"Hakim hanım, sana bir şey söylemek istiyorum. Bir şey demek istiyorum.
Seni izliyordum,
sen iki yüzlü değilsin.
Sen herkese aynı şekilde davranıyorsun."
Bu bana bir transseksüel seks işçisi tarafından söylendi,
kendisi ben kürsüye çıkmadan önce
devlet tarafından atanan avukatını kovmuş,
mahkeme görevlisini aşağılamış
ve yanında oturan kişiye bağırmıştı.
"Neye baktığını bilmiyorum. Beraber olduğun kızdan daha güzelim."
(Kahkaha)
Bunu bana
sadece kayıtlara geçebilsin diye
erkek ismini yavaşça söyledikten sonra,
avukatının masasına giderken
koridorda onuruyla yürümesi için kadın adını yüksek sesle söyleyince dedi.
Bu usul adaletidir, usulen eşitlik olarak da bilinir,
en iyi ihtimalle.
Ben, Harlem'de doğmuş
ve yazlarını ayrımlaşmış Güney'de geçirmiş
Afrikan Amerikalı bir çöpçünün kızıyım.
Soy la hija de peluquera dominicana.
Dikkat verdiğinizden emin olmak için bunu yapıyorum.
(Kahkaha)
Çocuğuna daha iyi bir yaşam vermek için
bu ülkeye gelen Dominikli bir kuaförün kızıyım.
Ailem bana tanıştığım herkese karşı saygılı ve onurlu davranmamı öğretti,
nasıl göründüklerini, nasıl giyindiklerini,
nasıl konuştuklarını önemsemeden.
Eşitliğin ilkeleri
bana çok küçük yaşta öğretilmişti
ve farkında olmadığım halde en önemli ders olmuştu,
Newark Belediye Mahkemesi kürsüsüne de yanımda taşıdığım bır ders.
Çocuk parkından 10'lu yaşların başında aile fertlerime
çeviri yapmak için çekilip alınmıştım
çünkü ailem Birleşik Devletler'e göç etmeye başlamıştı,
Bir insan, bir acemi için devlet kurumları arasında
gidip gelmenin ne kadar korkutucu olduğunu anladım.
Her gün Amerika'da ve dünya çevresinde
insanlar mahkemelerle yüzleşiyor
ve burası, bir yabancı için ürkütücü
ve genelde onlara karşı saldırgan.
Yabancıların kafaları, onlara yapılan iddiaların doğası gereği karışık,
onlar, polisle karşılaşmaktan rahatsızlar
ve ilişkilerini, mali durumlarını ve hatta özgürlüklerini etkileyecek
sonuçlarla yüzleşmekteler.
Sizin için bir resim çizeyim,
ortalama bir insan için mahkemeye gitmenin nasıl olduğunu anlatayım.
Öncelikle, adliye güvenliğinden geçerken yapılan aramadan bunalıyorlar.
Adliye güvenliğini geçtikten sonra binanın içinde dolanıyorlar,
aynı soruyu farklı kişilere soruyor
ve farklı cevaplar alıyorlar.
Sonunda, nerede olmaları gerektiğini öğrendiklerinde,
mahkemeye çıktıklarında çok kötü hissediyorlar.
Peki size sadece basit bir fikirle,
insanların mahkeme deneyimlerini güzelleştirebileceğinizi,
hukuka ve mahkeme kararlarına
uyma oranını artırabileceğinizi,
ayrıca kamunun hukuka güvenini
artırabileceğinizi söylesem
ne düşünürdünüz?
Bu basit fikir usul adaletidir
ve bu kavrama göre
eğer insanlar, onlara adil, saygılı, onuruna yakışır
davranıldığını hissederlerse
hukuka uyarlar.
Bu, Yale'de profesör Tom Tyler'ın
uzun zaman önce 70'lerde çalışmaya başladığında insanların
neden kurallara uyduğuna ilişkin gerekçe.
İnsanlar hukuk sistemini, kuralları ve düzenlemeleri
uygulayacak meşru bir sistem olarak görürse
bu kurallara uyacağını keşfetti.
Araştırmasında, insanların
mahkeme kararlarından
hakim aleyhlerine karar vermiş olsa bile
kendilerine onur ve saygıyla
davranıldığını hissettiklerinde
tatmin olacaklarını ortaya koydu.
Peki bu adil yargılanma algısı ne ile başlar ?
Mahkemeye katılanlarla hakimin konuşma şekli ile başlar.
Pekala, hakim olmak,
bazen reklam arası olmadan trajik realite programlarını
izlemeye benziyor,
sezon finali olmadan.
Bu doğru.
