Đây là một nghĩa trang thiết bị.
Điểm đến cuối cùng đặc trưng
của thiết bị y tế từ các bệnh viện châu Phi.
Sao lại thế?
Hầu hết thiết bị y tế ở châu Phi đều được nhập khẩu,
và thường không phù hợp với điều kiện ở đây.
Khi thì chúng cần kĩ thuật viên có trình độ
để vận hành, bảo trì và sửa chữa.
Khi thì chúng không chịu được nhiệt độ và độ ẩm cao
và đòi hỏi một nguồn điện ổn định liên tục.
Ví dụ về một thiết bị y tế,
cuối cùng, sẽ bị tống vô bãi rác vào lúc nào đó
là máy siêu âm điện tim cho thai nhi.
Đây là thiết bị chăm sóc tiêu chuẩn ở các nước phát triển.
Nhưng trong điều kiện thiếu nguồn lực, tiêu chuẩn chăm sóc thường là
một bà mụ nghe nhịp tim thai qua ống nghe.
Cách tiếp cận này đã được dùng từ hơn một thế kỉ.
Nó phụ thuộc rất nhiều vào kĩ năng và kinh nghiệm của bà mụ.
Vài năm trước, hai nhà sáng chế trẻ từ Uganda
đã đến thăm phòng khám tiền sản tại một bệnh viện địa phương
khi là sinh viên ngành công nghệ thông tin.
Họ nhận thấy,
các bà mụ thường không thể nghe tim thai
bằng chiếc ống nghe này.
Vậy nên, họ đã sáng chế ra thiết bị nghe tim thai của riêng mình.
Họ lắp ống nghe và nối nó với điện thoại thông minh.
Ứng dụng trên điện thoại sẽ ghi lại nhịp tim, đánh giá
và cung cấp cho bà mụ một loạt thông tin
về tình trạng thai nhi.
Những nhà sáng chế này -
(Vỗ tay)
là Aaron Tushabe và Joshua Okello.
Một người nữa là Tendekayi Katsiga,
làm việc cho tổ chức phi lợi nhuận tại Botswana,
sản xuất các thiết bị trợ thính.
Anh nhận ra những thiết bị trợ thính này
cần được thay pin thường xuyên, điều vượt quá khả năng
của phần lớn người sử dụng.
Đáp lại, với vai trò một kĩ sư, anh đã phát minh
máy sạc pin năng lượng mặt trời cùng pin sạc,
có thể dùng được cho các thiết bị trợ thính.
Anh đồng sáng lập một công ty tên Deaftronics,
hiện đang sản xuất Solar Ear,
một thiết bị trợ thính được vận hành bởi phát minh của anh.
Đồng nghiệp của tôi, Sudesh Sivarasu, đã sáng chế găng tay thông minh
cho bệnh nhân hủi.
Dù bệnh hủi có thể được chữa khỏi,
kết quả của những tổn thương thần kinh
sẽ khiến nhiều người mất đi xúc giác.
Điều này khiến họ rất dễ bị thương.
Chiếc găng có những cảm biến giúp xác định nhiệt độ và áp lực
và cảnh báo người dùng.
Nó hoạt động hiệu quả như một xúc giác nhân tạo
và ngăn ngừa tổn thương.
Sudesh đã phát minh chiếc găng này sau khi quan sát những người từng mắc bệnh
sinh hoạt hàng ngày,
và nhận thấy những rủi ro và nguy hiểm trong môi trường của họ.
Những nhà sáng chế mà tôi vừa nói tới
đã kết hợp công nghệ với chăm sóc y tế.
Đó là điều mà kĩ sư y sinh làm.
Tại Đại học Cape Town,
chúng tôi tổ chức khóa học có tên Sáng kiến Sức khỏe và Thiết kế.
Nhiều sinh viên tốt nghiệp ngành kỹ sư y sinh đã tham dự.
Mục tiêu khóa học là giới thiệu cho các học viên
triết lý của giới thiết kế.
Các sinh viên được khuyến khích gắn kết với cộng đồng
khi tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề sức khỏe.
Một trong các cộng đồng mà chúng tôi đang làm việc cùng
là nhóm những người cao tuổi tại Cape Town.
Nhiệm vụ của một dự án gần đây của lớp là xác định
tình trạng khiếm thính ở những người cao tuổi này.
Các học viên, nhiều người là kỹ sư,
tin rằng họ có thể thiết kế một thiết bị trợ thính tốt hơn.
Họ dành thời gian với người cao tuổi,
trò chuyện với những nhà cung cấp dịch vụ y tế và các điều dưỡng viên.
