Υπάρχει ένα ερώτημα που με προβληματίζει και γράφω γι' αυτό
σχεδόν όλη μου την ενήλικη ζωή.
Γιατί κάποιες κρίσεις μεγάλης κλίμακας
μας αφυπνίζουν και μας εμπνέουν να αλλάξουμε και να εξελιχθούμε,
ενώ άλλες μπορεί να μας αφυπνίζουν για λίγο,
αλλά μετά κοιμόμαστε ξανά;
Τα σοκ στα οποία αναφέρομαι είναι μεγάλα:
μια κατακλυσμιαία κατάρρευση αγορών, ο αυξανόμενος φασισμός,
ένα βιομηχανοποιημένο ατύχημα που δηλητηριάζει σε τεράστια κλίμακα.
Γεγονότα σαν κι αυτό μπορούν να ενεργήσουν σαν ένα συλλογικό ξυπνητήρι.
Ξαφνικά, βλέπουμε μια απειλή, οργανωνόμαστε.
Ανακαλύπτουμε δύναμη και αποφασιστικότητα που πριν ήταν αδιανόητες.
Σαν να μην περπατάμε πια, αλλά να κάνουμε άλματα.
Μόνο που το συλλογικό μας ξυπνητήρι φαίνεται να έχει χαλάσει.
Αντιμέτωποι με μια κρίση, συχνά καταρρέουμε, υποτροπιάζουμε,
και αυτό είναι ευκαιρία για τις αντιδημοκρατικές δυνάμεις
να οπισθοδρομίσουν τις κοινωνίες, να γίνουν πιο άνισες και πιο ασταθείς.
Πριν από δέκα χρόνια, έγραψα γι' αυτή την οπισθοδρομική διαδικασία
και την ονόμασα το «Δόγμα του Σοκ».
Τι καθορίζει λοιπόν ποιον δρόμο θα πάρουμε εν μέσω της κρίσης;
Είτε θα ωριμάσουμε γρήγορα και θα βρούμε αυτές τις δυνάμεις,
είτε θα αποθαρρυνθούμε.
Και θα έλεγα πως αυτό είναι ένα επείγον ερώτημα αυτές τις μέρες.
Γιατί τα πράγματα είναι αρκετά συγκλονιστικά εκεί έξω.
Πρωτοφανείς καταιγίδες, πλημμυρισμένες πόλεις,
πρωτοφανείς πυρκαγιές που απειλούν να τις καταβροχθίσουν,
χιλιάδες μετανάστες να εξαφανίζονται κάτω από τα κύματα.
Και ρατσιστικά κινήματα να ξεσηκώνονται απροκάλυπτα
σε πολλές από τις χώρες μας με δαυλούς στους δρόμους.
Κι όμως, πάρα πολλοί άνθρωποι ηχούν τον συναγερμό.
Αλλά ως κοινωνία, δεν νομίζω πως μπορούμε να πούμε ειλικρινά
ότι ανταποκρινόμαστε με την απαραίτητη σπουδή
που αυτές οι επικαλυπτικές κρίσεις απαιτούν από εμάς.
Κι όμως, ξέρουμε από την ιστορία
ότι μια κρίση μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά σαν ένα επαναστατικό άλμα.
Και ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της προοδευτικής δύναμης της κρίσης
είναι η Μεγάλη Ύφεση του 1929.
Υπήρξε το σοκ της ξαφνικής κατάρρευσης της αγοράς
με όλους τους επακόλουθους κλυδωνισμούς,
εκατομμύρια άνθρωποι που έχασαν τα πάντα οδηγήθηκαν στις ουρές συσσιτίων.
Και αυτό πολλοί το εξέλαβαν ως ένα μήνυμα ότι το ίδιο το σύστημα ήταν χαλασμένο.
Και πολλοί άνθρωποι άκουσαν και ανέλαβαν δράση.
Στις ΗΠΑ και αλλού, οι κυβερνήσεις άρχισαν να υφαίνουν ένα δίχτυ ασφαλείας,
έτσι ώστε στην επόμενη κατάρρευση
θα υπήρχαν προγράμματα όπως η κοινωνική ασφάλιση για να συγκρατήσουν τους λαούς.
Υπήρξαν τεράστιες δημόσιες επενδύσεις για δημιουργία θέσεων εργασίας
στη στέγαση, την ηλεκτροδότηση και στα μέσα μεταφοράς.
