چی ئەگەر پێتانم بگووتایە شتێک هەبوو کەوا دەتوان ئێستا بیکەن
کەوا ڕاستەوخۆ سودێکی ئەرێنی باشی بۆ مێشکتان هەییە
سود بە میزاج و تەرکیزتان دەگەیەنێت؟
ئەگەر پێشتان بڵێم هەمان شت دەکرێت ماوەیەکی زۆر بمێنێتەوە و
مێشكتان له دۆخى جياواز بپارێزێت
وەك خەمۆكى، نەخۆشى ئەلزەهايمەر يان نەخۆشى پوکانەوەی مێشک دەپارێزێ؟
حەز دەكەن بيكەن؟
بەڵێ!
من باسى كاريگەريى بەهێزى چالاكييه جەستەييەكان دەكەم.
تەنیا بە جوڵاندنی جەستەت،
سودی یەکسەری، درێژخایەن و پارێزەری دەبێت بۆ مێشکت. و
هەتا هەتایە سوودەکانی بەردەوام دەبێت.
بۆيه ئەمڕۆ ئەوەى به نيازم بيكەم، گێڕانەوەى چيرۆكێكه بۆ ئێوه
كه چۆن تێگەيشتنى قووڵى خۆم له دەمارزانى بەکارهێنا
وەك پڕۆفيسۆرێكى دەمارزانى،
بۆ ئەوەی یەکەمجار تاقیکردنەوەیەک لەسەر خۆم بکەم
كه لەو تاقيكردنەوەيەدا ئەو زانسته شاراوەيەم ئاشكرا كرد
کە بۆچی وەرزش کاریگەرترین شتە
کە دەتوانی ئێستا بۆ مێشکتی بکەیت.
ئێستاش وەك زانايەكى دەمارزانى، ئەوه دەزانم كه مێشكمان
ئەو شتەيه كه ئيستاكه لەناو سەرماندايه،
ئاڵۆزترين پێكهاتەى هەيه كه مرۆڤ دركى پێ كردبێت.
بەڵام قسەكردن دەربارى مێشك شتێكه و
بينينى شتێكى ديكەيه.
ئەمه مێشكێكى ڕاستەقينەى پارێزراوى مرۆڤه.
ئەو دوو بەشە سەرەکییەشمان نیشان دەدات کە ئەمڕۆ دەمانەوێ باسی بکەین.
يەكەميان توێكڵى ناوچەوانه پل، ڕاستەوخۆ دەكەوێته پشتى ناوچەوانەوه،
زۆر گرنگە بۆ بڕیاردان، تەرکیزکردن، سەرنجدان و کەسایەتیت.
دووەمين بەش لاجانگه پله، ڕێك دەكەويته ئێرەوه.
دوو لاجانگه پلت له مێشكتدا هەيه، ڕاست و چەپ،
هەروەها له قووڵايى لاجانگه پلدا پێكهاتەيەكى گرنگ هەيه
زۆر گرنگە بۆ توانای
دروستكردن و پاراستنى يادەوەرى درێژخايەن سەبارەت به ڕاستى و ڕووداوەكان.
بەم پێكهاتەيه دەوترێت هايپۆكامپەس.
من هەميشه هايپۆكامپەس سەرنجى ڕاكێشاوم،
چۆن دەکرێت ڕووداوێک تەنیا چەند ساتێکی خایاندبێت،
بۆ نموونه يەكەمين ماچ له ژياندا،
يەكەمين ساتى لەدايكبوونى يەكەمين منداڵ،
یادەوەرییەک درووست بکات کە تەواو مێشکت بگۆڕێت،
كه به درێژايى ژيان دەمێنێتەوه؟
ئەمە ئەو شتەیە کە ئەمەوێ لێی تێبگەم.
ويستم دەست بكەم به تۆماركردنى چالاكى خانەكانى مێشكى كەسێك ،
له ناوچەى هاپيۆكامپەس
کاتێک کەسەکە یادەوەری نوێ درووست دەکات.
بەشێوەیەکی بنەڕەتیش هەوڵبەم و شیبکەمەوە چۆن ئەو دەردانە کورتەی چالاکی کارەبایی،
كه لەم ڕێگەيەوه دوو دەمارەخانه پێكەوه پەيوەندى دەكەن،
چۆن ئەو دەردانە كورتخايەنانه ڕێگەمان پێ دەدەن بۆ دروستبوونى يادەوەرى، يان نايدەن
وەلێ چەند ساڵێك لەمەوبەر، شتگەلێكى زۆر نائاساييم له زانستدا ئەنجام دا.
