Herkese merhaba.
Sawubona.
Ülkem Güney Afrika'da
''Sawubona'' Zulu dilinde merhaba demek.
Kelimenin ardında çok güzel ve güçlü bir niyet var
çünkü birebir çevrildiğinde anlamı
''Seni görüyorum ve görerek seni var olmaya davet ediyorum.''
O kadar güzel ki... Bu şekilde selamlaştığınızı düşünün.
Peki kendimizi görmemiz için ne gerekiyor?
Giderek karmaşıklaşan ve kötüleyen dünyada
gelişmemize yardım eden
duygu, düşünce ve yaşadıklarımız mı?
Bu önemli soru hayatım boyunca işimin merkezi oldu.
Çünkü iç dünyamızla mücadelemiz her şeyi yönetiyor.
Nasıl sevdiğimizden nasıl yaşadığımıza
nasıl anne baba olup nasıl liderlik yaptığımıza kadar.
Duygularımızın iyi veya kötü, olumlu veya olumsuz
olduğu görüşü
kalıplaşmış.
Karmaşıklık arasında kalıplaşma toksit gibidir.
Gerçek dayanıklıklık ve kendimizi geliştirmek için
daha iyi bir duygusal çevikliğe ihtiyacımız var.
Benim bu gereksinime olan yolculuğum
bir üniversitenin koridorlarında değil,
iş hayatının hassas, dağınık ortamında başladı.
Ayrımcı Güney Afrika'nın beyaz banliyölerinde büyüdüm,
görmemeye odaklanmış bir ülke ve topluluk.
İnkâra odaklı.
İnsanlar yanlış bir şey yapmadıklarına kendilerini ikna ederken
50 yıllık ırkçı yasayı mümkün kılan bir inkâr.
Yine de inkârın yıkıcı gücünü ilk önce
kişisel düzeyde yaşadım,
doğduğum ülkeye ne yaptığını anlamamdan önce.
Babam bir Cuma günü ölmüştü.
42 yaşındaydı, bense 15.
Okula gitmeden önce annem babamla vedalaşmamı
kulağıma fısıldamıştı.
Sırt çantamı bıraktım ve evimizin direği babamın
kanserden ölmekte olduğu yere doğru yol aldım.
Gözleri kapalıydı ama orada olduğumu biliyordu.
O yanımdayken hep görüldüğümü hissederdim.
Onu sevdiğimi söyledim,
hoşçakal dedim ve yola koyuldum.
Okulda bilimden matematiğe, tarihten biyoloji dersine geçerken
babam bu dünyadan gidiyordu.
Mayıs ayından Temmuz, Eylül ve Kasım ayına kadar,
her zamanki gülümsememi takındım.
Tek bir not düşürmedim.
Nasıl olduğum sorulduğunda omuz silkip ''İyiyim'' diyordum.
Güçlü olduğum için övgü alıyordum.
İyi olmanın efendisi olmuştum.
Ama evde işler kolay değildi --
babam hastalığı boyunca küçük işletmesini
idare edememişti.
Annem ise tek başına hayatının aşkının yasını tutuyor,
üç çocuk büyütmeye çalışıyor,
alacaklılar kapıya dayanıyordu.
Aile olarak hem ekonomik hem de manevi yönden hırpalanıyorduk.
Hızlı bir şekilde dönüş yaşamaya, izole olmaya başladım.
Acımı baskılaması için yiyeceklere başvurdum.
Aşırı yemek yiyordum.
Acımın ağırlığını reddediyordum.
Kimse bilmiyordu ve olumlu olmaya değer veren bir kültürde
kimse bilmek dahi istemiyordu.
Ancak bir kişi benim bu acıya rağmen zafer hikâyeme inanmadı.
8. sınıf öğretmenin tehditkâr mavi gözlerle bana baktı
ve bana boş defterler verdi.
''Ne hissediyorsan yaz'' dedi,
''Doğrularu söyle.
