Konuyu hep yanlış anladık.
Hepimiz.
Konuyu yanlış anladık.
Okyanusu temizlemek
yapmamız gereken son şey.
En son.
Evet, günün her saati
her dakika
okyanusa bir kamyon dolusu
çöp girdiği doğru.
Sayamadığımız kadar kuş ve hayvan
plastik yüzünden ölüyor.
Tarihin en hızlı nesil tükenme hızını yaşıyoruz
ve plastik de besin zinciri içinde.
Bense karşınızda durmuş
okyanusu temizlemenin yapılması gereken
en son şey olduğunu söylüyorum.
En son.
Bir mutfağa girip
lavabonun taştığını,
suyun yerlere aktığını,
duvarın nemlendiğini görseniz
hızlı düşünmeniz gerek, panik yaparsınız;
elinize ya bir kova ya bir yer bezi ya da bir pompa alırsınız.
İlk yapacağınız şey nedir?
O musluğu neden kapatmıyorsunuz?
İlk önce musluğu kapamazsanız
yeri silmenin de suyu pompalamanın da
hiçbir anlamı olmaz.
Aynısını okyanuslar için neden yapmıyoruz?
Ocean Cleanup projesi,
sahil plastik geridönüşüm programları
veya iyi niyetli diğer tüm
okyanus plastiği şirketi
yüzde yüz başarılı olsalar dahi,
yine de çok geç kalınmış olur.
Bu yıl 300 milyon ton
plastik üretmeye meyilliyiz.
Bunun kabaca sekiz milyon tonu
zaten içinde 150 milyon ton bulunan
okyanusun içine gitmek için yarışıyor.
Verilere göre, okyanusun plastiğinin %80'i
aşırı yoksulluğun olduğu ülkelerden geliyor.
Yoksulluğun pençesinde
sürekli yiyecek,
barınak,
güvenlik
veya geri dönüşüm endişesiyle yaşıyorsanız
bunu hayal bile edemezsiniz.
İşte tam da bu sebepten,
Plastik Bankasını kurdum.
Çok yoksullar için plastik atık kullanarak
her şeyin satın alınabileceği
dünyanın en büyük
mağaza zinciriyiz.
Her şey.
Okul harçları.
Sağlık sigortası.
Wi-Fi, dakika hakkı, elektrik.
Mutfak yakıtı, çok etkili ocaklar.
Dünyanın ihtiyaç duyup karşılayamadığı
her şeyi eklemeye çabalıyoruz.
Haiti'deki mağaza zincirlerimiz toplum merkezleri gibi,
Lisa Nasis isminde
müşterilerimizden biri
kapı kapı dolaşarak
ve sokaklardan topladığı materyallerle
para kazanma
fırsatına sahip oldu.
Gün sonunda topladığı materyalleri bize getiriyor,
değerlendiriyor, kalitesine bakıyoruz
ve değerini hesabına yatırıyoruz.
Lisa'nın şu anda dengeli
ve güvenilir bir geliri var.
Bunu, onun için online bir hesaba transfer ediyoruz.
Mevduat hesabı olduğu için de varlık niteliğinde
ve teminat olarak gösterilebilir.
Hesap çevrimiçi olduğu için
soygunculuğa karşı koruma altında
ve daha da önemlisi
Lisa'nın yeni bir değer anlayışı var.
Hatta plastiğin bile
yeni bir değer niteliği var.
Evet.
Plastiği topluyoruz,
değer ekliyoruz,
ayrıştırıyoruz,
etiketleri kaldırıyoruz,
kapakları çıkartıyoruz.
Ya parçalara ayırıyoruz
ya da balyalar halinde paketleyip ihracat için hazırlıyoruz.
Elmas dolu bir arazide yürümekten hiç de farklı değil.
Lisa elmas arazisinde yürüyor olsa
fakat elmasları değerlendirecek
mağaza, banka veya takas yapacak hiçbir yol olmasa,
elmaslar da değersiz olurdu.
2010 Haiti depreminden sonra
Lisa eşini kaybetti
ve evsiz ve gelirsiz kaldı.
Bu program sayesinde,
Lisa iki kızının da okul ve forma masraflarını
karşılayabiliyor.
Bu plastiği...
satıyoruz.
Marks and Spencer gibi büyük markaların
tedarikçilerine satılıyor.
Bu markalar sosyal plastiği
ürünlerinde kullanıyor.
Örneğin, Alman şirketi Henkel
sosyal plastiği doğrudan üretimde kullanıyor.
