromisem między eksploracją a eksploatacją.
Trzeba podjąć decyzję,
czy zamierzacie spróbować czegoś nowego,
to eksploracja, zbieranie informacji,
które mogą być przydatne w przyszłości,
czy też zamierzacie pójść do znanej wam i dobrej restauracji,
to eksploatowanie informacji, którą już zgromadziliście.
Kompromis między eksploracją a eksploatacją pojawia się zawsze wtedy,
kiedy wybieramy między nowym,
a tym, co wiemy, że jest dobre.
Może to dotyczyć wyboru muzyki
lub tego, z kim chcecie spędzić czas.
Ten problem napotykają też firmy technologiczne,
kiedy na przykład decydują, jaką reklamę umieścić na na stronie internetowej.
Umieścić nową reklamę i czegoś się o niej dowiedzieć,
czy pokazać reklamę,
która daje spore szanse na to, że klikniecie na nią?
W ciągu ponad 60 lat
informatycy uczynili duży postęp w procesie rozumienia
opisanego kompromisu.
Wynikiem tego są zaskakujące spostrzeżenia.
Myśląc nad tym, do jakiej restauracji pójść,
po pierwsze zadajcie sobie pytanie,
jak długo chcecie być w mieście.
Jeśli tylko na krótko,
powinniście wybrać to, co znane.
Nie ma sensu zbierać informacji.
Idźcie tam, gdzie wiecie, że jest dobrze.
Jeśli zamierzacie zostać w mieście na dłużej - eksplorujcie.
Próbujcie czegoś nowego, bo informacja, którą zbierzecie
może udoskonalić wasze przyszłe wybory.
Wartość informacji wzrasta,
kiedy jest więcej okoliczności na wykorzystanie jej.
Ta zasada pokazuje też,
jak działa ludzkie życie.
Niemowlaki nie uchodzą za zbyt rozsądne istoty.
Zawsze próbują czegoś nowego,
wsadzając wszystko do buzi.
Właśnie tak powinny robić.
Są w fazie eksploracji życia
i mogą odkryć, że pewne rzeczy są pyszne.
Z drugiej strony mamy starszego człowieka,
który zawsze chodzi do tej samej restauracji
i zawsze je to samo.
On nie jest nudny,
tylko podejmuje optymalną decyzję.
(Śmiech)
Wykorzystuje wiedzę,
zdobytą dzięki swojemu doświadczeniu.
Ogólnie mówiąc,
wiedząc o kompromisie między eksploracją a eksploatacją,
łatwiej jest spokojnie podejmować decyzje.
Nie musicie chodzić co wieczór do najlepszej restauracji.
Spróbujcie czegoś nowego, eksplorujcie.
Możecie się czegoś nauczyć.
A zdobyta informacja
może być warta więcej niż dobra kolacja.
Informatyka może też być pomocna
w innych miejscach w domu czy w biurze.
Jeśli kiedykolwiek musieliście posprzątać szafę,
zetknęliście się z wyjątkowo trudnym wyborem:
które rzeczy zatrzymać,
a których się pozbyć.
Martha Stewart bardzo dużo rozmyślała o tym
(Śmiech)
i doszła do pewnych wniosków.
Radzi, żeby zadać sobie cztery pytania:
Od kiedy to mam?
Czy to się nadal nosi?
Czy to jest kopia tego, co już mam?
Kiedy ostatni raz to nosiłam lub używałam?
Są jednak inni eksperci,
którzy może nawet więcej o tym myśleli,
i stwierdzili, że jedno z tych pytań jest ważniejsze od pozostałych.
Ci eksperci?
Ludzie projektujący systemy pamięci komputerów.
Istnieją dwa główne rodzaje systemów pamięci:
szybka pamięć,
jak zbiór kart pamięci z ograniczoną pojemnością,
bo są drogie,
i pamięć wolna, która jest o wiele pojemniejsza.
Żeby komputer działał jak najefektywniej
upewniacie się,
że informacja, do której chcecie dotrzeć
jest w pamięci szybkiej,
żeby można szybko do niej dotrzeć.
Zawsze kiedy docieramy do informacji,
jest ona ładowana w szybkiej pamięci
i komputer musi wybrać, co wyrzucić z pamięci,
bo ma ograniczoną pojemność.
Przez wiele lat
informatycy próbowali różnych metod wyboru tego,
co ma być usuwane z pamięci.
