เอาล่ะ ฉันจะใช้ภาษาสื่อสารกับคุณ
เพราะฉันทำได้
มันเป็นความสามารถพิเศษหนึ่ง ที่มนุษย์อย่างเรามี
เราสามารถถ่ายทอด ความคิดที่ซับซ้อนไปสู่คนอื่นได้
และสิ่งที่ฉันทำอยู่ตอนนี้ คือการเปล่งเสียงจากปาก
ขณะหายใจออก
ฉันใช้น้ำเสียง สูดลมหายใจ และเบาลม
สร้างให้เกิดแรงสั่นสะเทือนในอากาศ
คลื่นเสียงเหล่านั้นเดินทางไปสู่พวกคุณ
กระทบเข้าที่แก้วหู
จากนั้นประสาทรับเสียงถูกกระตุ้น แล้วส่งสัญญาณไปยังสมอง
และแปลความหมายของคลื่นเสียงเป็นความคิด
หวังว่าจะใช่นะ
(เสียงหัวเราะ)
หวังว่านั่นจะเกิดขึ้นนะ
และด้วยความสามารถนี้ มนุษย์เราจึงสื่อสารและส่งความคิด
ผ่านที่ว่างอันกว้างขางและเวลา
เรายังสามารถถ่ายทอดความรู้ระหว่างกัน
และยังใส่ความคิดแปลก ๆ ในหัวของพวกคุณได้ในขณะเดียวกัน
ฉันอาจพูดว่า
"ลองจินตนาการถึงแมงกะพรุน ที่กำลังเต้นรำในห้องสมุด
ขณะทบทวนกลศาสตร์ควอนตัม"
(เสียงหัวเราะ)
จนตอนนี้ หากคุณดำเนินชีวิต อย่างเรียบง่ายตลอดมา
คุณคงไม่เคยคิดถึงอะไรแบบนั้น
(เสียงหัวเราะ)
แต่ตอนนี้ฉันทำให้คุณเห็นภาพนั้นได้
ผ่านการใช้ภาษา
และแน่นอน ไม่ได้มีเพียงภาษาเดียวบนโลกใบนี้
มีภาษาที่ใช้สื่อสารกันอยู่ ถึงกว่า 7,000 ภาษาทั่วโลก
และภาษาเหล่านั้นก็แตกต่างกัน ในหลาย ๆ แง่มุม
บางภาษาแตกต่างกันที่เสียง
บางภาษาแตกต่างกันที่ศัพท์
บางภาษาแตกต่างกันทางโครงสร้าง
ความแตกต่างทางโครงสร้างนี่แหละที่สำคัญ
นั่นนำมาสู่คำถามที่ว่า
"ภาษากำหนดวิธีคิดของเราหรือไม่"
นี่เป็นคำถามที่มีมาตั้งแต่โบราณ
ที่เรายังคงตั้งสมมติฐาน เกี่ยวกับเรื่องนี้ตลอดมา
ชาร์เลอมาญ จักรพรรดิแห่งโรมัน กล่าวไว้ว่า
"การมีภาษาที่สอง คือการมีจิตวิญญาณอีกดวง"
คำกล่าวที่ชี้ชัดว่า ภาษาประกอบสร้างความเป็นจริง
แต่อีกด้านหนึ่ง จูเลียตของเชกสเปียร์ก็พูดไว้ว่า
"จักเรียกว่าอะไร
หากกุหลาบในภาษาอื่น อาจหมายถึงของหวาน"
ฉะนั้น บางทีภาษาอาจไม่ใช่ ตัวกำหนดความเป็นจริง
มีข้อถกเถียงเหล่านี้มากมาย เกิดขึ้นตลอดหลายพันปี
จนกระทั่งตอนนี้ ก็ยังไม่มีข้อเสนอใด
ที่ช่วยให้เราตัดสินใจเชื่อสักทาง
เมื่อเร็ว ๆ นี้ ที่ห้องวิจัยของฉัน และอีกหลายแห่งทั่วโลก
เราได้ริเริ่มค้นคว้า
และได้พบข้อสรุปทางวิทยาศาสตร์ เกี่ยวกับคำถามนี้
ฉะนั้นขอให้ฉันได้เล่าถึง ตัวอย่างศึกษาที่ฉันโปรดปราน