Họ nhanh chóng nhận ra, thật ra, thiết bị trợ thính thích hợp đã tồn tại,
nhưng những người cần
lại không có được chúng.
Và những người có
lại không dùng.
Các học viên nhận ra rằng
nhiều người cao tuổi không chấp nhận việc mình bị khiếm thính.
Một nỗi xấu hổ khi phải mang thiết bị trợ thính.
Họ cũng khám phá ra rằng môi trường mà những người cao tuổi này đang sống
không hỗ trợ cho tình trạng khiếm thính của họ.
Ví dụ, nhà và trung tâm cộng đồng
đầy ắp những tiếng vọng làm cản trở khả năng nghe.
Vậy nên, thay vì phát triển và thiết kế một thiết bị trợ thính mới tốt hơn,
các học viên kiểm tra bối cảnh xung quanh,
với hi vọng cải thiện chất lượng âm thanh.
Họ cũng nghĩ ra một chiến dịch để nâng cao nhận thức về khiếm thính
và chống lại nỗi xấu hổ khi phải mang thiết bị trợ thính.
Việc này thường xảy ra khi ta tập trung vào người dùng -
trường hợp này, là người cao tuổi -
và nhu cầu cùng bối cảnh của họ.
Ta sẽ phải chuyển hướng tập trung khỏi công nghệ
và tái cấu trúc vấn đề.
Cách tiếp cận vấn đề thông qua việc tham gia và lắng nghe này
không mới,
nhưng thường không được các kĩ sư áp dụng
trong quá trình phát triển công nghệ.
Một trong những học viên của tôi có kinh nghiệm làm kĩ sư phần mềm.
Anh từng tạo ra nhiều sản phẩm
mà các khách hàng chẳng thích một chút nào.
Khi khách hàng từ chối một sản phẩm,
là chuyện thường ở công ty anh
khi tuyên bố rằng họ không biết họ muốn gì.
Hoàn thành xong khóa học, anh gửi phản hồi rằng
giờ đây, anh đã nhận ra anh mới là người không hiểu
khách hàng muốn gì.
Một học viên khác gửi phản hồi
rằng cô đã học được cách thiết kế với sự đồng cảm,
thay vì theo chức năng, như được dạy ở trường.
Tất cả những điều này cho thấy chúng ta thường không thấy được
nhu cầu thật sự khi đuổi theo công nghệ.
Nhưng chúng ta cần công nghệ.
Chúng ta cần máy trợ thính. Chúng ta cần thiết bị nghe tim thai.
Vậy làm thế nào để tạo ra nhiều thành công hơn
cho các thiết bị y tế từ châu Phi?
Làm thế nào tạo ra nhiều nhà sáng chế,
thay vì phụ thuộc vào vài cá nhân đặc biệt
có thể nhìn thấy được nhu cầu thật sự
và đáp lại một cách phù hợp?
Chúng ta sẽ tập trung vào nhu cầu, con người và bối cảnh.
"Nhưng đó là điều hiển nhiên", bạn có thể nói vậy,
"Bối cảnh dĩ nhiên là quan trọng."
Nhưng châu Phi là một lục địa đa dạng,
với cách biệt cực lớn về sức khỏe, giáo dục, tài sản và thu nhập.
Nếu cho rằng kĩ sư và các nhà sáng chế của mình đã đủ hiểu biết
về bối cảnh khác nhau của người dân châu Phi
để có thể giải quyết các vấn đề của những cộng đồng khác nhau
kể cả cộng đồng tách biệt nhất,
thì chúng ta đã sai.
Mặt khác, nếu chính chúng ta ở Châu Phi mà cũng không hiểu hết về nó,
thì ai sẽ có đủ kĩ năng và sự tận tụy có thể bay đến,
dành thời gian để lắng nghe và hòa nhập
rồi bay đi cùng với đủ hiểu biết để sáng chế cho lục địa này?
Việc hiểu rõ bối cảnh không phải là một tương tác hời hợt
mà là sự ràng buộc sâu sắc,
và sự dấn thân vào thực tại và sự phức tạp của bối cảnh.
Và chúng ta đã làm được.
Chúng ta đã có một nền tảng kiến thức giàu và mạnh
để, từ đó, bắt đầu tìm kiếm giải pháp cho vấn đề của mình.
Thế nên, đừng ỷ lại vào người khác
khi ta đang sống trên một lục địa
đầy những tài năng chưa được khai thác.
Xin cảm ơn
(Vỗ tay)