Xin chào mọi người.
Sawubona.
Tại Nam Phi, nơi tôi sinh ra,
“sawubona” trong ngôn ngữ Zulu có nghĩa là “xin chào”.
Tồn tại một ý định đẹp đẽ và mạnh mẽ phía sau từ ngữ này
bởi vì nếu dịch chính xác thì “sawubona” có nghĩa là:
“Tôi nhìn thấy bạn, và bằng việc nhìn thấy bạn, tôi đưa bạn đến với sự hiện hữu.”
Hình dung được chào đón bằng một lời chào như vậy, thật tốt đẹp biết bao.
Nhưng điều này có ý nghĩa như thế nào trong cách chúng ta nhìn nhận bản thân?
Suy nghĩ, cảm xúc và những câu chuyện của chúng ta
có giúp chúng ta phát triển
trong một thế giới ngày càng phức tạp và đầy rẫy những lo âu hay không?
Đây là một câu hỏi trọng tâm, cốt yếu trong cả cuộc sống lẫn công việc của tôi.
Bởi vì cách thức chúng ta xử lý thế giới nội tâm sẽ chi phối mọi điều.
Mỗi một khía cạnh trong cách chúng ta yêu thương, sống,
làm cha mẹ và cả trong cách chúng ta lãnh đạo.
Góc nhìn nhận cảm xúc theo thông lệ ở hai cung bậc hoặc tốt hoặc xấu,
hoặc tích cực hoặc tiêu cực,
là một góc nhìn nhận cứng nhắc.
Và sự cứng nhắc ấy khi đặt vào bối cảnh phức tạp sẽ trở thành một điều độc hại.
Chúng ta cần một mức độ thích ứng lớn hơn trong mặt cảm xúc
để có được sức bật và sự phát triển thực sự từ bên trong nội tâm.
Cuộc hành trình của tôi với sự kêu gọi này
không bắt đầu trong những sảnh đường sáng loáng của một ngôi trường đại học,
mà trong chính những bộn bề, điều nhạy cảm đến từ cuộc sống.
Tôi lớn lên tại vùng ngoại ô da trắng của Nam Phi theo chế độ a-pac-thai,
một quốc gia, cộng đồng không khuyến khích người ta thể hiện cảm xúc của chính mình.
Để phủ nhận.
Sự phủ nhận ấy đã khiến luật phân biệt chủng tộc kéo dài 50 năm trời
khi mọi người đều tự thuyết phục bản thân rằng họ không làm điều gì sai trái cả.
Tôi đã học được khả năng tàn phá của sự phủ nhận
trong chính cuộc sống của bản thân,
trước khi tôi thấu hiểu về sự việc đã diễn ra tại quốc gia nơi tôi được sinh ra.
Cha tôi qua đời vào một ngày thứ sáu.
Khi ấy, ông 42 tuổi còn tôi thì 15.
Mẹ tôi đã thì thầm và bảo tôi đến nói lời chào tạm biệt với cha
trước khi tôi đến trường học.
Thế là tôi đặt chiếc ba lô của mình xuống đất và bước ra hành lang chạy dọc
khu vực giữa nhà, nơi cha tôi đang nằm hấp hối vì căn bệnh ung thư.
Đôi mắt ông nhắm lại, nhưng ông biết rằng tôi đang ở đấy.
Trước mặt ông, tôi luôn cảm nhận được bản thân mình được nhìn nhận.
Tôi nói với ông rằng tôi yêu ông,
nói lời chào tạm biệt và tiếp tục đi học.
Tại trường học, tôi trải qua tiết khoa học đến toán học, lịch sử và sinh học,
trong khi cha tôi dần rời bỏ thế giới này.
Từ tháng năm đến tháng bảy, tháng chín rồi tháng mười một,
tôi vẫn luôn mỉm cười như thường tình.
Không rơi một giọt nước mắt tiếc thương nào cả.
Khi được hỏi bản thân cảm thấy thế nào, tôi chỉ nhún vai và đáp rằng: “Tôi ổn”
Tôi được khen vì đã rất mạnh mẽ.
Tôi đã từng là một bậc thầy trong việc tỏ ra ổn vào thời điểm ấy.
Nhưng khi về đến nhà, chúng tôi lại vô cùng chật vật --
cha tôi đã không thể duy trì hoạt động kinh doanh của mình
trong thời gian bệnh.
