Neredeyse tüm yetişkin hayatım boyunca,
çözmeye çalıştığım ve üzerinde yazdığım bir soru var.
Bazı büyük ölçekli krizler,
bizi birden uyandırıp bize ilham verirken,
diğerlerinden neden birazcık sarsılıp
sonra tekrar uykuya döneriz?
Büyük şoklardan bahsediyorum --
piyasalardaki büyük çöküş, artan faşizm,
büyük ölçüde zehirlemeye yol açan endüstriyel bir kaza.
Böyle olaylar, toplu bir ikaz alarmı gibi gerçekleşebilir.
Birden bir tehdit görüp organize oluruz.
Önceden hayal bile edemediğimiz gücü ve kararlılığı keşfederiz.
Sanki artık yürümüyoruz da, sıçrıyormuşuz gibi.
Fakat, kolektif alarmımız bozulmuş gibi.
Bir krizle karşı karşıya geldiğimizde, genellikle dağılıp gerileriz
ve bu da antidemokratik güçlere,
toplumları geriletme, daha adaletsiz ve daha istikrarsız yapma fırsatı verir.
On yıl önce, bu ters süreç hakkında yazdım
ve adını "Şok Doktrini" koydum.
Peki kriz boyunca hangi yolu seçtiğimizi ne belirler?
Hızlıca büyüyüp bu güçleri bulmak mı,
devrilip düşmek mi?
Bunun da, hemen yanıtlanması gereken bir soru olduğunu söyleyebilirim.
Çünkü olanlar oldukça sarsıcı şeyler.
Görülmemiş büyüklükte fırtınalar, su altında kalan şehirler,
yerle bir eden büyük yangınlar,
dalgalarda kaybolup giden binlerce göçmen.
Açıkça yükselen üstün ırk hareketleri,
birçok ülkemizde sokaklarda yangınlar var.
Şimdi de alarmı duyuran yeterince insan yok.
Ama toplum olarak,
bu üst üste gelen krizlere gerektiği gibi bir aciliyetle
karşılık verdiğimizi dürüstçe söyleyebileceğimizi sanmıyorum.
Ama, tarihten biliyoruz ki,
krizlerin bir çeşit evrimsel sıçrayışa yol açması mümkün.
Krizin bu artan gücünün en çarpıcı örneklerinden biri,
1929'daki Büyük İflas'tır.
Piyasanın ani çöküşünün getirdiği şoku takip eden
artçı sarsıntılarla,
her şeyini kaybeden milyonlarca insan açlık sınırına itildi.
Birçok kişi bundan sistemin bozuk olduğu mesajını aldı.
Bir sürü insan da buna kulak verip harekete geçti, sıçradı.
Birleşik Devletler'de ve başka yerlerde, hükümetler güvenlik ağı örmeye başladılar
böylece bir daha iflas olduğunda,
insanları yakalayacak sosyal güvenlik gibi sistemler olacaktı.
İskan, elektrik ve taşımada
istihdam yaratan büyük yatırımlar yapıldı.
Bankalarda gücü elde tutmak için tüzükte,
ciddi artış yaşandı.
Şimdi, bu reformlar mükemmel olmaktan çok uzaktı.
ABD'de, Afrikalı Amerikalı işçiler, göçmenler ve kadınlar
büyük ölçüde hariç tutuldu.
Fakat, Buhran dönemi,
müttefik devletler ve ekonomilerin, 2. Dünya Savaşı çabası esnasındaki
dönüşümü ile birlikte
bize, kompleks toplumların
toplu tehdit karşısında hızlıca dönüşüme uğrayabileceğini gösteriyor.
Şimdi, 1929 İflası'nı anlatırken,
genellikle takip edilen formül şu --
bir şok meydana geldi ve bu bir uyarı işaretine neden oldu
ve bu da daha güvenli bir yere doğru bir sıçrayış yarattı.
Peki, bu sıçrayış için bunlar gerektiyse,
bu artık neden işe yaramıyor?
Günümüzün durmak bilmeyen şokları neden --
neden bizi harekete geçirmiyor?