Kimse okumuyormuş gibi yaz.''
İşte bu şekilde
yas ve acımı göstermeye davet edilmiştim.
Basit bir işti
ama benim için devrim gibiydi.
30 yıl önce o boş defterde başlayan
bu devrim
hayatımın işini şekillendirdi.
Kendimle gizli ve sessiz bir yazışma.
Tıpkı bir atlet gibi
inkârın kalıplarından uzaklaşıp
duygusal çeviklik diye adlandırdığım
bir konsepte ilerledim.
Hayatın güzelliği onun hassaslığından ayrılamaz.
Yaşlanana dek genç kalıyoruz.
Bir gün güzelliğimizle yolda yürürken
bir zaman sonra görülmediğimizi fark ediyoruz.
Çocuklarımıza kusur bulurken fark ediyoruz ki
o çocuğun olduğu yerde önceleri sessizlik vardı,
şimdi o da dünyada bir iz bırakacak.
Bir teşhis bizi dizlerimin önüne çöktürene dek sağlıklıyız.
Tek kesinlik belirsizlik
ama hâlâ bu kırılganlığı başarılı bir şekilde yönlendiremiyoruz.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre depresyon
küresel çapta engelliliğin önde gelen nedeni,
hem kanserin
hem de kalp hastalığının önünde.
Büyük bir karmaşıklık durumunda,
beklenmeyen teknolojik, siyasi ve ekonomik değişimde
insanların nasıl daha fazla
duyguları içine kapanma eğiliminde olduklarını görüyoruz.
Bir yandan hislerimiz üzerinde düşünüp durabiliriz.
Kendi aklımızda sıkışıp kalırız.
Her zaman haklıyızdır orada
ya da haber akışında mağdur oluruz.
Diğer yandan duygularımızı
bir kenara koyup
sadece makul olduğunu düşündüğümüz duygulara izin veririz.
70.000'den fazla kişiyle yaptığım bir anket sonucu
üçte birimizin
üçte birimiz
sözde ''kötü duygular''a sahip olduğumuz için kendimizi yargıladığımızı
örneğin üzüntü,
sinirlilik, hatta yas gibi,
ya da bu hisleri ötelediğimizi gösteriyor.
Bunu sadece kendimize değil,
çocuklarımız gibi sevdiklerimize de yapıyoruz.
Negatif görülen hislerden utanmalarına sebep oluyoruz,
çözüme atlıyoruz
ve aslında değerli olan
bu hisleri görmede onlara yardımcı olamıyoruz.
Normal, doğal duygular bugün iyi veya kötü olarak ayrılıyor.
Pozitif olmak da yeni bir etik doğruluk biçimine dönüştü.
Kanser hastalarına ilk söylenen şey pozitif olmaları.
Kadınlara sinirli olmamaları söyleniyor.
Liste bu şekilde gidiyor.
Bu bir zorbalık.
Pozitifliğin dayatılması.
Acımasızca.
Kaba.
Ve etkisiz.
Bunu hem kendimize
hem de başkalarına yapıyoruz.
Yanlış pozitiflik veya öteleştirmenin
ortak bir noktası varsa o da şu:
hepsi kalıplaşmış tepkiler.
Ayrımcılığın kaçınılmazlığından
çıkarabileceğimiz bir ders varsa
bu, kalıplaşmış inkârın işe yaramadığı.
Sürdürülemez.
Ne bireyler ve aileler
ne de toplumlar.
Buzulların eridiğini izledikçe
gezegenimiz için sürdürülemez olduğunu görürüz.
Duygusal bastırma araştırmaları
duyguların öteleştirildiği veya görmezden gelindiği durumlarda
daha da güçlendiklerini gösteriyor.
Psikologlar buna yükselme diyor.
Buzdolabındaki o leziz çikolatalı kek gibi...
Siz görmezden geldikçe...
(Kahkahalar)
üzerinizde daha çok etki yapacaktır.