Và mẹ tôi, một mình, vừa tiếc thương cho tình yêu của cuộc đời
vừa gồng gánh nuôi ba người con,
và những chủ nợ thì cứ thế đến gõ cửa tận nhà.
Với tư cách là một gia đình, chúng tôi suy sụp về cả tài chính lẫn cảm xúc.
Và tôi bắt đầu dần trượt dốc, tự cô lập bản thân một cách nhanh chóng.
Tôi bắt đầu sử dụng thức ăn để khỏa lấp nỗi đau.
Ăn uống một cách thả ga.
Từ chối chấp nhận sự nặng nề của niềm thương tiếc trong lòng của tôi.
Không ai biết cả, và trong một nền văn hóa đề cao sự tích cực không ngừng,
tôi đã nghĩ rằng không ai muốn biết về tình trạng của tôi.
Nhưng có một người đã không bị cuốn vào những câu chuyện ổn định do tôi dựng lên.
Đó là giáo viên dạy tiếng Anh lớp tám của tôi với một đôi mắt xanh rực lửa
khi cô đã đưa cho tôi một quyển sổ trắng.
Cô ấy bảo: “Hãy viết xuống những cảm xúc của con.
Hãy nói sự thật.
Hãy viết như thể không một ai đang đọc những điều ấy cả.”
Và cứ như thế,
tôi đã diễn bày hết niềm tiếc thương lẫn nỗi đau chân thật nhất của bản thân mình.
Đó là một hành động đơn giản
nhưng đã chuyển hóa được con người của tôi.
Chính từ cột mốc bắt đầu với chỉ một quyển số trắng này
cách đây 30 năm về trước
đã định hình nên cuộc đời của tôi sau này.
Âm thầm, lặng lẽ mà thành thật với chính bản thân của mình.
Tựa như một vận động viên thể hình,
tôi bắt đầu vượt ra khỏi sự cứng nhắc của sự phủ nhận
sang thế giới như hiện tại mà tôi gọi là
sự linh hoạt và thích ứng trong chính cảm xúc.
Vẻ đẹp của cuộc sống không thể tách rời khỏi những thay đổi mong manh trong nó.
Chúng ta đều tươi trẻ cho đến khi già đi.
Chúng ta bước xuống phố thật nóng bỏng
cho đến một ngày ta nhận ra rằng không ai ngắm nhìn chúng ta nữa.
Chúng ta rầy la những đứa con của mình để rồi vào một ngày chợt nhận ra rằng
chỉ còn lại sự tĩnh lặng ở những nơi vui đùa ấy,
khi bọn trẻ đi đến những vùng chân trời mới trong thế giới này.
Chúng ta đều mạnh khỏe cho đến khi một lời chẩn đoán khiến bản thân ta gục ngã.
Điều chắc chắn duy nhất là sự không chắc chắn,
và ta vẫn chưa thể điều hướng sự yếu lòng này một cách thành công hoặc bền vững.
Tổ chức Y tế Thế giới đã công bố rằng trầm cảm
hiện là nguyên nhân hàng đầu ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống toàn cầu --
vượt xa cả căn bệnh ung thư,
lẫn căn bệnh tim mạch.
Và trong bối cảnh xã hội biến động ngày càng phức tạp, kèm với
sự thay đổi chưa từng thấy trước đây trong lĩnh vực công nghệ, chính trị và kinh tế,
chúng ta càng nhìn thấy con người có xu hướng
ngày càng khóa chặt cảm xúc của chính bản thân trong những khuôn mẫu cứng nhắc.
Một mặt, chúng ta có thể bị ám ảnh khi nghiền ngẫm những cảm xúc của bản thân.
Mắc kẹt lại bên trong suy nghĩ của chúng ta.
Bị vướng mắc bởi những ý nghĩ đúng đắn.
Hay trở thành nạn nhân của chính những tin tức thường ngày trong đời sống.
Mặt khác, chúng ta kìm nén cảm xúc của chính mình,
gạt chúng sang một bên
và chỉ cho phép một vài cảm xúc cho rằng chính đáng được thể hiện ra.
Trong một cuộc khảo sát mà tôi thực hiện gần đây với hơn 70.000 người,
tôi nhận thấy rằng một phần ba trong số ấy --
một phần ba --
hoặc là tự phán xét bản thân vì những điều họ cho là “những cảm xúc tiêu cực,”
chẳng hạn như buồn rầu,
tức giận hoặc thậm chí là niềm tiếc thương.