Neden sıçrayış yaratmıyorlar?
Özellikle de konu küresel ısınmaya gelince.
Bugün sizlere,
sarsıcı olayların yol açtığı derin dönüşümler için bence neyin daha eksiksiz
bir çözüm olacağını anlatmak istiyorum.
Tarih kitaplarında genellikle yer verilmeyen
İki temel unsura odaklanacağım.
Biri hayal gücüyle, diğeri de organize olmakla alakalı.
Çünkü devrimsel güç,
bu iki unsurun etkileşiminde yatıyor.
Hayal gücüyle başlayalım.
Yeni Düzen'in zaferleri, herkesin serbest ekonomi anlayışının gaddarlığını
bir anda anladığı için meydana gelmedi.
O dönemin, toplumların nasıl organize edileceğine dair
birçok farklı fikrin, meydanlarda çatıştığı, muazzam bir
ideolojik karmaşa dönemi olduğunu hatırlayalım.
İnsanlığın farklı gelecekler hayal etme cüretinde bulunduğu
ve birçoğunun da radikal bir şekilde,
eşitlikçi çizgide organize olduğu bir dönem.
Şimdi, bu fikirlerin hepsi iyi fikir değildi;
fakat o dönem ses getiren hayal kurma dönemiydi.
Bu, değişim talep eden akımların, neye karşı olduklarını --
şiddetli yoksulluk, büyüyen eşitsizlik -- bildikleri gibi,
neleri savunduklarını da bildikleri anlamına geliyordu.
"Hayır"ları olduğu gibi, "evet,"leri de vardı.
Ayrıca, bugünkü politik örgütlenmeden çok daha farklı
örgütlenme modelleri vardı.
Yıllardır, toplumsal ve işçi hareketleri,
hedeflerini birleştirerek ve güçlerini arttırarak,
üye tabanlarını oluşturmaktalar.
Bu da, İflas gerçekleşmeden önce,
yalnızca fabrikaları kapatmak için değil, tüm şehri kapatmak için
halihazırda yeterince geniş ve kapsamlı
hareketlerin olduğu anlamına geliyor.
Yeni Düzen'in büyük politika kazanımları aslında, tavizler olarak sunulmuştu.
Çünkü tek alternatif, devrim gibi görünüyordu.
O zaman, az önceki denklemi düzeltelim.
Sarsıcı bir olay artı ütopik hayal gücü
artı hareket kası,
işte bu şekilde gerçek bir sıçrayış elde ederiz.
Öyleyse şu anki durum bu denklem için ne kadar iyi?
Bir kez daha, olağan dışı siyasi ilişkilerin olduğu bir dönemde yaşıyoruz.
Siyaset, kitlesel bir takıntı.
İlerici hareketler, muazzam cesaretle büyüyor ve direniyor.
Ama tarihten de biliyoruz ki "hayır" yeterli değil.
Yeni yeni ortaya çıkan bazı "evet"ler de var.
Hem de hızlıca, çok daha cesur hale geliyorlar.
İklim aktivistleri önceden ampulleri değiştirmekten bahsederken,
artık tüm enerjimizin Güneş, rüzgar ve dalgalardan gelmesini
ve bunun hızlıca gerçekleştirilmesini
şiddetle talep ediyorlar.
Siyahilere karşı uygulanan polis şiddetinden ortaya çıkan hareketler,
askerileşmiş polislere, toplu hapsetmelere ve hatta kölelik için telafilerin
son bulmasını talep ediyorlar.
Öğrenciler yalnızca okul harçlarının artmasına karşı çıkmıyor,
Şile'den Kanada'ya, Birleşik Krallık'a,
öğrenciler ücretsiz eğitim ve borçların silinmesini talep ediyor.
Yine de, bizden öncekilerin sahip olduğu,
farklı bir dünyanın bütüncül, evrenselci türde bir görüşe
denk gelmiyor.
Peki bunun sebebi ne?
Günümüzde, siyasi değişikliği sıklıkla,
tanımlanmış bölmelerde düşünüyoruz.
