Tôi sẽ bắt đầu với một câu hỏi đáng sợ:
Có phải ta đang hướng đến một tương lai không việc làm?
Sự tiến bộ phi thường mà ta đang thấy
trong công nghệ, như xe không người lái
đã dẫn đến việc bùng nổ sự quan tâm cho câu hỏi này,
nhưng vì nó là điều đã được hỏi
nhiều lần trong quá khứ,
có thể điều thật sự ta nên hỏi
là liệu lần này có thật sự khác biệt hay không.
Nỗi lo sợ sự tự động hóa có thể thay thế công nhân
và khả năng dẫn tới nhiều người thất nghiệp
như trở về cuộc nổi dậy Luddite ở Anh gần 200 năm trước.
Và kể từ đó, nỗi lo ngại này trở lại hết lần này đền lần khác.
Tôi sẽ đoán
hầu hết các bạn chưa bao giờ nghe đến báo cáo Cách mạng Công nghiệp III.
nhưng nó là một báo cáo rất đáng chú ý.
Nó được tập hợp bởi một nhóm các bộ óc thiên tài --
trong đó có hai người đoạt giải Nobel --
và bản báo cáo này được trình bày trước Tổng thống Mỹ,
và nó tranh luận rằng nước Mỹ đang ở bờ vực biến động kinh tế và xã hội
bởi công nghiệp tự động hoá đã đang đẩy hàng triệu người
vào cảnh mất việc.
Giờ thì, bản báo cáo này được gửi đến Tổng thống Lyndon Johnson
vào tháng Ba năm 1964.
Và giờ là 50 năm trôi qua,
và dĩ nhiên, nó chưa thật sự xảy ra.
Và nó đã là câu chuyện lặp lại nhiều lần.
Sự báo động này đã được dấy lên nhiều lần,
nhưng nó luôn là một báo động giả.
Và bởi vì nó đã là một báo động giả,
nó dẫn đến một lối nghĩ truyền thống về vấn đề này.
Và nó cơ bản đồng ý với việc
công nghệ có thể phá huỷ tất cả các ngành công nghiệp.
Nó có thể phủi sạch tất cả các nghề nghiệp và loại hình công việc.
Nhưng đồng thời, dĩ nhiên,
sự tiến bộ sẽ dẫn đến những thứ hoàn toàn mới mẻ.
Sẽ có những nền công nghiệp mới vươn lên trong tương lai,
và chúng, tất nhiên sẽ phải tuyển dụng con người.
Sẽ có nhiều loại hình công việc mới xuất hiện.
và chúng có thể là thứ mà ngay lúc này ta chẳng thể tưởng tượng ra.
Và nó là câu chuyện cho tới hiện tại,
và đó là câu chuyện tích cực.
Hoá ra nhiều công việc mới đã đang được tạo ra
đã thực sự tiến bộ hơn những cái cũ rất nhiều.
Ví dụ, chúng có nhiều sự gắn kết hơn.
Chúng tạo nhiều môi trường làm việc an toàn và thoải mái hơn,
và dĩ nhiên, trả công cao hơn.
Nó đã đang là câu chuyện tích cực.
Đó là cách mà mọi thứ vận hành cho tới hiện tại.
Nhưng có một nhóm tầng lớp lao động
mà với họ câu chuyện này rất khác.
Với những lao động này,
công nghệ đã gây tổn hại hoàn toàn đến công việc của họ,
và nó thật sự không tạo nên một cơ hội mới nào cả.
Và dĩ nhiên, những người lao động này,
là những con ngựa.
(Cười)
Tôi có thể hỏi một câu hỏi có tính cực kì khiêu khích:
Liệu có khả năng nào ở tương lai,
một phần nhỏ lực lượng người lao động nòng cốt dần trở nên dư thừa
như loài ngựa đã từng hay không?
Bạn có thể sẽ phản ứng lại điều đó theo một cách bản năng, theo phản xạ.
Bạn có thể nói, “Nó thật vô lý.
Sao anh có thể so sánh loài người với loài ngựa được?”
Đương nhiên, ngựa rất hạn chế,
và khi xe hơi và xe tải và máy kéo xuất hiện,
ngựa thật sự không còn chỗ đứng.