Και υπήρξε ένα κύμα επιθετικών ρυθμίσεων
για θέσουν υπό έλεγχο τις τράπεζες.
Αυτές οι μεταρρυθμίσεις κάθε άλλο παρά τέλειες ήταν.
Στις ΗΠΑ, οι Αφροαμερικανοί εργαζόμενοι, οι μετανάστες και οι γυναίκες
αποκλείστηκαν σε μεγάλο βαθμό.
Όμως, η περίοδος της Ύφεσης,
μαζί με την μεταμόρφωση των συμμαχικών κρατών και οικονομιών
κατά την πολεμική προσπάθεια του Β' ΠΠ,
μας δείχνει ότι είναι εφικτό για τις σύνθετες κοινωνίες
να μεταμορφωθούν γρήγορα εν όψει μιας συλλογικής απειλής.
Όποτε αναφέρουμε την ιστορία της Ύφεσης του 1929,
αυτή είναι συνήθως η φόρμουλα η οποία προκύπτει:
ότι υπήρξε ένα σοκ το οποίο έφερε ένα κάλεσμα αφύπνισης
και αυτό παρήγαγε ένα άλμα σε ένα πιο ασφαλές μέρος.
Αν όντως μόνο αυτό χρειαζόταν αν γίνει,
τότε γιατί δεν δουλεύει πια;
Γιατί τα σημερινά αλλεπάλληλα σοκ δεν μας κάνουν να στραφούμε σε δράση;
Γιατί δεν παράγουν άλματα;
Ειδικά όταν το ζητούμενο είναι η κλιματική αλλαγή.
Γι' αυτό θέλω να σας μιλήσω σήμερα
γι' αυτό που πιστεύω ότι είναι μια πλήρη συνταγή για μια ριζική αλλαγή
που επέρχεται καταλυτικά από τα συγκλονιστικά γεγονότα.
Και θα εστιάσω σε δύο βασικά συστατικά
τα οποία συνήθως παραλείπονται από τα βιβλία της ιστορίας:
το ένα έχει να κάνει με την φαντασία, και το άλλο με την οργάνωση.
Επειδή μεταξύ αυτών των δύο
βρίσκεται η επαναστατική δύναμη.
Ας αρχίσουμε λοιπόν με την φαντασία.
Οι νίκες της Νέας Συμφωνίας δεν συνέβησαν επειδή ξαφνικά
όλοι κατάλαβαν τις σκληρότητες του οικονομικού φιλελευθερισμού.
Ας θυμηθούμε ότι ήταν μια περίοδος τρομερής ιδεολογικής ζύμωσης,
όπου πολλές διαφορετικές ιδέες για την οργάνωση των κοινωνιών
μονομάχησαν μεταξύ τους στις πλατείες.
Μια εποχή όπου οι άνθρωποι τόλμησαν να κάνουν μεγάλα όνειρα
για διαφορετικά μέλλοντα,
πολλοί από αυτούς οργανώθηκαν σε ριζικά ισότιμες γραμμές.
Δεν ήταν όλες αυτές οι ιδέες καλές
αλλά ήταν μια εποχή έκρηξης της φαντασίας.
Αυτό σήμαινε ότι τα κινήματα που απαιτούσαν αλλαγή
γνώριζαν σε τι ήταν ενάντια,
-στην ακραία φτώχεια, την αυξανόμενη ανισότητα-
αλλά εξίσου σημαντικό είναι ότι γνώριζαν σε τι ήταν υπέρ.
Είχαν τα «όχι» τους, είχαν και τα «ναι» τους.
Είχαν επίσης διαφορετικά μοντέλα πολιτικής οργάνωσης απ' ό,τι εμείς σήμερα.
Για δεκαετίες, τα κοινωνικά και εργατικά κινήματα
αύξαναν τις βάσεις των μελών τους,
συνδέοντας τους σκοπούς τους και αυξάνοντας τη δύναμή τους.
Το οποίο σήμαινε ότι όταν προέκυψε η Ύφεση,
υπήρχε ήδη ένα κίνημα μεγάλο και αρκετά εκτεταμένο,
ώστε να οργανώσει λόγου χάρη απεργίες οι οποίες δεν έκλειναν απλώς εργοστάσια,
αλλά και ολόκληρες πόλεις.
Oι νίκες της Νέας Συμφωνίας προσφέρθηκαν βασικά ως συμβιβαστικές λύσεις,
γιατί η εναλλακτική φάνηκε να είναι η επανάσταση.