Çevre bir kutuda, eşitsizlik bir diğerinde,
ırksal ve cinsiyet adaleti başka bir çift kutuda,
eğitim şurada, sağlık burada.
Her bir bölmede,
binlerce farklı grup ve STK'lar var
ve bunların da her biri övgü almak, isim bilinirliği ve tabii ki
kaynak için birbiriyle yarışıyor.
Bir diğer deyişle, tıpkı kurumsal markalar gibi davranıyoruz.
Bu genellikle siloların sorunu olarak adlandırılır.
Siloları anlamak mümkündür.
Karmaşık dünyamızı daha idare edilebilir bölümlere ayırır.
Daha az bunalmış hissetmemize yardımcı olurlar.
Ama bu süreçte beynimizi, başka birinin sorunu olduğunda
ve başkasının sorunu yardım ve desteğimize ihitiyaç duyduğunda,
duymazdan gelmeye alıştırır.
Ayrıca sorunlarımız arasındaki bariz bağlantıları görmemizi engellerler.
Mesela, yoksulluk ve eşitsizlikle mücadele eden kişiler,
nadiren iklim değişikliğinden bahseder.
En yoksul insanların,
sert havalara karşı
en zayıf olduğunu defalarca görmemize rağmen.
İklim değişikliği insanları nadiren savaş ve işgalden bahseder.
Fosil yakıtlara susamışlığın en büyük karmaşa yaratıcı
olduğunu bilmemize rağmen.
Çevreci hareketler, iklim değişikliğinin en çok vurduğu ulusların
nüfusunun büyük çoğunluğunun siyah ve kahverengi tenli insanlar
olduğuna işaret etmede daha iyi hale geldiler.
Ama siyahilerin hayatları hapishanelerde,
okullarda ve sokaklarda kullanıp atılabilir muamelesi gördüğünde,
bu bağlantılar neredeyse hiç kurulmuyor.
Silolarımız arasındaki duvarlar,
çözümlerimizin, ortaya çıktığında dahi
birbirlerinden kopuk oldukları anlamına geliyor.
Yani ilericilerin artık az önce bahsettiğim uzun bir talepler listesi var,
o "evet"ler.
Ama hala eksik olan şey,
uğruna mücadele ettiğimiz dünyanın anlaşılabilir bir resmi.
Görünüşü, verdiği hissiyat, temel değerlerinin ne olduğu.
Bu gerçekten çok önemli.
Çünkü büyük ölçekli bir kriz bizi vurduğunda
ve daha güvenli bir yere sıçrama ihtiyacıyla karşılaştığımızda,
o yerin ne olduğuna dair hiçbir uzlaşmışlığımız yok.
Hedefi olmayan bir sıçrayış da
yerimizde zıplayıp durmak gibi.
(Kahkaha)
Neyse ki, bizi ilerleyişimizden alıkoyan ayrılıkları aşmaya çalışan
her türlü görüşme ve deneyler yapılmakta.
Konuşmamı bunlardan birinden bahsederek bitirmek istiyorum.
Birkaç yıl önce, Kanada'da bir grubumuz,
çeşitli silolarımızda ulaşabilecek her şeye
ulaştığımıza karar verdik.
Kendimizi iki gün boyunca bir odaya kilitleyip
bizi birbirimize bağlayan şeylerin ne olduğunu anlamaya çalıştık.
O odadakiler nadiren yüz yüze gelen insanlardı.
Yerlilerin ileri gelenleriyle, ulaşım üzerinde çalışan hippiler.
Greenpeace'in yöneticisiyle
petrol çalışanlarını ve oduncuları temsil eden sendika lideri.
Farklı inançların liderleri, feminist ikonları ve daha fazlası.
Kendimize oldukça azimli bir görev verdik:
kazandıktan sonraki dünyayı açıklayan kısa bir ifade üzerinde anlaşmaya varma.
Temiz ekonomiye ve daha adil bir topluma
geçtikten sonraki dünya.
Bir diğer deyişle,
harekete geçmezsek ne olacağıyla insanları korkutmak yerine,
harekete geçersek ne olabileceğiyle onlara ilham vermeye karar verdik.