Hoặc chủ động cố gắng gạt bỏ những cảm xúc ấy sang một bên.
Chúng ta làm điều này không chỉ với bản thân,
mà còn với người ta yêu thương, như con cái --
khi ta có thể vô ý làm họ cảm thấy xấu hổ vì những cảm xúc bị cho là tiêu cực,
tìm thẳng đến một giải pháp,
và thất bại trong việc hỗ trợ họ
đón nhận những luồng cảm xúc này như giá trị cố hữu của chúng.
Thông thường, những cảm xúc tự nhiên đang được chúng ta nhìn nhận hoặc tốt hoặc xấu.
Và sự tích cực đã trở thành một hình thức mới của sự đúng đắn về đạo đức.
Những bệnh nhân ung thư tự động được yêu cầu duy trì thái độ sống tích cực.
Phụ nữ, hãy đừng quá giận dữ nữa.
Và còn nhiều điều tương tự như thế nữa.
Đó là một hành động chuyên chế.
Đó là một hành động chuyên chế của sự tích cực.
Và điều đó thật tàn nhẫn.
Không tử tế.
Và không hiệu quả.
Và chúng ta làm điều đó với chính bản thân mình,
và chúng ta làm điều đó với cả những người khác.
Nếu tồn tại một đặc điểm chung
của việc nghiền ngẫm, kìm nén hoặc tích cực giả tạo, đó chính là điều này:
chúng đều là những phản ứng cứng nhắc.
Và nếu có một bài học duy nhất mà chúng ta có thể học được
từ sự sụp đổ không thể tránh khỏi của chế độ a-pac-thai
thì đó chính là sự phủ nhận cứng nhắc không hề có tác dụng.
Nó không bền vững.
Đối với cá nhân, với gia đình,
với xã hội.
Và mỗi khi chúng ta nhìn thấy những chỏm băng tan chảy,
điều đó không bền vững cho hành tinh của chúng ta.
Nghiên cứu về việc kìm nén cảm xúc
cho thấy rằng khi cảm xúc bị gạt sang một bên hoặc bi phớt lờ,
chúng sẽ trở nên mạnh mẽ hơn.
Các nhà tâm lý học gọi điều này là sự cộng hưởng.
Như thể một chiếc bánh socola ngon trong tủ lạnh --
bạn càng cố gắng phớt lờ nó đi...
(Tiếng cười)
nó càng giữ chân bạn nhiều hơn nữa.
Bạn có thể nghĩ rằng mình kiểm soát được cảm xúc không mong muốn khi phớt lờ chúng,
nhưng trên thực tế, chúng kiểm soát bạn.
Những nỗi đau bên trong nội tâm luôn hiện ra.
Luôn luôn.
Và ai là người sẽ trả giá?
Chính chúng ta.
Con cái của chúng ta,
đồng nghiệp của ta,
cộng đồng của chúng ta.
Bây giờ đây, xin đừng hiểu sai ý của tôi.
Tôi không chống lại sự hạnh phúc.
Tôi thích được hạnh phúc.
Tôi là một người khá hạnh phúc.
Nhưng khi ta gạt cảm xúc bình thường sang một bên để đón nhận sự tích cực giả tạo,
ta sẽ đánh mất khả năng phát triển các kỹ năng đối phó với thế giới như vốn có,
không phải như chúng ta mong muốn.
Có hàng trăm người đã nói với tôi những điều họ không muốn cảm thấy.
Họ nói những điều chẳng hạn như:
“Tôi không muốn cố gắng vì tôi không muốn cảm thấy thất vọng”
hay: “Tôi chỉ muốn cảm giác này biến mất.”
Tôi nói với họ: “Tôi hiểu,
nhưng bạn có mục tiêu của người đã mất.”
(Tiếng cười)
(Tiếng vỗ tay)
Chỉ có những người đã mất
mới không bao giờ không mong muốn hoặc bị bất tiện vì cảm xúc của chính mình.
(Tiếng cười)
Chỉ có những người đã mất mới không bao giờ bị căng thẳng,
không bao giờ có một trái tim tan vỡ,
không bao giờ trải qua sự thất vọng khi thất bại.
Những cảm xúc tiêu cực là một phần trong bản hợp đồng của chúng ta với cuộc sống.