ขอเริ่มจากตัวอย่าง จากชุมชนชาวอะบอริจินในออสเตรเลีย
ที่ฉันมีโอกาสได้ร่วมงานด้วย
นี่คือชาวคุกทายอร์ (Kuuk Thaayorre)
พวกเขาอาศัยอยู่ในปอร์มปูราอาว (Pormpuraaw) ตะวันตกสุดของเคปยอร์ก (Cape York)
สิ่งที่น่าสนใจเกี่ยวกับชาวคุกทายอร์
ชาวคุกทายอร์ไม่ใช้ศัพท์ เช่น "ซ้าย" หรือ "ขวา"
และเพื่อบอกทิศทางทุกอย่าง พวกเขาใช้ศัพท์ตามเข็มทิศ
เหนือ ใต้ ออก ตก
ที่ฉันบอกว่าทุกอย่าง ฉันหมายถึงทุกอย่างจริง ๆ
คุณควรพูดเช่นนี้ว่า
"นี่เธอ มีมดเกาะอยู่ บนขาข้างตะวันตกเฉียงใต้"
หรือ "ช่วยขยับแก้วของคุณ ไปทางตะวันออกเฉียงเหนือนิดหนึ่ง"
อันที่จริง เราจะกล่าว "สวัสดี" ในภาษาคุกทายอร์โดยพูดว่า
"คุณกำลังไปทางไหน"
และคุณควรจะตอบว่า
"ขึ้นไปเรื่อย ๆ ทางตะวันออกเฉียงเหนือ
แล้วคุณล่ะ?"
ฉะนั้น คิดดูว่าขณะที่คุณกำลังเดินทาง ไปไหนต่อไหนระหว่างวัน
ทุกครั้งที่คุณทักทายใคร
คุณต้องบอกทิศทางที่กำลังเดินไปด้วย
(เสียงหัวเราะ)
ซึ่งนั่นจะทำให้คุณระบุทิศทาง ได้รวดเร็วขึ้น ถูกไหม
เพราะคุณไม่สามารถ ต่อบทคำว่า "สวัสดี" ไปได้
หากคุณไม่ทราบแน่ชัด ว่าคุณกำลังไปทิศทางใด
อันที่จริง ผู้คนที่ใช้ภาษาเช่นนี้ ต่างก็ระบุทิศทางได้ดี
พวกเขาระบุทิศทางได้ดี เกินกว่าที่เราเชื่อว่ามนุษย์จะทำได้
เราเคยเชื่อว่ามนุษย์นั้น แย่กว่าสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ
โดยโทษปัญหาเชิงกายภาพ
"โธ่ เราไม่มีแม่เหล็ก อยู่ที่จะงอยปากหรือครีบเสียหน่อย"
นั่นไม่จริง เพราะหากภาษาและวัฒนธรรม บ่มเพาะให้คุณทำ
ท้ายที่สุด คุณจะทำมันได้
ยังมีมนุษย์อีกมากทั่วโลก ที่ระบุทิศทางได้ดี
และเพื่อให้ทุกคนเห็นด้วย
ถึงความแตกต่างของแต่ละคน เนื่องมาจากการใช้ภาษาของเรา ๆ
ฉันอยากให้พวกคุณลองหลับตาสักครู่
และชี้ไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้
(เสียงหัวเราะ)
หลับตาไว้ และชี้
เอาล่ะ ลืมตาได้
ฉันเห็นพวกคุณชี้ไปทางนี้ ทางนั้น ทางโน้น และทางโน้น
ซึ่งฉันเองก็ไม่ทราบหรอกว่ามันคือตรงไหน
(เสียงหัวเราะ)
ฉันคงช่วยอะไรคุณไม่ได้เช่นกัน
(เสียงหัวเราะ)
เอาเป็นว่าความแม่นยำของคน ในห้องนี้ไม่สูงเท่าไรนัก
นี่คือความแตกต่างของระดับสติปัญญา ในกลุ่มผู้ใช้ภาษาที่ต่างกัน
ในเมื่อกลุ่มหนึ่ง กลุ่มคนที่ยอดเยี่ยมเช่นพวกคุณ