Mantıklı insanlar bize hep,
değişimin küçük artışlarla gelmesi gerektiğini söylüyor.
Siyasetin, mümkün olanın sanatı olduğunu
ve mükemmel olanı iyi olana düşman etmememiz gerektiğini söylüyorlar.
Biz bunların hepsini reddettik.
Bir manifesto yazdık ve adını "The Leap (Sıçrayış)" koyduk.
Ortak "evet"imizde anlaşmaya varmak,
böylesi bir çeşitliliğe sahip grupta,
çok acılar görmüş tarih bağlamında,
çok da kolay olmadığını söylemeliyim.
Ama aynı zamanda çok heyecan vericiydi.
Çünkü kendimize hayal etme izni verdiğimiz an,
işimizin çoğunu birbirine bağlayan ipler aşikar hale geldi.
Mesela şunu fark ettik,
birçok insanı, güvenceleri olmadan
haftada 50 saatten fazla çalışmak zorunda bırakan
ve çaresizlik salgınını
körükleyen sonu olmayan kâr arayışı,
ekolojik krizin temelinde yatan
ve gezegenimizi istikrarsızlaştıran sonu olmayan kar
ve bitmek bilmeyen büyüme arayışının aynısı.
Ne yapmamız gerektiği de gayet netleşti.
Bir koruma kültürü oluşturmamız gerekli.
Bu kültürde, hiç kimse ve hiçbir yer bir kenara atılmayacak.
Tüm insanların ve her eko-sistemin doğal değerinin temel alındığı bir kültür.
Böylece bu platform fikri ortaya çıktı,
merak etmeyin, her şeyi okumayacağım --
eğer ilginizi çekerse, theleap.org'da okuyabilirsiniz.
Ama ortaya çıkanlara dair biraz fikir vereceğim.
O %100 yenilenebilir ekonomi için acil çağrıda bulunduk,
ama bunun da ötesine gittik.
Yeni türde ticaret anlaşmaları,
teminatlı yıllık gelir için güçlü tartışma,
göçmen çalışanlara tüm haklar,
kurumsal paranın siyasetten çekilmesi,
ücretsiz evrensel çocuk bakımı, seçim reformu ve daha fazlasına çağrı.
Birçoğumuzun bir marka gibi değil de,
bir akım gibi hareket etmek istediğini keşfettik.
Çünkü övgü, akımların umurunda değildir.
İyi fikirlerin geniş bir alana yayılmasını isterler.
The Leap'in sevdiğim yanı,
krizlerin hiyerarşisi fikrini reddediyor ve kimseden
bir sıkıntıyı diğerinin üzerinde tutmasını ya da sırasının gelmesini
beklemesini istemiyor oluşu.
Kanada'da ortaya çıkmış olmasına rağmen,
başka yerlere de yayıldığını öğrendik.
Başladığımızdan beri, The Leap, benzer platformlarla
dünya çapında kavranmış,
Nunavut'tan Avustralya'ya,
Norveç'e, Birleşik Krallık'a
ABD'ye ve yerelleştiği Los Angeles gibi şehirlerde çokça
ilgi görüyor ve yazılıyor.
Geleneksel olarak tutucu olan kırsal kesimlerde
ve siyasetin büyük bir çoğunluğu memnun etmediği yerlerde de görüyoruz.
20 yıl boyunca sarsıntı ve felaketler üzerinde çalışmadan şunu öğrendim,
Krizler bizi sınar.
Ya dağılırız, ya da hızlıca büyürüz.
Yeni güç kaynakları ve varlığından haberimizin olmadığı kapasitemizi bularak.
Bugün bizi korkutan sarsıcı olaylar,
bizi dönüştürebilir ve dünyayı daha iyiye götürebilir.
Ama ilk önce mücadelesini verdiğimiz dünyanın resmine ihtiyacımız var.
Bunun hayalini de birlikte kurmak durumundayız.
Tam şu anda, evimizdeki tüm alarmlar aynı anda çalıyor.
Dinleme zamanı.
Sıçrama vakti.
Teşekkür ederim.
(Alkış)