وەك پڕۆفيسۆرێكى تەواو شارەزا له دەمارزانيدا،
بڕيارم دا به تەواوەتى بەرنامەى توێژينەوەكەم بگۆڕم.
چونكه ڕووبەڕووى شتێكى زۆر سەرسوڕهێنەر بوومەوه،
كه دەشێ ژيانى چەندەها كەس بگۆڕێت،
بۆيه ناچار بووم لێكۆڵينەوى لەسەر بكەم.
ئەوەم بۆ دەركەوت کە مێشك لەژێر كاريگەرى ڕاهێنانه جەستەيەكاندا گۆڕانى بەسەردا دێت.
دۆزینەوەکە تەواو بە ڕێکەوت بوو.
لەڕاستيدا له ئاستێكى بەرزى كاركردندا بووم دەربارەى يادەوەرى كه ئيشم لەسەر دەكرد.
زانيارييەكان به لێشاو دەڕژان،
له بوارەكەى خۆمدا ناسراو بووم بەهۆی هەموو ئەو ئيشانەى له بوارى يادەوەريدا كردبوومن.
دەبوو كارەكەم وا مەزن بێت. له ڕووى زانستييەوه هەر واش بوو.
بهڵام كاتێك سەرم له دەرگاى تاقيگەكەم برده دەرەوه،
تێبينى شتێكم كرد.
من هيچ ژيانێكى كۆمەڵايەتيم نييه.
من كاتێكى زۆرم به تەنيا بەسەر بردووه له گوێگرتن له خانەكانى مێشك
له ژوورێكى تاريكدا، بەتەنیا.
(پێكەنين)
به هيچ شێوەيەك له جێى خۆم نەدەجوڵام.
كێشم 25 پاوەند زيادى كردبوو.
هەروەها له ڕاستيدا، ساڵانێكى زۆرم پێ چوو تا دركم بەمه كرد،،
له ڕاستيدا له دۆخێكدا بووم جێى بەزەيى بوو.
كه نەدەبوو وا بم.
و بۆ گەشتێكى سەوڵ لێدان له ئاوى ڕوباردا چووم چونكه هيچ ژيانێكى كۆمەڵايەتيم نەبوو.
گەڕاشمەوە---
(پێکەنین)
بيرم دەكردەوه. "ئۆو خوايه گيان، من لاوازترين كەس بووم لەو گەشتەدا."
هەروەها به ئەركێكەوه گەڕامەوه.
به خۆم وت، "هەرگيز جارێكى ديكه ڕێگه نادەم ئاوا لاوازترين كەس بم ."
له گەشتى سەوڵلێدانى ڕوباردا."
هەر ئەمەش واى لێ كردم بۆ هۆڵى وەرزش بڕۆم.
هەروەها بيرم چڕ كردەوه لەسەر كەسێتى جۆرى -ئەى-م.
له چوون بۆ هەموو وانەکانی ڕاهێنان له هۆڵى وەرزش
هەموو شتێكم تاقى كردەوه.
چووم بۆ يارى کیکبۆکس، سەما، بۆگا، وەرزشی ئەیرۆبیک، و
سەرەتا بەڕاستی سەخت بوو.
بەڵام تێبينيم كرد له دواى هەر ڕاهێنانێك كه هەوڵم دەدا و ئارەقم دەكردەوه،
مەزاجم باشتر دەبوو، هەروەها وزەيەكى زۆريشم هەبوو.
هەر ئەمەش بوو واى لێ دەكردم بەردەوام بۆ هۆڵى وەرزش بگەڕێمەوه.
ئيدى هەستم كرد بەهێزترم.
هەستم كرد باشترم، تەنانەت ئەو 25 پاوەنده زيادەيەشم لەدەست دا
ئێستاش ساڵ و نیوێک دوای ئەو پرۆگرامی وەرزشکردنە بەردەوامە و
تێبینی شتێکم کرد کە وایلێکردم دانیشم و لە شتێکی نوێ بکۆڵمەوە.
لەسەر مێزەکەم دانیشتبووم توێژینەوەی بەرزکردنەوەی پلەی زانستیم دەنوسی، و
بيرۆكەيەك به مێشكمدا هات
كه پێشتر به هيچ شێوەيەك به ميشكمدا نەهاتبوو.
ئەو بيرۆكەيەش ئەوه بوو،
نووسينى توێژينەوەى وەرگرتنى منحه لەمڕۆدا به شێوەيەكى باش بەڕێوه دەچێ.