ไม่รู้ว่าทิศไหนเป็นทิศไหน
แต่อีกกลุ่ม
แม้ฉันเข้าไปถามเด็ก 5 ขวบ พวกเขาก็สามารถตอบได้
(เสียงหัวเราะ)
ยังมีความแตกต่างอย่างมากใน วิธีคิดเกี่ยวกับเรื่องของเวลา
และนี่คือภาพคุณปู่ของฉัน ในแต่ละช่วงวัยของเขา
เมื่อฉันขอให้คนที่ใช้ภาษาอังกฤษ เรียงลำดับเวลา
พวกเขาจะเรียงมันตามนี้
จากซ้ายไปขวา
เหมือนกับทิศทางของการเขียน
แต่ถ้าคุณใช้ภาษาฮิบรูหรืออาหรับล่ะก็
คุณมักจะเรียงภาพดังกล่าว ในทิศทางตรงข้ามกัน
จากขวาไปซ้าย
แล้วสำหรับชาวคุกทายอร์ล่ะ
หากให้กลุ่มชาวอะบอริจิน ที่ฉันเพิ่งพูดถึงเรียงลำดับ
พวกเขาไม่ใช้ศัพท์เช่น "ซ้าย" หรือ "ขวา"
ให้ฉันใบ้สักหน่อย
เมื่อเรานั่งหันหน้าไปทางใต้
ทิศทางของเวลาจะเดินจากซ้ายไปขวา
เมื่อเรานั่งหันหน้าไปทางเหนือ
ทิศทางของเวลาจะเดินจากขวาไปซ้าย
เมื่อเรานั่งหันหน้าไปทางตะวันออก
ทิศทางของเวลาจะเดินสวนเราไป
รูปแบบเป็นอย่างไร?
ตะวันออกไปตะวันตก ถูกไหม?
ฉะนั้นสำหรับพวกเขา เวลาไม่ได้ยึดจากร่างกาย
มันยึดจากภูมิประเทศ
สำหรับฉัน ถ้าฉันหันไปทางนี้
เวลาจะเดินไปทางนี้
และหากฉันหันไปทางนี้ เวลาก็จะเดินไปทางนี้
ฉันหันทางนี้ เวลาเดินทางนี้
เป็นการยึดตัวเองอย่างที่สุดหากว่า ทิศทางของเวลาจะต้องเปลี่ยนไปตามเรา
ทุกครั้งที่เราหมุนตัว
สำหรับชาวคุกทายอร์ เวลาจึงยึดจากภูมิประเทศแทน
มันเป็นวิธีคิดอันน่าทึ่ง ที่แตกต่างของเรื่องเวลา
นี่คือกลอันแสนฉลาดอีกอันของมนุษย์
สมมุติฉันถามคุณว่า มีเพนกวินอยู่ทั้งหมดกี่ตัว
ซึ่งฉันรู้ดีกว่าพวกคุณ มีวิธีการหาคำตอบนี้อย่างไร
เริ่มจาก "หนึ่ง สอง สาม สี่ ห้า หก เจ็ด แปด"
คุณนับจำนวนพวกมัน
เรียกมันแต่ละตัวด้วยตัวเลข
และเลขสุดท้ายที่คุณเรียก คือจำนวนทั้งหมดของเพนกวิน
การนับคือกลเม็ด ที่พวกคุณถูกสอนตั้งแต่ยังเด็ก ๆ
คุณเรียกรู้เลขลำดับต่าง ๆ และวิธีประยุกต์ใช้มัน
กลเม็ดทางภาษาศาสตร์
แต่ว่า บางภาษาไม่เป็นเช่นนั้น
เพราะบางภาษา ไม่มีจำนวนตัวเลขที่แน่นอน
มีบางภาษาไม่มีศัพท์บอกจำนวนอย่าง "เจ็ด"
หรือ "แปด"
ความจริงแล้ว คนที่ใช้ภาษาเหล่านั้น ไม่นับเลขด้วยซ้ำ
และพวกเขาต้องเผชิญปัญหา การหาปริมาณจริง ๆ
ยกตัวอย่าง ถ้าฉันขอให้คุณ รวมจำนวนของเพนกวิน
กับเป็ดจำนวนเดียวกันนี้
คุณอาจหาผลรวมของมันได้จากการนับ
แต่ชาวบ้านที่ไม่รู้กลทางภาษานี้ คงจะทำไม่ได้