Geri dönüşüm ekonomisindeki
açığı kapattık.
Plastik paketleme içinde
şampuan veya deterjan aldığızda
plastiğin okyanus sularından
uzaklaştırılmasına katkıda bulunuyor
ve yoksulluğun giderilmesine
yardım ediyorsunuz.
Geliştirdiğimiz model
tamamen kopyalanabilir.
Sao Paolo'da bir kilise
insanları Pazar günleri
sadece bağış yapmaları için değil
geri dönüşüm yapmaları için de teşvik ediyor.
Sonra kiliseyi yoksullarla buluşturuyoruz.
Şuna inanıyorum ki
Londra'da bir camiyle Kahire'de bir kilise aynısını yapabilir.
Mesela Vancouver'daki
depozitolu şişe programımız sayesinde
her birey veya her grup
depozitolu materyali iade ederek
parasını geri almak yerine
tüm dünyada yoksulların hesabına yatırma fırsatları var.
Artık geri dönüşümü
teşvik ve destek için de kullanabiliyoruz.
Evdeki bir depozitolu şişe
tüm dünyadan yüzlercesini çıkartabilir.
Örneğin enerji şirketi Shell
plastiği desteklememe projemize katıldı.
Plastiği desteklememe karbona karşı olmakla aynı
fakat plastik konusunda geri dönüşüm altyapısına ihtiyaç var
ve buna sahip değiliz.
Fiyat artışı yoksullar için de teşvik sağlıyor.
Örneğin, Manila gecekondularını düşünün,
küçük ölçekli ve telefonu olan en küçük pazar bile
ağırlığına bakarak artık sosyal plastiği kabul edebiliyor.
Bu da, daha fazla kişiye hizmet ederek
kendi büyük sosyal etkilerini yaratmalarına yardım ediyor.
Burada ortak olan şey,
sosyal plastiğin para olması.
Sosyal plastik artık para ediyor,
tıpkı küresel olarak tanınan ve ticareti mümkün para birimi gibi,
kullanıldığı takdirde, hem yoksulluğa çare niteliği taşıyor
hem de çevre temizleniyor.
Artık sadece plastik değil.
Geridönüşümlü plastik de değil,
değeri zengin veya yoksul
plastikle karşılaşan herkesin hayatına transfer edilen
sosyal plastik adında bir materyal.
İnsanlar bugüne kadar
8 trilyon kilo plastik ürettiler,
hâlâ çoğu atık durumunda.
Tam 8 trilyon kilo,
kilosu 50 cent üzerinden hesaplansa
4 trilyon dolarlık bir değer ortaya çıkarmış oluruz.
Ben aslında plastiği
dünyanın Bitcoin'i olarak görüyorum.
(Kahkahalar)
Herkes için de ulaşılabilir.
Tüm ekosistem
paranın küresel boyutta güvenli bir şekilde
transferini sağlayan çevrimiçi bir bankacılık ile idare ediliyor.
Siz Berlin veya Vancouver'da geri dönüşüm yapabilirsiniz,
aileniz Manila gecekondularında parayı çekebilir
veya cep telefonuna dakika alabilir.
Lisa, Port-au-Prince'te geri dönüşüm yapabilir,
annesi şehrin diğer yanından mutfak yakıtı satın alabilir
veya parasını çekebilir.
Uygulamanın ödül sistemi de var;
teşvikler,
grup ödülleri
ve kullanıcı oylaması gibi.
Geri dönüşümü oyuna benzettik.
Gayriresmi bir endüstriye
eğlence ve resmiyet kattık.
Haiti ve Filipinler'de faaliyet gösteriyoruz.
Brezilya için de çalışan
ve partnerler seçtik.
Bu yıl Hindistan ve Etiyopya'ya giriş yapacağız.
Yüzlerce, evet yüzlerce ton materyal topluyoruz.
Daha fazla ortak ve müşteri bulmaya
devam ediyoruz
ve iş hacmimizi her gün arttırıyoruz.
Henkel'le olan işbiriğimiz sonucunda,
her yıl 100 milyon kilo
materyal kullanmayı kabul ettiler.
Bu da hâlâ gelişmekte olan ekonomilerde
yoksulların eline geçecek
yüzlerce milyon dolar demek.
Şimdi hepimiz kirliliğin değil
çözümün parçası olabiliriz.
Peki belki de okyanusları temizlemek nafile.
Öyle olabilir.
Ancak okyanus plastiğini engellemek
insanoğlunun karşısına çıkabilecek en büyük fırsat.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)