İnsanlar önüme kelepçeli getiriliyor,
yoksunluk krizi içinde, depresif, aç olarak
ve akli sorunlarıyla.
Yardıma ihtiyaçlarının benim kürsüde
kırılgan gözükme korkumdan daha büyük olduğunu anladığımda,
sadece bir şey yapmam gerektiğini değil,
aslında bir şey yapabildiğimi fark ettim.
İyi haber şu ki usul adaletinin ilkeleri kolay
ve hemen yarın uygulanabilir.
Daha iyi bir haber ise masrafsız yapılabilir.
(Kahkaha)
İlk ilkemiz sestir.
İnsanlara konuşma imkanı verin,
konuşmalarına izin vermeyecek olsanız bile.
Açıklayayım.
"Sizi, şimdi konuşturmayacağım.
Avukatınız yok.
Davanıza zarar verebilecek bir şey söylemenizi istemiyorum."
Bence sanıklara yazma ödevi vermek
onların sesini duymak için harika bir yol.
Yakın zamanda 18 yaşında bir üniversite öğrencisine ödev verdim.
Küçük yaşta alkol kullanımı suçundan yargılanıyordu.
Önümde yazısını okurken,
sesi çatallaşıyor ve elleri titriyordu,
alkolik annesine benzeyeceğinden endişelendiğini söyledi,
annesi birkaç ay önce alkol kaynaklı karaciğer hastalığından ölmüştü.
Görüyorsunuz, babaya, çocuğa mektup yazma ödevi,
"Bildiklerimi o zaman bilseydim..."
"Hakkımda bir olumlu şey olduğuna inansaydım,
hayatım nasıl farklı olurdu?"
kişiye iç gözlemini yapma imkanı veriyor,
tüm cevapların her zaman
olduğu öze dönme imkanı...
Ayrıca mahkemeyle
adli sicilleri ve suçlamaları dışında
bir şey paylaşma imkanı veriyor.
Diğer ilkemiz ise tarafsızlık.
Adalet sisteminde kamu güvenini artırırken
tarafsızlık çok önemlidir.
Hakim, taraflardan birini diğerine göre kayırmış gibi algılanamaz.
Hakim şöyle şeyler söylemeyeceğine dair bilinçli olarak karar vermelidir:
"benim memurum", "benim savcım", "benim savunma avukatım".
Bu durum, kişilerin mahkemenize atandığı
çalışma ortamında bulunduğunuzda zordur,
ayrıca aynı kişiler aynı mahkemeye sürekli girip çıkıyor.
Tarafsızlık ilkesini düşündüğüm zaman
Rutgers Hukuktan yeni mezun olduğumu
ve avukat olduğum zamanı hatırlıyorum
ve bir tahkime girip iki gri saçlı adam tarafından karşılandım,
beraber oynadıkları son golf maçı hakkında şakalaşıyor
ve sonraki buluşmalarını planlıyorlardı.
Müvekkilimin bu ortamda şansı olmayacağını biliyordum.
Diğer ilke ise anlamaktır.
Mahkemeye katılanların süreci anlamaları oldukça önemlidir,
ayrıca sürecin sonuçlarını
ve onlardan ne beklendiğini.
Bence hukuk dili kafa karıştırmak için kullandığımız bir dilden ibaret.
(Kahkaha)
Oldukça farkındayım ki önüme gelen kişilerin
pek çoğunun eğitim düzeyi oldukça düşük
ve İngilizce genellikle ikinci dilleri.
Bu yüzden mahkemede sade bir İngilizceyle konuşurum.
Buna çok iyi bir örnek anım var; genç bir hakimken
yani daha genç bir hakimken,
(Kahkaha)
Daha genç bir hakimken, kıdemli bir hakim geldi
elime bir not verdi ve dedi ki
"Eğer birinin akli sorunları olduğunu düşünürsen
bu soruları sor ve değerlendirmeni yap."
Böylece ilk kez birinin
akli sorunları olduğunu düşündüğümde,
notumu aldım ve soruları sormaya başladım.
"Ee, siz psiko...ee, psikotro..
psikotropik ilaç alıyor musunuz?"
"Hayır."
"Eeee, psikiyatrist tarafından daha önce tedavi edildiniz mi?"
"Hayır."
Fakat bu kişinin bir akıl hastalığından acı çektiği çok açıktı.
Bir gün sinirle o notu rafa kaldırıp bir soru sormaya karar verdim.
"Aklınızı toplamak için ilaç alıyor musunuz?"
"Evet, hakim hanım, şizofreni için Haldol alıyorum,
anksiyete için de Xanax."
Bu soru işe yaramadığında bile işe yarıyor.