ภาษายังแตกต่างกันที่ วิธีการแบ่งเฉดสี
โลกแห่งภาพ
บางภาษามีคำบอกเฉดสีมากมาย
บางภาษามีแค่ 2 คำ คือ "อ่อน" กับ "เข้ม"
และภาษาต่าง ๆ ก็มีขอบเขตของเฉดสี ที่แตกต่างกัน
ยกตัวอย่าง ในภาษาอังกฤษ มีคำศัพท์เช่น "สีฟ้า" (blue)
ซึ่งหมายถึงทุกสีที่คุณเห็นอยู่บนหน้าจอนี้
แต่ในภาษารัสเซีย ไม่ได้มีเพียงคำเดียว
ตรงกันข้าม ผู้ใช้ภาษารัสเซีย ต้องจำแนกเฉดสีต่าง ๆ
ระหว่างสีฟ้าอ่อน "โกลูบอย (goluboy)"
กับสีฟ้าเข้ม "ซีนีย์ (siniy)"
ดังนั้นชาวรัสเซียจะมี ประสบการณ์ชีวิตทางภาษา
ในการจำแนกเฉดสองสีนี้
เมื่อเราทดสอบความสามารถ ในการจำแนกเฉดสีด้วยการมองเห็นของมนุษย์
สิ่งที่เราค้นพบคือ ชาวรัสเซียมักไวกว่า
ด้วยขอบเขตทางภาษาศาสตร์นี้
พวกเขาแยกแยะได้รวดเร็วกว่า ถึงความแตกต่าง
ระหว่างสีฟ้าเข้มและสีฟ้าอ่อน
และเมื่อสังเกตสมองของมนุษย์ ขณะที่กำลังมองดูสีต่าง ๆ
กล่าวคือเราไล่เฉดจากสีฟ้าอ่อน ไปหาสีเข้มให้คุณดู
สมองของผู้ใช้ภาษาบ่งสีอ่อนเข้ม ที่หลากหลายกว่า
จะให้ผลตอบสนองที่น่าทึ่ง เมื่อสีเปลี่ยนจากอ่อนไปเข้ม
เหมือนแบบ "อุ้ย มีเฉดสีเปลี่ยนไปนะ"
ในขณะที่สมองของผู้ใช้ภาษาอังกฤษ
ไม่มีการจำแนกเฉดสีที่แตกต่างมากเท่านี้
ไม่ให้ผลที่น่าทึ่งเท่านี้
เพราะพวกเขาไม่เห็นความเปลี่ยนแปลงของเฉด
ทุกภาษาต่างก็มีการเล่นโวหารทางโครงสร้าง
นี่คืออีกสิ่งที่ฉันโปรดปราน
หลายภาษามีเพศทางไวยากรณ์
คำนามทุกคำล้วนถูกระบุเพศ มักถูกแบ่งเป็น เพศชาย กับเพศหญิง
ซึ่งแต่ละภาษามีการแบ่งเพศที่แตกต่างกัน
ยกตัวอย่างเช่น พระอาทิตย์เป็นคำนามเพศหญิง ในภาษาเยอรมัน แต่เป็นเพศชายในภาษาสเปน
ส่วนพระจันทร์ก็ตรงข้ามกัน
แล้วเรื่องเพศมีผลต่อ ความคิดของเราอย่างไรบ้าง
ชาวเยอรมันนึกถึงพระอาทิตย์ ว่าเป็นผู้หญิง
และนึกถึงพระจันทร์ว่าเป็นผู้ชายไหม
จริง ๆ แล้วมันก็เป็นแบบนั้นแหละ
ฉะนั้น หากคุณขอให้ชาวเยอรมันหรือชาวสเปน บรรยายสะพานสักสะพาน
อย่างเช่นสะพานนี้
"สะพาน" มีเพศทางไวยากรณ์เป็นหญิง ในภาษาเยอรมัน
แต่มีเพศเป็นชายในภาษาสเปน
ชาวเยอรมันมักจะบรรยายสะพาน ด้วยคำว่า "สวย" "งดงาม"
หรือคำชมเชยที่ใช้กับหญิงสาว
ในขณะที่ชาวสเปนมักจะกล่าวว่า
พวกมัน "แข็งแรง" หรือ "ยาว"
ซึ่งดูเป็นชาย
(เสียงหัวเราะ)
ในแต่ละภาษายังบอกเล่าเหตุการณ์ ด้วยวิธีที่แตกต่างกัน จริงไหม?