Mặt khác, loài người rất thông minh;
ta có thể học, có thể thích nghi.
Và theo lý thuyết,
nó có nghĩa là ta luôn có thể khám phá được thứ mới để làm,
và ta luôn có khả năng gắn bó với nền kinh tế tương lai.
Nhưng đây là vấn đề quan trọng cần được nắm rõ.
Các máy móc sẽ đe doạ đến người lao động trong tương lai
không giống như những chiếc xe hơi, xe tải, máy kéo
đã thay thế loài ngựa.
Tương lai sẽ đầy ắp việc với suy nghĩ, học hỏi và thích nghi với máy móc.
Và nó có nghĩa là
công nghệ cuối cùng cũng bắt đầu xâm lấn
vào năng lực nền tảng của con người--
thứ tạo nên sự khác biệt giữa ta và loài ngựa,
và chính xác, cho đến nay,
đã cho phép chúng ta dẫn đầu trong chặng đường tiến bộ
và vẫn còn liên quan,
và thực tế là, không thể thiếu cho ngành kinh tế.
Vậy điều thật sự khác biệt
giữa công nghệ thông tin ngày nay
với điều ta nhìn thấy ở quá khứ là gì?
Tôi sẽ chỉ ra ba điểm nền tảng.
Điều đầu tiên là chúng ta đã đang chứng kiến quá trình
tăng trưởng theo cấp số nhân.
Tôi biết các bạn biết về định luật Moore,
nhưng trên thực tế, nó phủ sóng rộng hơn;
nó mở rộng cho nhiều trường hợp, ví dụ, đối với phần mềm,
nó mở rộng tới giao tiếp, băng thông và hơn thế.
Nhưng điểm chính cần nắm rõ
là sự tăng trưởng này đã diễn ra từ rất lâu về trước.
Thực tế, nó đã diễn ra hàng thập kỷ.
Nếu bạn tính toán từ cuối những năm 1950,
khi mạch tích hợp đầu tiên được chế tạo,
ta được chứng kiến thứ gì đó có sức mạnh tính toán gấp 30 lần
kể từ đó.
Đó là thời gian phi thường để nhân đôi bất kỳ số lượng nào,
và nó thực sự nghĩa là
ta đang ở thời điểm mà ta sẽ chứng kiến
một lượng tiến bộ tuyệt đối phi thường,
và, dĩ nhiên, mọi thứ sẽ tiếp tục tăng trưởng
từ điểm xuất phát này.
Vậy nên nếu ta hướng về những năm và thập kỷ tới,
Tôi nghĩ rằng ta sẽ nhìn thấy những điều
mà ta không sẵn sàng để thấy.
Ta sẽ chứng kiến những thứ làm ta kinh ngạc.
Điểm chính thứ hai
là trong một giới hạn, máy móc đang bắt đầu biết suy nghĩ.
Về điều này, tôi không nói đến cấp độ con người-AI,
hay khoa học trí tuệ nhân tạo viễn tưởng;
Ý của tôi đơn giản là máy móc và thuật toán đang tự ra quyết định.
Chúng giải quyết vấn đề, và quan trọng hơn cả, chúng học hỏi.
Trên thực tế, nếu có một công nghệ hoàn toàn tập trung vào điều này
và thực sự là yếu tố cốt lõi đằng sau nó,
đó chính là học máy,
vừa trở thành thứ công nghệ đầy quyền năng,
đột phá, đổi mới một cách phi thường.
Một trong những ví dụ hay nhất tôi thấy gần đây
là việc bộ phận DeepMind của Google có thể tác động
lên hệ thống AlphaGo của nó.
Nó là hệ thống có thể đánh bại người chơi giỏi nhất Thế giới
trong trò cờ vây cổ xưa.
Giờ, it nhất với tôi,
Có hai thứ thực sự nổi bật lên trong trò chơi cờ vây.
Một là khi bạn tham gia trò chơi,
số nước cờ có thể đi trên một bàn cờ
gần như là vô tận.
Số khả năng này còn nhiều hơn số nguyên tử vũ trụ.
Nó có nghĩa là,
bạn không thể tạo ra một máy tính có thể chiến thắng trò cờ vây,
ví dụ, cách mà quân cờ được đi,
về cơ bản là dùng khả năng máy tính để đi thử tất cả kiểu tấn công.