Bạn không thể có được một sự nghiệp ý nghĩa
hay xây dựng một gia đình
hoặc khiến thế giới trở thành một nơi tốt đẹp hơn
mà không bị căng thẳng hay cảm thấy khó chịu.
Sự khó chịu chính là cái giá phải trả cho một cuộc sống ý nghĩa.
Vậy làm thế nào để chúng ta bắt đầu loại bỏ sự cứng nhắc
và đón nhận sự linh hoạt trong cảm xúc?
Khi còn là một nữ sinh trẻ tuổi,
thông qua những trang giấy trắng tinh ấy,
tôi đã bắt đầu trải nghiệm với những cảm xúc
mà tôi cần phải trải qua.
Tôi bắt đầu mở lòng đón nhận những điều bản thân cảm thấy.
Nỗi đau.
Niềm thương tiếc.
Cảm giác mất mát.
Và sự hối tiếc.
Nghiên cứu ngày nay cho thấy rằng
sự chấp nhận triệt để tất cả các cảm xúc của chúng ta --
kể cả cảm xúc rối rắm, khó khăn --
chính là nền tảng để hồi phục, phát triển,
và có được niềm hạnh phúc đích thực.
Nhưng sự linh hoạt trong cảm xúc không chỉ đơn thuần là chấp nhận cảm xúc.
Chúng ta biết rằng sự chính xác cũng rất quan trọng.
Trong nghiên cứu của cá nhân tôi, tôi nhận thấy rằng từ ngữ khá thiết yếu.
Ta thường sử dụng nhãn hiệu đơn giản để mô tả cảm xúc của chính mình.
“Tôi căng thẳng” là câu phổ biến nhất mà tôi nghe thấy.
Nhưng tồn tại một vùng trời khác biệt giữa căng thẳng đi kèm thất vọng
và căng thẳng đi kèm với một ý thức rõ ràng rằng “Tôi đã lựa chọn sai nghề.”
Khi chúng ta nhận diện cảm xúc chính xác,
ta có thể dễ dàng nhận ra nguyên nhân chính xác gây ra những cảm xúc ấy.
Và điều các nhà khoa học gọi là điện thế sẵn sàng trong não bộ của ta
sẽ được kích hoạt, cho phép chúng ta thực hiện những bước tiến cụ thể.
Nhưng không chỉ là bất kỳ bước tiến nào - bước tiến đúng đắn cho chúng ta.
Bởi vì cảm xúc của chúng ta là dữ liệu.
Cảm xúc của chúng ta chứa đựng những ánh đèn nhấp nháy đến điều mà ta quan tâm.
Chúng ta có xu hướng không cảm nhận những cảm xúc mạnh mẽ
với những điều không có ý nghĩa đối với bản thân chúng ta.
Nếu bạn cảm thấy phẫn nộ khi đọc tin tức,
có lẽ cơn thịnh nộ ấy là một dấu hiệu cho thấy bạn coi trọng sự công bằng --
và đây cũng là một cơ hội để bạn chủ động
điều hướng cuộc đời của chính mình theo những giá trị đó.
Khi chúng ta cởi mở với những cảm xúc tiêu cực,
chúng ta có thể tạo ra những hành động phù hợp với giá trị của bản thân.
Tuy nhiên, có một cảnh báo quan trọng.
Cảm xúc là dữ liệu, chúng không phải là lời chỉ thị.
Chúng ta có thể bày tỏ và khai thác cảm xúc với các giá trị tương ứng
mà không nhất thiết phải lắng nghe chúng.
Cũng giống như việc tôi có thể đón nhận sự thất vọng của con trai với em gái --
nhưng không tán thành với ý tưởng rằng cậu mang em bé đi trao cho
người lạ đầu tiên cậu gặp trong trung tâm mua sắm.
(Tiếng cười)
Chúng ta làm chủ cảm xúc của chính mình, chúng không làm chủ chúng ta.
Khi ta hiểu rõ sự khác biệt giữa việc tôi cảm nhận bằng sự thông thái của mình
và những điều tôi thực hiện dựa trên những hệ giá trị riêng,
ta sẽ tạo ra một con đường dẫn lối đến một phiên bản tốt nhất của bản thân
thông qua những cảm xúc của chúng ta.
Vậy, điều này trông như thế nào trên thực tế?
Khi bạn cảm nhận nguồn cảm xúc mạnh mẽ, khó khăn,
đừng chạy trốn khỏi những cảm xúc ấy.