Ας διορθώσουμε λοιπόν αυτή την εξίσωση από πριν.
Ένα συγκλονιστικό γεγονός συν μια ουτοπική φαντασία
συν ένα δυναμικό κίνημα,
με αυτόν τον τρόπο έχουμε ένα πραγματικό άλμα.
Πώς ανταποκρίνεται η παρούσα στιγμή μας;
Για άλλη μια φορά, ζούμε σε μια εποχή εντυπωσιακών πολιτικών δεσμεύσεων.
H πολιτική είναι μια μαζική εμμονή.
Τα προοδευτικά κινήματα αναπτύσσονται και αντιστέκονται με φοβερή ευψυχία.
Και όμως, ξέρουμε από την ιστορία ότι το «όχι» δεν είναι αρκετό.
Τώρα, υπάρχουν κάποια «ναι» που αναδύονται εκεί έξω.
Και γίνονται γρήγορα εντονότερα.
Εκεί όπου οι ακτιβιστές για το κλίμα μιλούσαν για την αλλαγή των λυχνίων,
τώρα πιέζουμε το 100% της ενέργειάς μας
να προέρχεται από τον ήλιο, τον άνεμο και τα κύματα,
και να το κάνουμε γρήγορα.
Κινήματα που προκλήθηκαν από την αστυνομική βία κατά των έγχρωμων,
απαιτούν ένα τέλος της στρατιωτικοποίησης της αστυνομίας, τη μαζική φυλάκιση,
και ακόμα την επανόρθωση για τη σκλαβιά.
Οι μαθητές δεν αντιτίθενται μόνο στις αυξήσεις των διδάκτρων,
αλλά από τη Χιλή, τον Καναδά, ως το Ηνωμένο Βασίλειο,
απαιτούν δωρεάν παιδεία και ακύρωση χρέους.
Και όμως, αυτό δεν αθροίζεται
σε αυτού του είδους το ολοκρατικό και οικουμενικό όραμα
ενός διαφορετικού κόσμου από αυτόν που είχαν οι προγόνοι μας.
Γιατί λοιπόν αυτό;
Στην εποχή μας πολύ συχνά προσπαθούμε
να αναλύσουμε την πολιτική αλλαγή σε καθορισμένους τομείς.
Το περιβάλλον στον ένα τομέα, η ανισότητα στον άλλον,
η φυλετική και η ισότητα των φύλων σε κάποιους άλλους τομείς,
η εκπαίδευση εδώ, η υγεία εκεί.
Και σε κάθε έναν τομέα,
υπάρχουν πολλές χιλιάδες διαφορετικές ομάδες και ΜΚΟ,
να ανταγωνίζονται η μία την άλλη για τα εύσημα, την αναγνωρισιμότητα,
και φυσικά, τους πόρους.
Με άλλα λόγια, δρούμε πιο πολύ σαν τις εταιρικές φίρμες.
Αυτό αναφέρεται συχνά ως το πρόβλημα των σιλό.
Τα σιλό είναι κατανοητά.
Τεμαχίζουν τον πολύπλοκο κόσμο μας σε διαχειρίσιμες ποσότητες.
Μας βοηθούν να νιώθουμε λιγότερο επιβαρυμένοι.
Αλλά στη διαδικασία, εκπαιδεύουν επίσης τους εγκεφάλους μας να αποσυντονίζονται
όποτε αναδύεται κάποιου άλλου το πρόβλημα,
και όποτε το πρόβλημα κάποιου άλλου χρειάζεται τη βοήθεια και τη στήριξή μας.
Και επίσης μας εμποδίζουν να δούμε τους καταφανείς συσχετισμούς
ανάμεσα στα προβλήματά μας.
Για παράδειγμα, οι άνθρωποι που πολεμούν τη φτώχεια και την ανισότητα
σπάνια μιλούν για την κλιματική αλλαγή.
Παρόλο που βλέπουμε ξανά και ξανά ότι οι φτωχότεροι άνθρωποι
είναι οι πιο ευάλωτοι στα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Οι άνθρωποι της κλιματικής αλλαγής σπάνια μιλούν για τον πόλεμο και την κατοχή,
παρόλο που ξέρουμε ότι η επιθυμία για ορυκτά καύσιμα
είναι ένας σημαντικός παράγοντας σύγκρουσης.
Το περιβαντολλογικό κίνημα έχει γίνει καλύτερο στο να επισημαίνει
ότι τα έθνη που πλήττονται πιο σκληρά από την κλιματική αλλαγή
κατοικούνται σε μεγάλο βαθμό από έγχρωμους και μελαμψούς ανθρώπους.