"Sayın L, aklınızı toplamak için ilaç alıyor musunuz?"
"Hayır, aklımı toplamak için ilaç almıyorum.
Kafamdaki sesleri susturmak için ilaç alıyorum
fakat aklım iyi."
(Kahkaha)
İnsanlar soruyu anladığında
size değerli bilgiler verebilirler
ve bu mahkemenin önündeki dava için
anlamlı kararlar vermesini sağlar.
Son ilke ise saygıdır,
saygı olmadan diğer ilkeler işe yaramaz.
Saygı "İyi günler" "Günaydın"
kadar kolay olabilir.
Saygı, önündeki kişinin gözünün içine bakmaktır,
özellikle o kişiyi cezalandırıyorsanız.
"Eee, bugün nasılsın", "Ne var ne yok?",
diye sormam da saygıdır.
Selamlaşma olarak değil,
gerçekten cevabını merak eden kişi olarak sormam saygıdır.
Saygı şu cümleler arasındaki farktır:
okur-yazarlık sorunu olduğunda
''Belgelerdeki bilgileri anlamakta
zorluk çekiyor musunuz?"
ile "Okuyup yazabilirsin, değil mi?"
Saygının güzel tarafı ise bulaşıcı olmasıdır.
İnsanlar diğerlerine saygılı olduğunu gördüğünde,
bu saygıyı üstüne alırlar.
Transseksüel seks işçisinin bana söylediği buydu.
Senin beni yargıladığını düşündüğün kadar ben de seni yargılıyorum.
Şimdi size ne düşündüğümü değil,
mahkemede değişim yapmak için
usul adaletini kullandığımda
ne yaşadığımı anlatacağım.
Yedi ay boyunca, trafik mahkemesi hakimi olarak
rahatça oturduktan sonra,
ceza mahkemesine geçmem gerektiği söylendi.
Kısım iki, ceza mahkemesi.
Şimdi sizden bunun iyi bir şey
olmadığını anlamanızı istiyorum.
(Kahkaha)
Değildi.
Kısım iki, şehirdeki en kötü mahkeme olarak bilinir,
hatta bazıları eyalette en kötüsü olduğunu söylerler.
Standart şehir mahkemesiydi, adaletin döner kapısıyla
küçük suçluların normal sıralara girdiği...
işte, kolay lokmalar,
uyuşturucu bağımlısı seks işçileri,
devlet yardımı alan akıl hastası evsiz insanlar,
lise terk önemsiz uyuşturucu taciri ve yanlış yönlendirilmiş gençler...
İşte bu insanlar, her seferinde 30 gün ceza ile
ömür boyunca hapse giriyorlar.
Şansımıza, Newark şehri Newarklıların daha iyisini hak ettiğine karar verdi
ve Mahkeme Yenilik Merkezi ve New Jersey yargı sistemiyle
alternatif yaptırım sağlayan
bir toplum mahkeme programı olan
Newark Toplum Çözümleri'ni kurmak için
ortak oldular.
Bu demek oluyor ki
artık hakim sanığı yardım ile cezalandırabilir.
Böylece aksi halde hapis cezası alacak
sanık şimdi bireysel terapi programına,
toplu terapi programına giriyor, topluma kazandırılıyor,
buna toplum hizmeti diyoruz.
Bu harika programın tek sorunu ise
Newark'a gelirken nerede konuşlanacağı.
Kısım iki, ceza mahkemesi.
Oradaki davranışlar korkunçtu.
Davranışların burada korkunç olmasının sebebi ise
buraya gönderilen herkesin
ceza olarak buraya geldiklerini anlamalarıydı.
Disiplin soruşturmaları ile uğraşan kamu görevlileri,
zorunlu avukat ve savcılar
rotasyonlarında 30 günlük hapis cezası almış gibi hissediyorlardı,
Hakimler canlarından bezdirildiklerini anlıyorlardı,
tıpkı üniversitedeki kulüplerde gençlerle uğraşıldığı gibi.
Burada çalışan bir avukat bana,
sanıklardan "dünyanın pislikleri" olarak bahsetmişti
ve sonrasında onları temsil etmek zorunda kaldı.
İnsanlardan şunları duyuyordum.
"Bu insanlarla nasıl çalışabilirsin? Çok iğrençler.
Sen hakimsin, sosyal hizmetler görevlisi değil."
Ancak gerçek şu ki toplumca sosyal hataları suç yapıyoruz,
sonra insanları hakime gönderip "Bir şey yap." diyoruz.
Örnek olarak öncülük yapmaya karar verdim.