Görmezden geldiğinizde o duyguların kontrol altında olduğunu sanıyorsunuz
ama aslında onlar sizi kontrol ediyor.
İç acı her zaman açığa çıkar.
Her zaman.
Peki bedelini kim öder?
Biz.
Çocuklarımız,
iş arkadaşlarımız,
topluluklarımız.
Beni yanlış anlamayın.
Mutluluk karşıtı değilim.
Mutlu olmayı seviyorum.
Çok da mutlu bir insanım.
Ancak yanlış pozitiflik adına normal duyguları öteleştirdiğimizde
dünyayla başa çıkacak yetileri geliştirecek kapasiteyi de kaybediyoruz,
oysa istediğimiz bu değil.
Yüzlerce insan bana ne hissetmek istemedikerini söyledi.
Şöyle şeyler söylediler:
''Denemek istemiyorum çünkü hayal kırıklığı istemiyorum.''
Veya ''Bu hissin gitmesini istiyorum.''
Onlara ''Anlıyorum'' diyorum,
''Fakat ölü bir insanın amaçları bunlar.''
(Kahkahalar)
(Alkışlar)
Yalnızca ölü insanlar
istenmeyen veya uygunsuz hislere kapılırlar.
(Kahkahalar)
Yalnızca ölü insanlar strese girmez,
kalpleri kırılmaz,
başarısızlıkla gelen hayal kırıklığını yaşamazlar.
Zor duygular hayatla yaptığımız anlaşmanın bir parçası.
Stres ve rahatsızlık yaşamadan
ne anlamlı bir kariyer yapabilir
ne aile yetiştirebilir
ne de dünyaya bir iyilik yapabilirsiniz.
Rahatsızlık anlamlı bir hayata kabul edilmenin bedeli.
Peki bu kalıplaşmışlığı bozarak
duygusal çevikliği nasıl başarırız?
Okula gittiğim o genç yaşta,
o boş kağıtlara yönelirken
ne hissetmem gerektiğiyle ilgili
hisleri kafamdan çıkarmaya çalışıp
gerçekten hissettiğim şeyi açığa çıkarmaya başladım.
Acı.
Yas.
Kaybetme.
Pişmanlık.
Artık araştırmalar gösteriyor ki
tüm duygularımızı radikal bir şekilde kabullenmek,
karışık ve zor olanlar dâhil,
dayanıklılık ve başarının
gerçek mutluluğun temel taşı.
Duygusal çeviklik yalnızca duyguların kabulunden çok daha fazlası.
Doğruluğun da önemli olduğunu biliyoruz.
Kendi araştırmalarımda, sözcüklerin çok önemli olduğunu gördüm.
Genellikle duygularımızı hızlı ve basit kelimelerle etiketliyoruz.
En sık duyduğum ''Stresliyim.''
Stres ve hayal kırıklığı ile
stres ve ''Yanlış kariyerdeyim.'' demek arasında dünya kadar fark var.
Duygularımızı doğru etiketlediğimizde
hislerimizin asıl nedenini çok daha iyi fark ediyoruz.
Bilim insanlarının beynimizdeki hazırlık potansiyeli dediği şey
harekete geçerek sağlam adımlar atmamızı sağlıyor.
Herhangi bir adım değil, doğru adımı atmamızı sağlıyor.
Çünkü duygularımız veri.
Önemsediğimiz şeylere ışık tutuyorlar.
Bizim dünyamızda hiçbir anlamı olmayan şeylere
güçlü duygular sergilemiyoruz.
Haberleri izlediğinizde sinirleniyorsanız
eşitlik ve adalete değer verdiğinizin işareti,
ayrıca hayatınızı o yönde şekillendirmeniz için
aktif adımlar atmanız için bir fırsat.
Zor duygulara açık olduğumuz zaman,
değerlerle bütünleşmiş tepkiler ortaya çıkarabiliyoruz.
