Kapitalizm nedir?
Kapitalizm temelde bir dizi pazar yeridir.
Limonata için bir pazar yeriniz,
limonlar için bir pazar yeriniz,
limonları taşıyan kamyonlar için bir pazar yeriniz,
bu kamyonlara yakıt sağlayan bir pazar yeriniz,
limonata tezgâhları yapmak için tahta satan pazar yerleriniz olabilir.
Ancak; bildiğimiz gibi kapitalizm
ya övülen ya da kınanan
bir kavramdır.
Ya saygı ve hayranlık duyulur ya da aşağılanır.
Bugün bunu tartışmak için buradayım, çünkü çağımızda
kapitalizm büyük ölçüde yanlış anlaşılıyor.
Bana göre,
kapitalizm bir ideoloji olarak değil de
bir işletim sistemi olarak düşünülmelidir.
iPhone'unuzu düşünün.
iPhone'unuz donanım ile yazılımı birleştiriyor.
Uygulamaları ve donanımı.
Şimdi, tüm donanımların etrafınızdaki fiziksel gerçeklik olduğunu
ve uygulamaların girişimsel eylem ve yaratıcı enerji
olduğunu düşünün.
İkisi arasında bir işletim sisteminiz var.
Donanımı yükselttiğinizde
yazılımınız da yükselir.
İşletim sisteminin buna ayak uydurması gerekir.
Bağlanması gerekir, güncellenmesi gerekir,
yeni sürümlerin olması gerekir.
Tüm bu şeylerin ortak bir şekilde olması gerekir.
Yeniliklere ayak uydurabilmesi için
işletim sisteminin giderek daha da gelişmesi gerekir.
İşte bu yüzden, temelde,
bir işletim sistemi olarak düşündüğünüzde
kapitalizmin kadim savunucularının aksine
ideolojiyi anlaşılır hâle getirir.
Anayasaya bile baksanız, fark edersiniz
kurucularımız inanç, ifade
ve basın özgürlüğünden önce
patent ve telif hakkını düşünmüşlerdir.
Bilim ve sanatta devletin rolünü belirlediler.
Bu yüzden yarın ben de Google adında bir arama motoru kuramam.
(Gülüşmeler)
G'lerin hepsi Google'ın değil
ama karışıklığa yol açabileceğinden yapamam.
Yani fikri mülkiyet haklarının bile kendi içinde belirsizlikleri var.
Bunun gibi birçok şey.
1900'den beri birçok farklı türde hak ortaya çıktı.
Diyelim ki 1900'de Orta Batı'da bir yerde
10 dönüm arsanız vardı.
Tel örgünün bittiği yer ve komşunuzun sınırı
gayet kolay görülebilirdi.
Pekâlâ, şunu sorayım
göğe doğru sınır kaç metredir?
300 metre midir,
1000 mi 5000 mi?
Hiç fark etmez,
birkaç sıcak hava balonunun yeni ortaya çıkması dışında,
insanlar uçamıyordu ki.
Ama üç yıl içinde uçacaktı.
Birdenbire arazinin yukarı doğru sınırının
kaç metrede bittiği önem kazandı,
1500 mü? 3500 mü?
Buna karar verecek biri lazım
işte aslında böyle oldu.
Bundan 5 yada 10 yıl sonra ,
Amazon UPS kamyonuyla gelip
komşunun paketini evinizden geçirse
o zaman karar vermeli, sınır 1,5 metre mi
15 m, 30 m veya 150 metre mi?
Nerede bitiyor?
Size nerede bittiğini söyleyebilecek
herhangi bir ideoloji yok.
Bu bir işletim sistemi.
Aynı şeyi
otomobillerde de görüyoruz.
Wright Kardeşler'in başarılı uçuşundan birkaç yıl sonra insanlar
daha fazla otomobil kullanmaya başladı.
Ve birden
işletme sistemi ve kanunlar
tüketici güvenliğinde birleşiverdi
araçlar atlara, yayalara ve diğer her şeye
tehlike oluşturmaya başladı.
Sonra birdenbire
araç sürücüleri ehliyet, hız sınırı, görme testi gibi
yol kurallarıyla tanıştı
böylece
artık atlar ve yayalar araçlarla birlikte yolda bulunabilirdi.
Her şey geçmişle uyumlu olmalıdır
yeni bir icat geçmişin izinden gitmelidir.
Benzer şekilde 5-10 yıl içinde
trafikte sürücülü ve sürücüsüz araçların,
birlikte yol aldıklarını göreceğiz.
Niye 10 yıl olduğu önemli , çünkü
çünkü aynısı dronlarla ve sürücüsüz araçlara olacak
fakat göreceksiniz ki dünyanın en değerli ekonomisi
en büyük ekonomisi
komünistler tarafından yönetilen bir ülke olacak.
Çinliler kapitalizm de oldukça iyiler.
bu durum Amerika için temel sorunları
ve kimlik bunalımını ortaya çıkaracaktır.
Bunun nedeni, uzun zamandan beri var olan
ifade ve basın ve inanç özgürlüğü gibi kavramlarla
açık pazar iç içe geçmiştir.
Ve şimdi birdenbire ayrılmak zorundadır.
Bu kavramların ayrılması
demokrasiyi yani çok sesliliği getirecek
bu da kapitalizme sekte vuracaktır.
Ciddi hükûmeti olan devletler
diğer devletlerin önüne geçmek için
dronlar, elektrikli ve sürücüsüz araçlar
ve diğer yenilikler için katı kurallar
uygulamaya koyacaktır.
Bu Amerika' ya has bir tecrübedir.
Bunu düşündüren Amerikan kapitalizminin
ideolojiden çok işletme sistemi olduğudur.
Eğer ideoloji olsaydı
berbat işler için iyi politikanız olurdu.
Pazardan öğrendiklerimiz,
çok seslilik ve oy savaşları
bu boğucu gelişmeyi durdurabilir.
Böyle giderse birkaç yıl içinde
Amerikan demokrasisinde çağdaş duruş
ve kapitalist duruş arasındaki kavgaya
şahit olacaksınız.
Politikacılardan ricam ideolojiyi ekonomiden
ideolojiyi ekonomiden ayırsınlar
ve iyi politikanın en sonunda nasıl iyi siyasete dönüşebileceğini düşünsünler.
Teşekkürler.
(Alkışlar)