هەموو زاناكان--
(پێکەنین)
بەڵێ، هەموو زاناکان پێدەکەنن کاتێک ئەوە دەڵێم
چونکە نوسینی ئەو توێژینەوانە قەت بە باشی ناڕوات.
زۆريش سەخته: هەميشه سەروقژت دەڕنيتەوه لە داخدا،
هەوڵ دەدەى بيرۆكەيەكی ملیۆن دۆلاری بە مێشکتدا بێت.
بەڵام درکم بەوە کرد بۆ من نوسینی توێژینەوەی پلە بەرزکردنەوەکە باش دەڕوات،
چونکە دەمتوانی تەرکیز بکەم و سەرنجی خۆم ئاڕاستە بکەم
بۆ ماوەيەکى درێژتر له جاران بەێڵمەوه.
هەروەها يادەوەرى درێژخايەنم -- كه له تاقيگەكەى خۆمدا ئيشم لەسەر دەكرد --
لەوە دەچوو باشتر بێت.
لەم کاتەدا بوو شتەکانم کۆکردەوە.
دەشێ هەموو ئەو ڕاهێنانهى كه ئەنجامم دان و بۆ ژيانى خۆمم زیادکرد:
مێشكميان گۆڕى بێت.
لەوانەیە بێ ئەوەی بەخۆم بزانم تاقیکردنەوەم لەسەر خۆم کردبێت.
لەبەر ئەوه وەك زانايەكى بواری دەمارزانی،
پەنام بردە بەر لایەنی وێژەیی تا بزانم چیم دەدۆزمەوە دەربارەی ئەوەی دەمانزانی
سەبارەت به كاريگەرى ڕاهێنان بۆ سەر مێشك.
ئەوەی دۆزیمەوە دڵخۆشکەر بوو و وێژەیەک بوو لە گەشەکردندا بوو
هەموو ئەوەی تێدا بوو کە من لە خۆمدا هەستم پێکرد.
مەزاجێكى باشتر، وزەيەكى باشتر، يادەوەرييەكى باشتر، سەرنجدانى باشتر.
چەنده زياتر شت فێر دەبووم،
زياتر دركم به گرنگى ڕاهێنانەكان دەكرد.
كه دواجار واى لێ كردم بڕيارێكى گەوره بدەم،
ئەويش بريتى بوو له به تەواوى گۆڕينى بوارى توێژينەوەكەم.
لەبەر ئەوه له دواى چەندين ساڵ له بەڕاستى سەرنج چڕكردنەوه لەسەر ئەم پرسياره،
گەيشتم بەم دەرئەنجامه:
وەرزش کاریگەرترین شتە
کە دەتوانی بۆ مێشکتی بکەیت
ئەويش لەبەر سێ هۆكار.
يەكەم: كاريگەرييەكى هەنووكەيى يەكسەرى هەيه لەسەر مێشك. .
هەر تاكه ڕاهێنانێك كه ئەنجامى دەدەيت،
ڕاستەوخۆ يەكسەر ڕێژەی گوێزەرەوه دەماريهەان زياد دەكات
وەك دۆپامين، سيرۆتۆنين و نۆرئەدرينالين.
بەمەش مەزاجت ڕاستەوخۆ پاش ڕاهێنان باش دەبێت،
ڕێک ئەوەی من هەستمپێدەکرد.
تاقيگەكەم ئەوەى ئاشكرا كرد هەر بەتەنيا يەك ڕاهێنان
دەکرێت تواناى گۆڕين و سەرنج چڕكردنەوەت بەرەوپێش ببات،
ئەم باشبونەش لە سەرنجداندا بەلایەنی کەمەوە بۆ دوو کاتژمێر بەردەوام دەبێت.
لە کۆتاییشدا، توێژینەوەکان دەریانخستووە
کە تەنیا یەکجار وەرزشکردنیش کاتی کاردانەوەت باشتر دەکات
ئەمەش واتای ئەوەیە
خێراتر ئەو کوپە ستاربەکسە ئەگریتەوە
کە لەسەر کەوانتەرەکەوە دەکەوێتە خوارەوە،
كه ئەمەش زۆر زۆر گرنگه.
(پێکەنین)
بەڵام ئەم کاریگەرییە یەکسەرییانە کاتین، ڕێک دوای ڕاهێنانەکە یارمەتیت ئەیات.
ئەوەى پێويسته بيكەيت، ئەوەيه كه من كردم
ئەويش ئەوەيه سيستمى ڕاهێنانەكانت بگۆڕيت، بەمه کرداری هەناسەدان و دڵيش باشتر دەبن،
بۆ ماوەيەكى درێژ ئەم كاريگەرييانە دەمێنێتەوه.