Rõ ràng là ta cần cách tiếp cận tinh vi và có tư duy hơn.
Điểm nổi bật thứ hai là,
nếu bạn nói chuyện với một nhà vô địch cờ vây,
người này không thể nói rõ hoặc chỉ ra chính xác thứ
mà họ nghĩ đến khi họ đang chơi cờ.
Mọi thứ có vẻ thiên về trực giác,
nó gần như là cảm giác về nước đi mà họ cần thực hiện.
Với hai tính chất trên,
Tôi có thể nói, chơi cờ vây ở cấp vô địch thế giới
gần như là thứ an toàn khỏi tự động hoá,
và thực tế là nó không nên dấy lên mối lo ngại nào cho ta.
Và lý do là bởi ta có ý định vẽ nên đường kẻ khác biệt,
một bên nó là tất cả công việc và nhiệm vụ
mà chúng ta cho rằng ở một mức độ nào đó về cơ bản là thường lệ và lặp đi lặp lại
và có thể dự đoán.
Và ta biết chúng thuộc các ngành công nghiệp khác nhau,
khác về loại hình nghề nghiệp và khác về cấp độ kỹ năng,
nhưng bởi chúng vốn đã dễ đoán,
ta biết chúng có vài điểm dễ bị ảnh hưởng
bởi học máy,
và sau đó, tới tự động hoá.
Không tạo ra lỗi -- đó là rất nhiều việc.
Đó có lẽ là thứ chiếm khoảng một nửa
số việc làm trong nền kinh tế.
Nhưng ở mặt bên kia của đường kẻ,
ta có tất cả các công việc yêu cầu về khả năng
mà ta biết được chúng là độc nhất của loài người,
và những công việc này ta cho là an toàn.
Giờ thì, dựa vào những gì tôi biết về cờ vây,
Tôi sẽ đoán rằng nó thật sự thuộc về phía an toàn của đường kẻ.
Nhưng thực tế không phải vậy, và Google đã giải được vấn đề này,
cho rằng đường kẻ này rất linh động.
Nó sẽ chuyển dịch,
và nó sẽ dịch chuyển theo hướng cắt bỏ nhiều hơn nữa công việc và nhiệm vụ
mà ta đang nhận định là an toàn khỏi tự động hoá.
Vấn đề cốt lõi khác cần nắm rõ
là điều này không chỉ xảy đến với công việc lương thấp hoặc công nhân,
hoặc những việc thực hiện bởi con người
mà chỉ đòi hỏi trình độ giáo dục thấp.
Có rất nhiều bằng chứng chỉ ra
những công nghệ này leo nấc thang kỹ năng với tốc độ chóng mặt.
Và ta cũng đã thấy sự ảnh hưởng đến công việc chuyên môn --
do con người phụ trách như kế toán,
phân tích tài chính,
nhà báo,
luật sư, bác sĩ X quang và hơn nữa.
Có rất nhiều giả thuyết được tạo ra
nói về loại nghề nghiệp và nhiệm vụ và công việc
đang bị đe doạ bởi tự động hoá trong tương lai
có vẻ sẽ gặp phải thử thách trước mắt.
Ta đặt các xu hướng này cạnh nhau,
tôi nghĩ nó sẽ chỉ ra tình trạng thất nghiệp
đáng chú ý trong tương lai.
Hoặc ít nhất,
ta có thể lâm vào cảnh thiếu việc làm hoặc chậm lương,
hoặc có thể là giảm tiền công.
Và dĩ nhiên, bất bình đẳng leo thang.
Quan trọng hơn cả, là một áp lực khủng khiếp
đặt lên giá trị đạo đức xã hội.
Xa hơn nữa, tồn tại những vấn đề kinh tế
bị phát sinh bởi việc làm hiện tại đang là cơ chế chính
giúp tạo ra thu nhập, và tạo ra sức mua,
từ tất cả người tiêu dùng mua sản phẩm và dịch vụ mà ta đang sản xuất.
Để khuấy động thị trường kinh tế,
bạn cần có rất rất nhiều người tiêu dùng
có đủ khả năng chi tiêu cho sản phẩm và dịch vụ
đang được tạo ra.