เมื่อคุณฉายภาพอุบัติเหตุประมาณนี้
ในภาษาอังกฤษอาจพูดได้ว่า "เขาทำแจกันแตก"
แต่ในบางภาษาเช่นภาษาสเปน
คุณควรจะพูดประมาณว่า "แจกันแตก"
หรือ "แจกันมันแตกเอง"
เพราะถ้ามันเป็นอุบัติเหตุ คุณไม่ควรบอก ว่าใครเป็นคนทำมัน
ภาษาอังกฤษค่อนข้างแปลกประหลาด เราพูดได้กระทั่งว่า
"ฉันหักแขนตัวเอง"
ปัจจุบัน หลาย ๆ ภาษา
คุณจะไม่ใช้โครงสร้างประโยคเช่นนี้ เว้นแต่ว่าคุณจะเป็นบ้า
และคลั่งจนอยากจะหักแขนตัวเอง
(เสียงหัวเราะ)
และคุณก็ทำมันสำเร็จด้วย
หากมันเป็นอุบัติเหตุ คุณควรจะใช้โครงสร้างประโยคที่ต่างออกไป
ซึ่งมันมักมีผลของเหตุการณ์นั้น ๆ
ดังนั้น ผู้ใช้ภาษาอื่น จึงสนใจที่ปัจจัยอื่นแทน
ขึ้นอยู่กับว่าภาษานั้น ๆ มักสนใจในสิ่งใด
เราจึงลองนำภาพอุบัติเหตุเดียวกัน ให้ผู้ใช้ภาษาอังกฤษและภาษาสเปนดู
ผู้ใช้ภาษาอังกฤษจะจำได้ว่าใครเป็นคนทำ
เพราะภาษาอังกฤษกำหนดให้คุณ พูดว่า "เขาทำมัน เขาทำแจกันแตก"
ในขณะที่ผู้ใช้ภาษาสเปนจะไม่ค่อย จดจำว่าใครเป็นผู้กระทำ
หากมันเป็นอุบัติเหตุ
เพราะพวกเขาจำได้ว่า มันเป็นอุบัติเหตุ
พวกเขาจะคำนึงถึงเจตนามากกว่า
ดังนั้น สองคนที่เห็นเหตุการณ์เดียวกัน
เป็นพยานในคดีเดียวกัน
แต่สุดท้ายจดจำเรื่องราวที่แตกต่างกัน
มันส่งผลกระทบแน่นอน กับน้ำหนักของคำให้การประจักษ์พยาน
และยังส่งผลไปถึง การกล่าวหาและการลงโทษ
ดังนั้นถ้าคุณเชิญผู้ใช้ภาษาอังกฤษมา
และแค่ให้เขาดูภาพ ใครคนหนึ่งกำลังทำแจกันแตก
และพูดว่า "เขาทำแจกันแตก" แทนที่จะพูดว่า "แจกันแตก"
แม้ว่าคุณเป็นพยานในเหตุการณ์เอง
หรือคุณจะดูจากวิดีโอ
หรือคุณจะเห็นการกระทำต่อแจกัน
คุณคงได้ลงโทษใครบางคนเพิ่มขึ้น
คุณจะกล่าวโทษคนอื่นมากขึ้น หากคุณพูดว่า "เขาทำมันแตก"
แทนที่จะพูดว่า "มันแตก"
ภาษาชี้นำเหตุผลของเรา ที่มีต่อเหตุการณ์หนึ่ง ๆ
ถึงตอนนี้ ฉันได้ให้ตัวอย่างไปแล้วบ้าง
ว่าภาษากำหนดวิธีคิดของเรา อย่างแยบยลอย่างไรบ้าง
และมันเป็นเช่นนั้นในหลาย ๆ ทาง
ฉะนั้น ภาษาจึงสร้างผลกระทบอย่างมาก
เพราะเมื่อเราเห็นพื้นที่และเวลา
ที่ที่มนุษย์สามารถสรรสร้าง
ด้วยวิธีที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง และประกอบกับเป็นแนวคิดของแต่ละคน
ภาษายังสามารถส่งผลกระทบ ในแง่มุมที่ลึกซึ้งได้
จากที่เราเห็นปัญหา ในเรื่องการนับจำนวน
การมีจำนวนนับในภาษาของคุณ
การมีคำบ่งจำนวน
ได้เปิดโลกกว้างแห่งคณิตศาสตร์
และแน่นอน หากคุณไม่มีการนับ คุณจะไม่สามารถแก้สมการได้
คุณก็จะไม่สามารถทำในสิ่ง
ที่จำเป็นต่อการสร้างห้องแบบนี้ขึ้น
หรือออกอากาศอะไรเช่นนี้ จริงไหม?
