Có một câu hỏi tôi từng băn khoăn và viết về nó
gần như cả cuộc đời trưởng thành của mình.
Tại sao một số cuộc khủng hoảng quy mô lớn
đánh thức chúng ta và truyền cảm hứng cho chúng ta thay đổi và phát triển,
trong khi một số khác chỉ khiến ta giật mình một chút,
và rồi để nó chìm vào quên lãng?
Những cú sốc mà tôi đang nói đến đều rất lớn --
sự sụp đổ thị trường thảm khốc, chủ nghĩa phát xít trỗi dậy,
một tai nạn công nghiệp chất độc ở quy mô lớn.
Những sự kiện như này vận hành như một hồi chuông báo động tập thể.
Đột nhiên, chúng ta cảm thấy mối đe dọa, chúng ta tổ chức lại.
Chúng ta khám phá ra sức mạnh và quyết tâm không tưởng.
Như thể chúng ta không còn “đi bộ” nữa
mà “nhảy vọt”.
Ngoại trừ, hồi chuông báo động của ta dường như đã bị hỏng.
Khi đối mặt với khủng hoảng, chúng ta thường suy sụp, thoái lui
và nó trở thành cơ hội cho các lực lượng phản dân chủ
đẩy lùi xã hội, trở nên bất bình đẳng và bất ổn hơn.
Mười năm trước tôi đã viết về quá trình đi lùi này
và tôi gọi là “Học thuyết gây Sốc”.
Vậy điều gì quyết định con đường giúp ta vượt qua khủng hoảng?
Ta sẽ trưởng thành nhanh và tìm ra những điểm mạnh
hay ta sẽ bị đánh bật trở lại.
Và tôi muốn nói đây là một câu hỏi cấp bách hiện nay.
Bởi vì mọi thứ đều khá kinh hoàng ngoài đó.
Những cơn bão chưa từng có, các thành phố bị nhấn chìm,
những đám cháy kỷ lục đe dọa nuốt chửng họ,
hàng nghìn người di cư biến mất dưới làn sóng.
Và các phong trào chủ nghĩa thượng đẳng công khai nổi lên,
ở đất nước chúng ta, như những “ngọn đuốc” đường phố.
Và bây giờ không hiếm những người gióng lên hồi chuông cảnh báo.
Nhưng là một xã hội, tôi không nghĩ ta có thể thành thật nói
rằng chúng ta đang giải quyết bất cứ điều gì mang tính khẩn cấp
mà những cuộc khủng hoảng chồng chéo này đòi hỏi ở chúng ta.
Tuy nhiên, chúng ta biết từ lịch sử,
rằng khủng hoảng xảy ra sẽ xúc tác cho bước nhảy tiến hóa.
Và một trong những ví dụ nổi bật nhất về sức mạnh tiến bộ từ khủng hoảng
là cuộc Đại Đổ Vỡ năm 1929.
Nó là một cú sốc về sự sụp đổ đột ngột của thị trường chứng khoán
theo sau là tất cả các dư chấn,
hàng triệu người mất tất cả xếp hàng dài ở khu cứu tế.
Và nhiều người coi nó như một thông điệp cho biết bản thân hệ thống đã bị hỏng.
Và nhiều người đã lắng nghe và bắt tay vào hành động.
Tại Hoa Kỳ và nhiều nơi, chính phủ bắt đầu thiết lập một mạng lưới an toàn
để nếu còn những vụ Đổ Vỡ khác
sẽ có những chương trình như An ninh Xã hội để hỗ trợ họ.
Có những hệ thống công lập tạo việc làm đầu tư vào
nhà ở, điện khí hóa và vận chuyển.
Và có một quy phạm mạnh mẽ
ngự trị trong các ngân hàng.
Giờ đây, những cải cách này vẫn chưa hoàn hảo.
Ở Mỹ, công nhân người Mỹ gốc Phi, người nhập cư và phụ nữ
phần lớn vẫn bị bỏ lại.
Nhưng thời kỳ Suy thoái,
cùng với sự chuyển đổi của các quốc gia và nền kinh tế đồng minh
trong nỗ lực của Thế Chiến II,
cho chúng ta thấy rằng, có cơ hội cho những xã hội phức tạp
chuyển đổi bản thân một cách nhanh chóng khi đối mặt với mối đe dọa tập thể.
Giờ đây, khi chúng ta bàn về câu chuyện Đổ Vỡ năm 1929,
tất cả tuân theo một công thức chung --
rằng đã có một “cú sốc” và nó mang đến một “lời cảnh tỉnh”
và điều đó đã tạo ra một “bước nhảy vọt” đến một nơi an toàn hơn.
Bây giờ, nếu đó thực sự là điều cần làm,
vậy thì tại sao nó không hoạt động nữa?