Αλλά όταν οι έγχρωμοι αντιμετωπίζονται ως αναλώσιμοι
στις φυλακές, στα σχολεία και στους δρόμους,
αυτοί οι συσχετισμοί γίνονται πολύ σπάνια.
Οι τοίχοι ανάμεσα στα σιλό μας
σημαίνουν επίσης ότι οι λύσεις μας, όταν προκύπτουν,
επίσης δεν συνδέονται μεταξύ τους.
Έτσι, οι προοδευτικοί τώρα έχουν αυτή τη λίστα αιτημάτων που ανέφερα πρωτύτερα,
αυτά τα «ναι».
Αλλά ακόμη μας λείπει
μια κοινώς αποδεκτή εικόνα του κόσμου για τον οποίο παλεύουμε.
Πώς μοιάζει, πώς είναι, και πάνω απ' όλα, ποιες είναι οι κύριες αξίες του.
Και αυτό είναι που έχει σημασία.
Γιατί όταν μας πλήττουν οι κρίσεις μεγάλης κλίμακας
και είμαστε αντιμέτωποι με την ανάγκη να πηδήξουμε σε πιο ασφαλές σημείο,
δεν υπάρχει καμιά συμφωνία ποιο είναι το μέρος.
Και το να πηδάμε χωρίς έναν προορισμό
μοιάζει πολύ με το να πηδάμε πάνω κάτω.
(Γέλια)
Ευτυχώς γίνονται πολλές συζητήσεις και πειράματα
για να ξεπεράσουμε αυτούς τους διχασμούς που μας κρατούν πίσω.
Και θέλω να τελειώσω αναφέροντας έναν από αυτούς.
Πριν από λίγα χρόνια, μια ομάδα από εμάς στον Καναδά αποφάσισε
ότι αγγίζουμε τα όρια
για ό, τι μπορούμε να πετύχουμε στα διάφορα σιλό μας.
Κλειδωθήκαμε λοιπόν σε ένα δωμάτιο για δύο μέρες,
και προσπαθήσαμε να καταλάβουμε τι μας συνδέει.
Σε εκείνο το δωμάτιο ήταν άνθρωποι που σπάνια έρχονται πρόσωπο με πρόσωπο.
Υπήρχαν γηγενείς γηραιοί με χίπστερ που δούλευαν στα μέσα μεταφοράς.
Υπήρχε η επικεφαλής της Greenpeace
με έναν αρχηγό σωματείου που εκπροσωπούσε τους πετρελαιοεργάτες και τους υλοτόμους.
Υπήρχαν θρησκευτικοί ηγέτες, ινδάλματα του φεμινισμού και άλλοι.
Αναθέσαμε στους εαυτούς μας μια φιλόδοξη εργασία:
να συμφωνήσουμε σε μια σύντομη δήλωση που να περιγράφει τον κόσμο μετά τη νίκη μας.
Τον κόσμο αφού θα έχουμε ήδη μεταβεί σε μια υγιή οικονομία
και μια πιο δίκαιη κοινωνία.
Με άλλα λόγια,
αντί να τρομάζουμε τους ανθρώπους για το τι θα συμβεί αν δεν δράσουμε,
αποφασίσαμε να τους εμπνεύσουμε για το τι μπορεί να συμβεί αν δράσουμε.
Οι συνετοί άνθρωποι μας λένε πάντοτε
ότι η αλλαγή πρέπει να έρχεται σε μικρές προόδους.
Ότι η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού
και ότι δεν μπορούμε να αφήσουμε το τέλειο να γίνει ο εχθρός του καλού.
Τα απορρίψαμε όλα αυτά.
Γράψαμε ένα μανιφέστο και το ονομάσαμε το «Άλμα».
Πρέπει να σας πω ότι το να συμφωνήσουμε στα κοινά μας «ναι»,
ασχέτως με τις τόσο διαφορετικές εμπειρίες μας,
και ενάντια στο προηγούμενο μιας μακράς οδυνηρής ιστορίας,
δεν ήταν εύκολη δουλειά.
Αλλά ήταν επίσης αρκετά συναρπαστικό.
Γιατί μόλις δώσαμε στον εαυτό μας την άδεια να ονειρευόμαστε,
εκείνα τα νήματα που συνδέουν πολλή από τη δουλειά μας έγιναν αυταπόδεικτα.