Próbowali wybierać na chybił trafił
lub stosować zasadę "pierwsze weszło, pierwsze wyszło",
czyli wyrzucenie tego,
co w pamięci jest najdłużej.
Ale najskuteczniejsza metoda
skupia się na tym, co było najdawniej modyfikowane.
Jeśli trzeba zdecydować, co usunąć z pamięci,
należy wybrać to, co było modyfikowane najdalej w przeszłości.
Jest w tym pewna logika.
Jeśli minęło dużo czasu od kiedy korzystano z tej informacji,
pewnie upłynie sporo czasu,
zanim znowu się z niej skorzysta.
Wasza szafa jest jak pamięć komputera.
Macie ograniczoną pojemność.
Musicie mieć dostęp do rzeczy, których najczęściej potrzebujecie,
żeby jak najszybciej je wyjąć.
Wiedząc to,
może zastosować zasadę "najdawniej używane"
do organizacji swojej szafy.
Wracając do czterech pytań Marthy,
informatyk powiedziałby,
że ostatnio używane jest najważniejsze.
Taki pomysł na organizowanie,
czyli rzeczy najpotrzebniejsze są najłatwiej dostępne,
można też zastosować w biurze.
Japoński ekonomista Yukio Noguchi
wymyślił system katalogowania oparty na tej zasadzie.
Zaczął od tekturowego pudełka,
do którego wkładał dokumenty od lewej strony.
Kiedy dodawał dokument,
przesuwał ten, który był pierwszy
i wkładał nowy z lewej strony pudełka.
Kiedy wyciągał dokument,
zaglądał do niego i wkładał go z lewej strony pudełka.
W wyniku tego dokumenty były ułożone od lewej strony
w kolejności "ostatnio używane".
W ten sposób szybko mógł znaleźć to, czego potrzebował,
szukając od lewej strony
i idąc w kierunku prawej.
Zanim popędzicie do domu, żeby zastosować tę metodę,
(Śmiech)
warto rozważyć, czy już tego nie zrobiliście.
(Śmiech)
Sterta papierów na biurku,
zazwyczaj określana jako nieład,
a w gruncie rzeczy doskonale poukładana,
(Śmiech)
o ile zawsze kiedy bierzecie kartkę,
odkładacie ją na wierzch.
Wówczas papiery są ułożone od góry do dołu
w kolejności "ostatnio używane"
i prawdopodobnie szybko znajdziecie to, czego szukacie,
zaczynając od góry.
Uporządkowanie szafy czy biurka
pewnie nie jest najważniejszą sprawą w waszym życiu.
Czasami problemy bywają bardzo trudne.
Jednak nawet w takich sprawach
informatyka może zaproponować działania
i może być pomocna.
Najlepsze algorytmy wprowadzają najlepsze rozwiązania
w najkrótszym czasie.
Kiedy komputery napotykają ciężkie problemy,
radzą sobie z nimi, upraszczając je,
wykorzystując przypadkowość,
usuwając ograniczenia lub wprowadzając szacowanie.
Rozwiązując prostsze problemy,
mamy pogląd na te trudniejsze
i czasami możemy dojść do ich rozwiązania.
Wiedząc to, jest mi łatwiej, kiedy muszę podjąć pewne decyzje.
Można zastosować zasadę 37%, żeby znaleźć dom, jak w przykładzie.
Nie ma możliwości, żeby rozważyć wszystkie opcje,
dlatego trzeba zaryzykować.
Nawet jeśli wybierze się optymalną strategię,
nie ma gwarancji uzyskania idealnego rozwiązania.
Jeśli wybierzecie zasadę 37%,
prawdopodobieństwo wybrania najlepszego miejsca,
to zabawne,
(Śmiech)
wynosi 37%.
Zazwyczaj nam się nie udaje.
Ale tylko tyle można zrobić.
W końcu, informatyka może pomóc nam
pokonać własne ograniczenia.
Nie można kontrolować wyników, tylko procesy.
Najlepsze co możemy zrobić,
to wybrać najlepszy proces.
Czasami wymagają one zaryzykowania,
rezygnacji ze sprawdzania wszystkich opcji
lub chęci wyboru dobrego rozwiązania.
Nie są to ustępstwa, które czynimy, kiedy nie możemy być racjonalni,
one właśnie oznaczają racjonalny wybór.
Dziękuję.
(Brawa)