Tại sao những cú sốc không ngừng hiện nay --
tại sao chúng không thúc đẩy ta hành động?
Tại sao chúng không tạo ra bước nhảy vọt?
Đặc biệt là khi bàn đến biến đổi khí hậu.
Hôm nay tôi muốn bàn luận với các bạn
ý nghĩ của tôi về một công thức hoàn chỉnh hơn cho sự biến đổi sâu sắc
được xúc tác từ những sự kiện gây sốc.
Và tôi sẽ tập trung vào hai phần chính
mà thường bị lãng quên khỏi sử sách.
Một cái liên quan đến trí tưởng tượng, cái còn lại liên quan đến tổ chức.
Bởi sự tương tác giữa hai điều này là nơi
sức mạnh cách mạng hình thành.
Vì vậy, hãy bắt đầu với trí tưởng tượng.
Những thắng lợi của Chính sách mới đã không xảy ra chỉ vì
đột nhiên mọi người đều hiểu ra sự tàn bạo của Tự do Kinh tế.
Hãy nhớ rằng, đây là khoảng thời gian gây náo động của hệ tư tưởng lớn,
khi có nhiều phe tư tưởng khác nhau về cách tổ chức xã hội
đã tranh luận công khai.
Thời điểm mà nhân loại dám mơ lớn
về những tương lai khác nhau,
nhiều người đã tổ chức theo đường lối chủ nghĩa bình đẳng một cách triệt để.
Bây giờ, không phải tất cả ý tưởng đều tốt
nhưng đây là thời đại bùng nổ trí tưởng tượng.
Điều này có nghĩa là các phong trào đòi thay đổi
biết mình đang chống lại điều gì:
tình trạng đói nghèo, `gia tăng bất bình đẳng,
nhưng cũng quan trọng không kém, họ biết họ có giá trị gì.
Họ biết thứ phải nói “không” và thứ nên nói “có“.
Họ cũng có những mô hình tổ chức chính trị rất khác nhau
so với chúng ta ngày nay.
Trong nhiều thập kỷ, các phong trào xã hội và lao động
đã và đang xây dựng khối thành viên nền tảng của họ,
liên kết động lực của nhau và tăng sức mạnh cho nhau.
Điều đó có nghĩa là vào thời điểm vụ Đổ Vỡ xảy ra,
đã có một phong trào đủ lớn và rộng
ví dụ như các cuộc đình công dẫn đến không chỉ đóng cửa các nhà máy,
mà đóng cửa cả thành phố.
Chính sách vẻ vang nhất của Chính sách Mới
thực ra được đề xuất dưới dạng thỏa thuận.
Bởi vì giải pháp thay thế có vẻ là một cuộc cách mạng.
Vậy, hãy điều chỉnh lại phương trình trước đó.
Một “sự kiện gây sốc” cộng với “trí tưởng tượng không tưởng”
cộng với “cuộc vận động sức lực”,
đó là cách chúng tôi có được một bước nhảy vọt thực sự.
Vậy thời điểm hiện tại của chúng ta được “đo lường” như nào?
Chúng ta đang sống, một lần nữa,
tại thời đại của những cam kết chính trị phi thường.
Chính trị là nỗi ám ảnh của đại chúng.
Các phong trào tiến bộ đang phát triển và kháng cự bằng lòng dũng cảm to lớn.
Tuy nhiên, từ lịch sử chúng ta biết rằng nói “không” là chưa đủ.
Bây giờ, có một số thứ phải nói “có” đang xuất hiện.
Và chúng thực sự đang nhanh chóng trở nên táo bạo hơn rất nhiều.
Từ đề xuất thay bóng đèn của các nhà hoạt động khí hậu,
giờ chúng tôi đang dùng 100 phần trăm năng lượng
đến từ mặt trời, gió và sóng biển,
và thực hiện chúng nhanh chóng.
Các phong trào nổi lên từ hành vi bạo lực của cảnh sát với người da đen
kêu gọi kết thúc chế độ cảnh sát quân sự, việc phạt tù hàng loạt
và thậm chí là bồi thường cho chế độ nô lệ.
Sinh viên không chỉ phản đối việc tăng học phí,
mà từ Chile đến Canada tới Vương quốc Anh,
họ đang kêu gọi miễn học phí và xóa nợ sinh viên.
Tuy nhiên, điều này vẫn không tạo ra
một loại tầm nhìn toàn diện và phổ quát
cho một thế giới khác hơn những người tiền nhiệm từng có.
Tại sao lại như vậy?
Ta thường nghĩ sự thay đổi trong chính trị
được xác định bởi các dự luật thời nay,
Môi trường ở một “ngăn” tài liệu , bất bình đẳng ở một “ngăn” khác,
công bằng về chủng tộc và giới tính trong một vài “ngăn” khác nữa,
giáo dục ở đây, sức khỏe ở đó.