Συνειδητοποιήσαμε, για παράδειγμα, ότι η απύθμενη αναζήτηση για κέρδη
που αναγκάζει πολλούς ανθρώπους
να δουλεύουν πάνω από 50 ώρες την εβδομάδα, χωρίς ασφάλεια,
τροφοδοτώντας αυτή την επιδημία της απελπισίας,
είναι η ίδια αναζήτηση των απεριόριστων κερδών και της ατέρμονης ανάπτυξης
η οποία βρίσκεται στον πυρήνα της οικολογικής μας κρίσης
και αποσταθεροποιεί τον πλανήτη μας.
Έγινε επίσης εμφανές τι πρέπει να κάνουμε.
Πρέπει να δημιουργήσουμε μια κουλτούρα φροντίδας.
Στην οποία κανένας δεν εγκαταλείπεται πουθενά,
και η εγγενής αξία όλων των ανθρώπων και κάθε οικοσυστήματος είναι θεμελιώδης.
Επινοήσαμε λοιπόν αυτή την λαϊκή πλατφόρμα,
και μην ανησυχείτε, δεν θα σας τη διαβάσω.
Αν σας ενδιαφέρει, μπορείτε να τη διαβάσετε στο theleap.org.
Θα σας δώσω όμως μια γεύση αυτού που επινοήσαμε.
Απαιτούμε άμεσα εκείνη την 100% ανανεώσιμη οικονομία,
αλλά προχωρήσαμε κι άλλο.
Απαιτήσεις για νέες εμπορικές συμφωνίες,
μια θερμή συζήτηση για ένα εγγυημένο ετήσιο εισόδημα,
πλήρη δικαιώματα για μετανάστες εργάτες, την απαγόρευση χρηματισμού της πολιτικής,
δωρεάν πρόσβαση για όλους στα κέντρα ημέρας, εκλογικές μεταρρυθμίσεις κι άλλα.
Αυτό που ανακαλύψαμε είναι ότι πάρα πολλοί από εμάς
αναζητούν την άδεια να δράσουν
λιγότερο ως φίρμες και περισσότερο ως κινήματα.
Γιατί τα κινήματα δεν ενδιαφέρονται για τα εύσημα.
Θέλουν οι καλές ιδέες να εξαπλωθούν παντού.
Αυτό που μου αρέσει στο Άλμα
είναι ότι απορρίπτει την ιδέα ότι υπάρχει μια ιεραρχία της κρίσης,
και δεν ζητάει από καθένα
να δώσει προτεραιότητα σε έναν αγώνα σε βάρος άλλων,
ή να περιμένουν τη σειρά τους.
Και μολονότι γεννήθηκε στον Καναδά, ανακαλύψαμε ότι ταξιδεύει γρήγορα.
Από τότε που αρχίσαμε, το Άλμα έχει συνεχιστεί σε όλο τον κόσμο
με παρόμοιες πλατφόρμες,
που έχουν συνταχθεί από το Νούναβουτ, μέχρι την Αυστραλία,
το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία και τις ΗΠΑ,
αποκτώντας μεγάλη απήχηση σε πόλεις όπως το Λος Άντζελες,
όπου έχει προσαρμοστεί.
Και επίσης σε αγροτικές κοινότητες που είναι παραδοσιακά συντηρητικές,
αλλά όπου η πολιτική απογοητεύει τη μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων.
Ένα πράγμα έμαθα από τη μελέτη των σοκ και των καταστροφών για δύο δεκαετίες:
οι κρίσεις μας δοκιμάζουν.
Είτε καταρρέουμε ή ωριμάζουμε γρήγορα.
Βρίσκουμε νέα αποθέματα δυνάμεων και δυνατοτήτων που δεν ξέραμε πως είχαμε.
Τα συγκλονιστικά γεγονότα που μας γεμίζουν με δέος σήμερα
μπορούν να μας μεταμορφώσουν και να μεταμορφώσουν τον κόσμο προς το καλύτερο.
Πρώτα όμως πρέπει να φανταστούμε τον κόσμο για τον οποίο αγωνιζόμαστε.
Και θα πρέπει να τον ονειρευτούμε μαζί.
Αυτή τη στιγμή, κάθε ξυπνητήρι στο σπίτι μας χτυπάει ταυτόχρονα.
Ήρθε η ώρα να ακούσουμε.
Ήρθε η ώρα να κάνουμε το άλμα.
Σας ευχαριστώ.
(Χειροκροτήματα)