Bu yaklaşımda ilk denememi 60 yaşlarında bir adam
önüme kelepçeyle geldiğinde yaşadım.
Başı öne eğilmişti ve vücudu yoksunluk krizinin belirtilerini gösteriyordu.
Ona kaç yıldır bağımlı olduğunu sordum ve o "30 yıl" dedi.
sonra "Çocuğunuz var mı?" diye sordum.
"Evet, 32 yaşında bir oğlum var." dedi.
Ben de ''O zaman bağımlılığınız yüzünden
oğlunıza baba olma şansınız hiç olmadı." dedim.
Ağlamaya başladı.
Dedim ki "Biliyor musun eve gitmenize izin vereceğim,
iki hafta sonra geri geleceksiniz
ve döndüğünüzde, bağımlılığınız için size yardım sağlayacağız."
Şaşırtıcı bir şekilde iki hafta geçti ve mahkemede oturuyordu.
Ayağa kalktığında "Hakim hanım, mahkemeye döndüm
çünkü siz bana kendime duyduğum sevgiden daha çoğunu gösterdiniz." dedi.
Düşündüm ki Tanrım kürsüden sevgiyi mi hissetti?
Bunu tüm gün yapabilirim.
(Kahkaha)
Çünkü gerçek şu ki mahkeme farklı davrandığında
doğal olarak insanlar da farklı oluyordu.
Mahkeme yardım istenebilecek bir yer oldu,
tıpkı 60 yaşlarında stres altında kafasındaki seslerle
boğuşan, evsiz ve şizofren
kadının mahkemeye dalıp
''Hakim! neler yapıyorsun demek için geldim" diye bağırdığı an gibi.
Birkaç aydır davasını,
ilaçlarıyla olan uyumunu izliyordum
ve birkaç hafta önce dosyasını sonlandırmıştım.
O gün yardıma ihtiyacı vardı
ve mahkemeye geldi.
Hakimin, polislerin ve çalışanların dört saatlik
dil dökmelerinden sonra
ambulansa girmeyi kabul etti,
ambulans onu kriz ünitesine götürecekti,
böylece ilaçlarını alabilecekti.
İnsanlar toplumlarına bağlanırlar,
mahkeme değiştiği zaman,
tıpkı 50 yaşlarındaki adamın
bana dediği gibi "Kamu hizmeti korkunçtu, hakim hanım,
parkları temizlemek zorunda kaldım
ve her yer boş eroin torbası doluydu
ve çocuklar orada oynamak zorundaydı."
Ellerini birleştirerek, itiraf etti
"Hakim hanım benim suçum olduğunu anladım,
çünkü o parkı ben de kafa bulmak için kullanıyordum
ve beni oraya kamu hizmeti yapmaya göndermeden önce
kafam iyi değilken hiç parka gitmemiştim,
yani çocukların orada oynadıklarını hiç fark etmemiştim."
Mahkemedeki her bağımlı başını öne eğdi.
Başka nasıl daha iyi ders verebilirdi?
Mahkeme, kişinin toplumla ilişkisini yenilemesine yarar.
Tıpkı 20'li yaşlardaki bir adamın
mahkeme programı ile iş görüşmesine çağrılması gibi.
Adam, ofis temizlik şirketinde iş görüşmesine çağrıldı
ve mahkemeye gururla şunu söylemek için geri döndü
"Hakim hanım, görüşme sonrasında bile takımımla çalıştım
çünkü bu işi ne kadar çok istediğimi görmelerini istedim."
Otorite sahibi kişinin saygıyla ve insan onuruna
uygun şekilde davranmasıyla bunlar olur,
tıpkı 40'larındaki adamın kasılarak koridoru yürümesi
ve "Hakim hanım, farklı bir şey gördünüz mü?" demesi gibi.
Kafamı kaldırdığımda,
yeni dişlerini gösteriyordu,
programın yönlendirmesi sonrasında sahip olduğu,
yıllar süren eroin bağımlılığı sonucunda kaybettiği dişlerini
yeniletme olanağına sahip olmuştu.
Şimdi aynaya baktığında,
kurtarmaya değecek birini görüyor.
Görüyorsunuz, bir hayalim var
bu hayal, hakimlerin hizmet sundukları
toplumu iyileştirmek için bütün yolları kullanması.
Bu yollar her derde deva mucizeler değil
fakat onlar olmak istediğimiz yere bizi ışık yılı kadar yaklaştırabilir
ve olmak istediğimiz yer insanların adliyelere girdiğinde
insan onura uygun ve saygıyla davranılacağına inandığı
ve adaletin burada sağlanacağını bildiği yer.
Hayal edin, basit bir fikir.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)