Và trong mỗi “ngăn”,
có hàng ngàn nhóm và tổ chức phi chính phủ khác nhau,
các bên cạnh tranh với nhau để giành được tín nhiệm, độ nhận diện
và tất nhiên là cả tài nguyên.
Nói cách khác, chúng ta hành động rất giống thương hiệu doanh nghiệp.
Và nó thường được gọi là vấn đề về Silo. (Silo: giao tiếp kém giữa các bộ phận)
Xảy ra Silo là điều dễ hiểu.
Chúng chia thế giới phức tạp của ta thành những phần để quản lý được.
Chúng giúp chúng ta bớt thấy choáng ngợp hơn.
Nhưng trong quá trình đó, chúng cũng rèn luyện bộ não của ta lờ đi
khi xuất hiện vấn đề của người khác
và khi người khác cần sự giúp đỡ và hỗ trợ từ chúng ta với vấn đề của họ.
Và chúng cũng khiến ta không nhìn thấy được
mối liên hệ rõ ràng giữa các vấn đề của mình.
Ví dụ, những người chống lại đói nghèo và bất bình đẳng
hiếm khi nói về biến đổi khí hậu.
Mặc dù chúng ta nhiều lần chứng kiến
những người khốn khó nhất
là những người dễ bị ảnh hưởng nhất bởi thời tiết khắc nghiệt.
Những con người của biến đổi khí hậu hiếm khi nói về chiến tranh và nghề nghiệp.
Mặc dù chúng ta biết rằng cơn khát nhiên liệu hóa thạch
là nguyên nhân chính gây ra xung đột.
Phong trào môi trường đã trở nên tốt hơn trong việc chỉ ra
rằng các quốc gia đang bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu
có người da đen và da nâu chiếm số lượng lớn dân cư.
Nhưng khi cuộc sống người da đen bị coi là bỏ đi
trong nhà tù, trường học và trên đường phố
những mối liên hệ này rất hiếm khi được xem xét.
Những bức tường giữa các Silo của chúng ta
cũng có nghĩa là các giải pháp của chúng ta, khi chúng nổi lên,
cũng bị ngắt kết nối với nhau.
Có một danh sách dài những nhu cầu mà tôi đã đề cập trước đó
dành cho quá trình tiến bộ ,
những câu “có.”
Nhưng điều ta vẫn còn thiếu
có phải là bức tranh nhất quán của thế giới mà chúng ta đang đấu tranh?
Nó trông như thế nào, mang lại cảm giác gì,
và trên hết là giá trị cốt lõi của nó là gì.
Và điều đó thực sự quan trọng.
Bởi vì khi khủng hoảng quy mô lớn tấn công chúng ta
và chúng ta phải đối mặt với nhu cầu nhảy tới nơi nào đó an toàn hơn,
không có bất kỳ thống nhất nào cho biết địa điểm đó ở đâu.
Một cú nhảy không có đích đến
trông khá giống việc nhảy lên nhảy xuống.
(Cười)
May mắn thay, đa dạng hoá các cuộc trao đổi và thí nghiệm đang được diễn ra
để cố gắng cắt đứt những chia rẽ đang cản trở chúng ta.
Và tôi muốn kết thúc bằng cách nói về một trong số chúng.
Cách đây vài năm, một nhóm chúng tôi ở Canada
quyết định rằng chúng ta đã đạt đến giới hạn
về những gì chúng ta có thể đạt được từ kiểu làm việc Silo khác nhau.
Thế là chúng tôi nhốt mình trong phòng suốt hai ngày,
và chúng tôi cố gắng tìm ra điều gì đã gắn kết mọi người lại với nhau.
Trong căn phòng đó có những người hiếm khi giáp mặt nhau.
Có những người lớn tuổi bản địa với những hipster làm trong ngành vận tải.
Có người đứng đầu tổ chức Hoà bình xanh.
với lãnh đạo công đoàn đại diện cho công nhân khai thác dầu và gỗ.
Có những lãnh đạo đức tin và đại diện nữ quyền và nhiều hơn nữa.
Và chúng tôi đã cho mình một nhiệm vụ khá tham vọng:
thống nhất về một tuyên bố ngắn mô tả thế giới sau chiến thắng.
Thế giới sau khi chúng ta đã đã chuyển đổi sang nền kinh tế sạch
và một xã hội công bằng hơn nhiều.
Nói cách khác,
thay vì đe dọa mọi người về viễn cảnh nếu chúng ta không hành động,
chúng tôi quyết định cố gắng truyền cảm hứng cho họ
về những gì có thể xảy ra nếu chúng tôi hành động.
Những người nhạy cảm luôn nói với chúng ta
sự thay đổi đó cần phải diễn ra theo từng bước nhỏ.