ئەم كاريگەرييانە بۆ ماوەيەكى درێژخايەن دەمێنێتەوه،
چونكه لەڕاستيدا ڕاهێنانەكان گۆڕانكارى له توێكارى مێشكدا،
له فسيۆلۆژى و له فرماندا دروست دەكەن.
با بچینە سەر ئەو بەشەی مێشک کە لای من خوازراوترینە، هایپۆکامپەس.
هایپۆکامپەس
یان لە ڕاستیدا وەرزشکردن خانەی نوێی مێشک درووست دەکەن،
خانەی نوێی مێشک لە هایپۆکامپەسدا، کە قەبارەیان زیاد دەکات،
هاوكات يادەوەرى درێژخايەنت بەرەوپيش دەبات، باشە؟
ئەمه له ئێوە و منيشدا ڕوو دەدات.
دووەم: ديارترين ئەو شته باوانەى كه له لێكۆڵينەوەكانى دەمارزانيدا دەدۆزرێنەوه،.
به سەیرکردنی كاريگەرى درێژخايەنى ڕاهێنانەكان،
ئەوەيه بەرەوپێشچوون له فرمانى سەرنجدان پشت دەبەستێت به ناوچەى توێكڵى ناوچەوانه پل
تۆ تەنيا تەركيز و سەرنجدانێكى باشترت دەست ناكەوێت،
بەڵكو قەبارەى هايپۆكامپەسيشت زياد دەكات.
دواجار تۆ به هۆى ڕاهێنانەوه تەنيا باشبوونى ميزاجت دەست ناكەوێت،
بەڵام ئەوانە بۆ ماوەیەکی زۆر دەمێننەوە.
کەواتە زیادبوونی درێژخایەن دەبێت لەو گەیەنەرە دەماریانەی مەزاجی باشدا.
بەڵام، له ڕاستيدا، هەره گرنگترين گۆڕانكارى ڕيشەيى كه ڕاهێنان دەيكات.
کاریگەری پاراستنە لەسەر مێشک.
لێرەدا دەتوانیت وەک ماسولکەیەک سەیری مێشک بکەیتز
چەنده زياتر مەشق بكەيت،
هایپۆکامپەس و توێکڵی پلی پێشەوەی مێشک گەورەتر و بەهێزتر دەبن.
بۆچى ئەمه گرنگه؟
چونكه توێكڵى ناوچەوانه پل و هايپۆكامپەس
ئەو دوو بەشەن کە زیاتر لەژێر هەڕەشەدان بۆ نەخۆشییەکانی پووکانەوەی دەماری و
کەمبوونەوەی توانای درککردن بەهۆی تەمەنەوە.
كەواته لەگەڵ زيادكردنى ڕاهێناندا به درێژايى ژیان،
بە تەواوەتی چارەسەری نەخۆشیی مێشک پوکانەوە یان ئەلزەهایمەر ناکەیت،
بەڵكو كاتێك تۆ ڕاهێنان دەكەيت،
هايپۆكامپەس و توێكڵى ناوچەوانه پل گەورەتر و بەهێزتر دەكەيت،
کەواتە ئەم نەخۆشییانە درەنگتر کاریگەری خۆیان درووست ئەکەن.
كەواته دەتوانى به جۆرێ بير له ڕاهێنان بكەيتەوه
وەک ئەوەی شەحنکردنەوەیەکی خێرا بێت بۆ مێشکت، باشە؟
لەوەش باشترە، چونکە بێبەرامبەرە.
ئەمە ئەو خاڵەی باسەکەیە کە تیایدا هەمووان دەڵێن،
ئەمه سەرنجڕاكێشەر دياره، وێندى"
بەڵام له ڕاستيدا من تەنيا دەمەوێت ئەوه بزانم
كه كەمترين بڕى ڕاهێنان چەنده كه پێويستم پێيەتى
بۆ دەستكەوتنى هەموو ئەم گۆڕانكارييانه."
(پێکەنین)
بۆیە منیش وەڵامی ئەو پرسیارەتان پێدەڵێم.
یەکەم، هەواڵە خۆشەکە: پێویست ناکات ببیت بە وەرزشەوانێکی قورس بۆ ئەم کاریگەرییانە.
ياسا نموونەييەكه هەفتەى سێ بۆ چوار جار ڕاهێنان،
هەر جارەى به لايەنى كەمەوه نيو کاتژمێر،
هەرەها ڕاهێنانى ئيرۆبيكيش له خۆ بگرێ.