Tìm hiểu đường nét của cảm xúc, hiển thị điều ấy vào nhật ký của trái tim bạn.
Cảm xúc ấy đang nói với bạn điều gì?
Và hãy cố gắng đừng nói “Tôi đang,” như “Tôi đang tức giận” hay “Tôi đang buồn.”
Khi bạn nói “Tôi đang”
điều ấy khiến bạn nghe như thể chính bạn là cảm xúc.
Trong khi bạn là bạn, và cảm xúc là một nguồn dữ liệu.
Thay vào đó, hãy cố gắng để ý cảm giác đó là gì:
“Tôi nhận thấy rằng tôi đang buồn”
hay “Tôi nhận thấy rằng tôi đang giận dữ.”
Đây là những kỹ năng cần thiết cho chúng ta,
cho gia đình và cộng đồng của chúng ta.
Đây cũng là những kỹ năng quan trọng trong môi trường làm việc.
Theo nghiên cứu của tôi,
khi xem xét điều giúp mọi người phát huy hết khả năng trong công việc,
tôi nhận ra một yếu tố cốt lõi:
đề cao tính cá nhân.
Khi mọi người được phép thể hiện đúng cảm xúc của bản thân,
sự gắn kết, sáng tạo và điều đổi mới sẽ được phát triển trong tổ chức.
Sự đa dạng không chỉ thể hiện ở khía cạnh con người,
mà còn ở những điều bên trong mỗi người.
Bao gồm cả sự đa dạng trong mặt cảm xúc.
Những cá nhân, đội ngũ, tổ chức, gia đình, cộng đồng
có khả năng thích ứng và sức bật tốt nhất
đều được xây dựng dựa trên sự cởi mở với những cảm xúc bình thường của con người.
Chính điều này cho phép chúng ta nói rằng:
“Cảm xúc đang nói với tôi điều gì?”
“Hành động nào sẽ đưa tôi hướng đến giá trị của chính mình?”
“Điều nào sẽ lấy đi giá trị của chính tôi?”
Sự thích ứng trong cảm xúc là khả năng thể hiện cảm xúc của chính bạn
với sự tò mò, lòng trắc ẩn,
và đặc biệt là sự can đảm để thực hiện các hành động phù hợp với giá trị từ bản thân.
Khi tôi còn nhỏ,
tôi thường thức giấc vào ban đêm vì nỗi sợ hãi về cái chết.
Cha đã an ủi tôi bằng những cái vỗ về xoa dịu và cả những nụ hôn ấy.
Nhưng ông chưa bao giờ nói dối tôi cả.
“Chúng ta đều sẽ chết, Susie ạ“, ông nói.
“Sợ hãi là một điều bình thường con yêu.”
Ông không cố gắng nghĩ ra một lời nói dối để chen giữa tôi và sự thật.
Phải một quãng thời gian sau tôi mới hiểu được
sức mạnh trong cách ông đã dẫn dắt tôi bước qua những đêm tối ngày ấy.
Điều ông cho tôi nhận thấy là lòng can đảm không có nghĩa là không sợ hãi;
mà can đảm là khi ta bước đi cùng với chính nỗi sợ hãi ấy.
Không ai trong chúng tôi biết được rằng mười năm sau,
ông ấy đã qua đời.
Và khoảng thời gian ấy đối với mỗi chúng tôi đều quá quý giá
và cũng đều quá ngắn ngủi.
Nhưng khi khoảnh khắc ấy xảy đến
để chúng ta đối mặt với sự mong manh của chính mình,
trong giây khắc cuối cùng đó,
cảm xúc sẽ hỏi chúng ta rằng:
“Bạn có thích ứng được hay không?”
“Có thích ứng được hay không?”
Hãy để câu trả lời vào khoảnh khắc ấy là một từ “có” nhé.
Một câu trả lời “có” tương ứng như một lời hồi đáp bằng cả trái tim của bạn.
Và từ cả việc nhìn nhận chính bản thân của bạn.
Vì trong việc nhìn nhận chính bản thân mình,
bạn mới có thể nhìn thấy được cả những người xung quanh:
đó là con đường bền vững duy nhất để bước tiếp
trong một thế giới mong manh và tươi đẹp.
Sawubona.
Và chân thành cảm ơn.
(Tiếng cười)
Cảm ơn.
(Tiếng vỗ tay)
Cảm ơn.
(Tiếng vỗ tay)