Kiểu Chính trị đó là nghệ thuật của sự khả thi
và rằng chúng ta không thể để “hoàn hảo” trở thành kẻ thù của “cái tốt”.
Vâng, chúng tôi đã từ chối tất cả những điều đó.
Chúng tôi đã viết một bản tuyên ngôn, và chúng tôi gọi nó là “Bước nhảy vọt”.
Tôi phải nói với bạn rằng, việc có chung tiếng nói “có” đó
sau những trải nghiệm đa dạng như vậy
và trong bối cảnh hàng tấn lịch sử đau thương
là chuyện không hề dễ dàng.
Nhưng nó cũng khá xúc động.
Bởi vì ngay khi chúng ta cho phép mình mơ ước,
những sợi dây kết nối những gì chúng ta làm dần trở nên hiển nhiên.
Ví dụ, chúng tôi nhận ra rằng
những mong muốn về lợi nhuận, không có điểm dừng
nó đang trói buộc rất nhiều người làm việc hơn 50 giờ một tuần,
không có sự an toàn,
và điều đó đang tiếp thêm năng lượng đại dịch tuyệt vọng này
cũng là cuộc tìm kiếm lợi nhuận không đáy và sự tăng trưởng không ngừng
đó là trái tim cuộc khủng hoảng sinh thái của chúng ta
và đang làm mất ổn định hành tinh của chúng ta.
Điều chúng tôi cần thực hiện cũng trở nên rõ ràng.
Chúng ta cần tạo ra một nền văn hóa của sự chăm sóc.
Trong đó không có ai và không nơi nào bị bỏ lại.
Với nền tảng của nó là giá trị vốn có của mọi người và mọi hệ sinh thái.
Vì vậy chúng tôi cho ra mắt nền tảng mọi người,
và đừng lo lắng, tôi sẽ không đọc to toàn bộ cho bạn --
nếu bạn quan tâm, bạn có thể đọc nó tại theleap.org.
Nhưng tôi sẽ cho bạn trải nghiệm những gì chúng tôi đã cho ra mắt.
Chúng tôi kêu gọi việc nhanh chóng tái tạo 100 phần trăm nền kinh tế,
nhưng còn hơn cả thế.
Kêu gọi các hình thức thỏa thuận thương mại mới,
một cuộc tranh luận mạnh mẽ về đảm bảo thu nhập hàng năm,
đầy đủ quyền lợi cho người lao động nhập cư,
chặn dòng tiền doanh nghiệp chảy vào chính trị,
ngày chăm sóc toàn diện miễn phí, cải cách bầu cử và hơn thế nữa.
Những gì chúng tôi phát hiện ra là rất nhiều người trong chúng ta
đang tìm kiếm sự cho phép để hành động
giống một phong trào hơn là một doanh nghiệp.
Vì phong trào thì không quan tâm đến sự ghi công.
Họ muốn những ý tưởng hay được lan truyền xa và rộng.
Điều tôi thích ở The Leap
là nó bác bỏ ý tưởng rằng tồn tại hệ thống phân cấp khủng hoảng,
và nó không yêu cầu mọi người ưu tiên khủng hoảng này hơn khủng hoảng khác
hoặc đợi đến lượt. Và dù nó xuất phát từ Canada,
chúng tôi đã khám phá ra sự lan rộng của nó khá tốt.
Từ khi chúng tôi cho ra mắt, The Leap đã được chọn để tạo ra
các nền tảng tương tự trên khắp thế giới,
được mở ra từ Nunavut đến Úc,
tới Norway rồi tới Anh và Mỹ,
nơi nó thu được nhiều sự chú ý của các thành phố như Los Angeles,
nơi nó được địa phương hoá.
Và cả những cộng đồng nông thôn vẫn còn mang nặng truyền thống bảo thủ,
nhưng là nơi chính trị đang thất bại trước nhóm đại đa số to lớn.
Đây là những gì tôi học được
trong khi nghiên cứu về “sốc” và “thảm hoạ” trong hai thập kỷ.
Khủng hoảng đánh đố chúng ta.
Hoặc là ta gục ngã hoặc là ta trưởng thành nhanh chóng.
Khám phá ra sức mạng và năng lực tiềm tàng mà ta chưa từng biết đến.
Những sự kiện gây sốc lấp đầy sự khiếp sợ trong ta hôm nay
có thể biến đổi ta, và chúng có thể biến đổi thế giới trở nên tốt hơn.
Nhưng trước hết ta cần hình dung ra thế giới mà ta muốn tranh đấu cho nó.
Và ta phải đồng lòng mơ ước về điều đó.
Ngay lúc này, hồi chuông báo động trong căn nhà của ta đang reo lên cùng lúc.
Đã đến lúc ta nên lắng nghe.
Đã đến lúc cho một bước nhảy vọt.
Cảm ơn.
(Vỗ tay)