لێدانی دڵت بەرزدەکاتەوە.
هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە پێویست ناکات بچیت بۆ جیم
ببيت به ئەندام له هۆڵێكى وەرزشى گرانبەهادا.
له دەوروبەرى ماڵەكەى خۆت زياتر به پێ بڕۆ،
ئەگەر پلیکانەت بینی -- بە پلیکانەدا سەرکەوە.
هەروەها ڕاهێنانی بەرزکردنەوەی کێشیش دەکرێت هێندەی وەرزشی ئەیرۆبیک باشبێت
كه له هۆڵى وەرزش وەريدەگريت.
بەم شێوەیە لە زانایەکی پێشەنگ لە بواری یادەوەرییەوە
چوومە سەر لێکۆڵینەوە لە وەرزش.
له كاركردن لەسەر قوڵايى مێشكەوه،
بۆ هەوڵدان بۆ تێگەيشتن لەوەى چۆن ڕاهێنان فرمانى مێشكمان بەرەوپێش دەبات،
هەروەها ئامانجى من له تاقيگەكەمدا لە ئێستادا
ئەوەيه بۆ ئەوديوى ئەو ياسا نموونەييه بڕۆم كه ئێستاكه پێم دان --
–سێ بۆ چوار جار له هەفتەيەدا، 30 خولەک- .
دەمەوێت لە نمونەیترین ڕەچەتەی ڕاهێنان کردن تێبگەم
بۆ ئێوە، و تەمەنی ئێوە و ئاستی لەباربوونی لەشتان،
بۆ ئەو باكگراونده بۆماوەيەى كه هەته،
بۆ باشترینکردنی کاریگەرییەکانی ڕاهێنانەکانی ئەمڕۆ و
هەروەها باشترکردنی مێشکت و پاراستنی مێشکت بە باشترین شێوە
هەتا کۆتایی ژیانت.
بەڵام قسەكردن دەربارەى ڕاهێنان شتێكه و ئەنجامدانى شتێكى ديكەيه.
لەبەر ئەوه هێزى خۆم وەك ڕاهێنەرێكى خاوەن بڕوانامه بەكار دەهێنم و
داوا ئەکەم هەموو هەستنە سەر پێ.
(پێکەنین)
تەنيا يەك خولەک ڕاهێنان دەكەين.
تەنیا کردنی ئەوەیە کە دەیڵێم، بۆیە ئەوە بکەنەوە کە دەیڵێم، و
هەر ئاگاتان لەوەبێت مست نەکێشن بە کەسی تەنیشتتان، باشە؟
ميوزيك!
(موزیکی هيوابەخش)
پێنج، شەش، حەوت، لاى ڕاست، چەپ، ڕاست، چەپ.
هەروەها من دەڵێم، من ئێستا بەهێزم.
دەى با گوێم لێتان بێت.
جەماوەر: "من ئێستا بەهێزم."
وێندى سوزوكى: خانمان، من تواناى ژنه سەرسوڕهێنەرەکەم هەيه.
با گوێم له تۆ بێت!
جەماوەر: من تواناى ژنه سەرسوڕهێنەرەکەم هەيه.
جوڵەیەکی نوێ -- مست بۆ سەرەوە ڕاست و چەپ.
ئیلهامم پێبەخشراوە. دەی بیڵێن!
جەماوەر: من ئیلهامم پێبەخشراوە ئێستا.
دوایین جوڵە -- ڕایکێشە خوارەوە، ڕاست و چەپ، ڕاست و چەپ.
بلێ، زۆر گەرم بووم بۆ ڕاهێنان! دەی بیڵێن.
جەماوەر: من گەرمبووم بۆ ڕاهێنان.
تەواو! باشە، کارێکی باشتان کرد!
(چەپەڵەرێزان)
سوپاس.
دەمەوێت بەم دوا بيرۆكەيه بەجێتان بێڵم.
هەر ئەوەنده و تەواو، هێنانه ناوەوەى ڕاهێنان بۆ ناو ژيانت،
تەنيا بەختەوەرى و پاراستنى زياترت پێنابەخشێت،
بەڵكو مێشكت له هەموو ئهو نەخۆشييانه دەپارێزێت كه قابيلى چاكبوونەوه نين.
هەروەها بهم شێوەيه دەتوانى ڕێڕەوى ژيانت
بۆ باشتر بگۆڕيت.
زۆر سوپاس.
(چەپەڵەڕێزان)
سوپاس.
(چەپەڵەڕێزان)