กลเม็ดเช่นคำบ่งจำนวน เสมือนขั้นบันไดนำพาเรา
ไปสู่โลกแห่งองค์ความรู้มหาศาล
ภาษายังส่งผลกระทบ ในแง่มุมทั่วไป
อย่างเช่นในเรื่องของเฉดสี
การตัดสินด้วยสายตา เป็นเรื่องพื้นฐานทั่ว ๆ ไป
ซึ่งเราทำอยู่ตลอดเวลา
และภาษาก็ยังเข้ามามีส่วนร่วมในนั้น
และยุ่งเกี่ยวกระทั่ง การตัดสินใจเล็ก ๆ ของเรา
ภาษายังมีผลในแนวกว้าง
อย่างเช่นการแยกเพศทางไวยากรณ์ ที่บางครั้งดูไร้สาระ
แต่ในขณะเดียวกัน มันถูกกำหนดใช้กับคำนามทุกคำ
หมายความว่าภาษาเป็นตัวกำหนด วิธีคิดของคุณ
เกี่ยวกับทุกสิ่งที่ถูกเรียกแทน ด้วยคำนาม
หรือก็คือทุกสิ่งทุกอย่าง
และสุดท้าย ฉันได้ยกตัวอย่างถึง ภาษาที่กำหนดสิ่ง
ซึ่งมีผลต่อบุคคลของเรา
แนวคิดเรื่องการกล่าวหาและการลงโทษ หรือคำให้การประจักษ์พยาน
ล้วนแล้วแต่เป็นสิ่งที่สำคัญ ในชีวิตประจำวันของเรา
ความงดงามของความหลากหลายทางภาษา ได้แสดงให้เห็นให้พวกเราเห็นแล้วว่า
มนุษย์นั้นมีความความอัจฉริยะ และความยืดหยุ่นทางจิตใจมากเพียงใด
มนุษย์ไม่ได้พัฒนาแนวคิดไปในแค่ทางเดียว แต่มีมากถึง 7,000 ทาง
มีภาษาที่ใช้สื่อสารกันอยู่ ถึง 7,000 ภาษาทั่วโลก
และเรายังประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่ ได้อีกหลายภาษา
ภาษาเปรียบได้กับสิ่งมีชีวิต
สิ่งที่เราขัดเกลาและ ปรับเปลี่ยนได้ตามความต้องการ
เรื่องน่าเศร้าคือว่าเรากำลังสูญเสีย ความแตกต่างทางภาษานี้
ตลอดเวลา
เราสูญเสียภาษาไปหนึ่งภาษาทุกสัปดาห์
และจากการคาดการณ์
ภาษาทั่วโลกกว่าครึ่งจะสูญพันธุ์ ในอีก 100 ปีข้างหน้านี้
ปัจจุบันยังมีข่าวร้ายยิ่งกว่านั้น
เกือบทุกองค์ความรู้เกี่ยวกับ จิตใจและกลไกสมองของมนุษย์
ถูกอ้างอิงจากวิทยานิพนธ์ ของนักศึกษาที่ใช้ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน
ในรั้วมหาวิทยาลัย
นั้นยังไม่รวมมนุษย์เกือบทุกคนใช่ไหม?
ดังนั้นสิ่งที่เรารู้เกี่ยวกับจิตใจมนุษย์ คือมันไม่เปิดกว้างและมีอคติ
และวิทยาศาสตร์ควรทำอะไรสักอย่างกับเรื่องนี้
ฉันอยากจะทิ้งปมให้คุณได้คิดสักหน่อย
ฉันได้อธิบายเกี่ยวกับแนวคิดที่แตกต่างกัน ของกลุ่มคนที่ใช้ภาษาต่างกัน
แต่แน่นอน นั่นไม่เกี่ยวกับว่า ผู้คนในที่อื่นคิดอย่างไร
มันอยู่ที่คุณคิดอย่างไร
การใช้ภาษาของคุณเป็นตัวกำหนด วิธีคิดของคุณเอง
และทำให้มีโอกาสได้คิดทบทวนว่า
"ทำไมฉันถึงคิดเช่นนั้น?"
"ฉันจะคิดต่างได้อย่างไร?"
หรือแม้กระทั่ง
"เราอยากจะสร้างสรรค์องค์ความรู้ใด?"
ขอบคุณค่ะ
(เสียงปรบมือ)