Ancak önemli bir husus var.
Duygular veridir, talimat değil.
Onları dinleme gereği hissetmeden
duygularımızın değerini kullanabiliriz.
Tıpkı oğlumun küçük kız kardeşine duyduğu öfke gibi,
fakat onu alışveriş merkezinde gördüğü
ilk yabancıya verme isteğini gerçekleştirmemesi gibi.
(Kahkahalar)
Duygulara biz sahibiz, onlar bize değil.
Bilgeliğim içinde ne hissettiğim ve değerlerle bütünleşmiş hareketlerde
ne yaptığım arasındaki farkı özdeşleştirdiğimde
duygularımız aracılığıyla en iyi hallerimize giden
bir köprü kurmuş oluyoruz.
Uygulamada bu nasıl oluyor peki?
Güçlü, sert bir duyguya kapıldığınızda
o duygudan kurtulmak için acele etmeyin.
Sınırlarını öğrenin, kalbinizin güncesine bir göz atın.
Bu duygu size ne söylüyor?
''Sinirliyim'' veya ''Üzgünüm'' gibi şeyler söylememeye çalışın.
''Buyum'' dediğiniz zaman
Duygu sizmişsiniz gibi oluyor.
Oysa siz sizsiniz, dugularınız ise veri.
Var olan duguyu olduğu gibi fark etmeye çalışın:
''Üzüldüğümü fark ediyorum.''
veya ''Sinirlendiğimi fark ediyorum.''
Bunlar bizim için çok önemli yetiler,
ailemiz ve toplumlarımız için de.
İşyerinde de oldukça önemliler.
Araştırmamda,
insanların en iyi hallerini ortaya çıkarmakta
önemli bir etken keşfettim:
bireysel düşünce.
İnsanlar duygusal gerçekliklerini hissedebildiklerinde
yakınlaşma, yaratıcılık ve inovasyon organizasyon içinde ortaya çıkıyor.
Çeşitlilik yalnızca insanlar değil,
onların içinde olanı da kapsıyor.
Duyguların çeşitliliği buna dâhil.
En çevik ve dayanıklı bireyler, ekipler,
örgütler, aileler, topluluklar
normal insan duyguları açıklığında oluşturuluyor.
Bu da şunu söylememizi sağlıyor:
''Duygum bana ne söylüyor?''
''Beni değerlerime hangi hareket götürecek?''
''Beni değerlerimden hangi hareket alıkoyacak?''
Duygusal çeviklik duygularınızla
merak, anlayış
ve özellikle cesaretle değerlere doğru adım atma yeteneği.
Ben küçükken,
Ölümden korkarak geceleri uyanırdım.
Babam sırtıma vurarak ve beni öperek rahatlamamı sağlardı.
Ancak hiç yalan söylemezdi.
''Hepimiz öleceğiz, Susie'' derdi.
''Korkman normal.''
Ben ve gerçeklik arasına bir tampon koymaya çalışmadı.
O gecelerde yaptığı rehberliğin
ne kadar güçlü olduğunu anlamam epey bir zaman aldı.
Bana cesaretin korkunun olmayışı değil,
korkuya doğru yürümenin olduğunu gösterdi.
10 yıl gibi kısa bir süre içinde öleceğini
ikimiz de bilmiyorduk.
İkimiz için de bu zaman çok değerli
ve çok kısaydı.
Ancak kırılganlığımızla yüzleşeceğimiz
o kaçınılmaz an
kapımıza dayandığında
bize şunu soracak;
''Hazır mısın?''
O anın ''evet'' olmasına izin verin.
Kalbinizle hayat boyu yazışmanızdan doğan bir evet olsun.
Ve kendinizi görmekten.
Çünkü kendinizi görerek
başkalarını da görüyorsunuz:
kırılgan, güzel bir dünyada
ileriye doğru sürdürelecek tek yol.
Sawubona.
Teşekkür ederim.
(Kahkahalar)
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)