Nếu bạn không có điều đó, bạn sẽ gặp rủi ro
của sự đình trệ nền kinh tế,
hoặc thậm chí có thể là một vòng xoáy kinh tế đang suy thoái,
nếu như không có đủ khách hàng ngoài kia
mua các sản phẩm và dịch vụ đang được tạo ra.
Điều thực sự quan trọng cần nhận ra là
tất cả chúng ta là những cá nhân dựa vào sự kết nối với thị trường kinh tế
để có cơ hội thành công.
Để hình dung ra, bạn có thể nghĩ đến một trường hợp ngoại lệ.
Tưởng tượng đến Steve Jobs,
và bạn bỏ ông ấy lại một mình trên một hòn đảo.
Trên hòn đảo đó, ông ấy sẽ đi loanh quanh,
gom lượm trái dừa hệt như những người khác.
Ông ấy sẽ chẳng làm gì đặc biệt,
và dĩ nhiên lý do là bởi chẳng có thị trường nào
để ông ấy phát huy tài năng phi thường của mình.
Tiếp cận thị trường là yếu tố quan trọng của mỗi cá nhân,
và cho cả hệ thống trong việc giữ nó bền vững.
Vậy nên câu hỏi sẽ trở thành: Điều chính xác ta có thể làm là gì?
Và tôi nghĩ bạn có thể xem nó dưới góc nhìn duy tâm.
Bạn có thể hình dung một tương lai ta làm ít việc hơn,
ta có nhiều thời gian nhàn rỗi hơn,
có nhiều thời gian cho gia đình,
nhiều thời gian cho thứ mà ta thật sự trân trọng
và nhiều hơn thế.
Và tôi nghĩ đó là viễn cảnh kinh hoàng.
Đó là thứ ta nên phấn đấu để vượt qua nó.
Nhưng đồng thời, tôi nghĩ chúng ta cần thực tế,
và ta cần nhận ra rằng
ta đang đối mặt với vấn đề phân bổ thu nhập đáng chú ý.
Rất nhiều người có vẻ đang bị bỏ lại phía sau.
Và tôi nghĩ, để giải quyết vấn đề này,
ta sẽ phải tìm cách
tách rời thu nhập khỏi việc làm truyền thống.
Và cách tốt nhất, rạch ròi hơn mà tôi biết
là một loại thu nhập được đảm bảo hoặc thu nhập cơ bản phổ quát.
Giờ, thu nhập cơ bản trở thành ý tưởng quan trọng.
Nó đang nhận nhiều thành tựu và sự chú ý,
có rất nhiều dự án thí điểm quan trọng
và thử nghiệm trên khắp thế giới.
Đối với tôi thì thu nhập cơ bản không phải thuốc chữa bách bệnh;
nó không cần thiết là giải pháp sử dụng hệ thống cắm-và-chạy,
đúng hơn, nó là nơi để bắt đầu.
Nó là ý tưởng để ta xây dựng và chắt lọc.
Ví dụ, một điều mà tôi viết nhiều về nó
là khả năng của kết hợp các ưu đãi rõ ràng vào thu nhập cơ bản.
Để minh hoạ nó,
Nghĩ thử bạn là học sinh trung học đang gặp khó khăn.
Tưởng tượng bạn đang có nguy cơ bị đuổi khỏi trường.
Nhưng, bạn biết rằng đâu đó ở tương lai,
bất kể chuyện gì,
bạn sẽ nhận được cùng mức thu nhập cơ bản với tất cả mọi người.
Trong tâm trí tôi, nó tạo ra sự khuyến khích hết sức sai lầm
để bạn có thể dễ dàng từ bỏ và nghỉ học.
Vậy tôi sẽ nói, đừng xây dựng mọi thứ theo cách đó.
Thay vào đó, hãy trả cho những ai tốt nghiệp trung học mức cao hơn
những người bỏ học.
Và ta có thể dùng ý tưởng xây dựng sự thúc đẩy vào thu nhập cơ bản,
và có thể mở rộng ở lĩnh vực khác,
Ví dụ, ta có thể tạo ra sự thúc đẩy làm việc trong cộng đồng
để giúp đỡ người khác,
nhằm mục đích mang lại điều tích cực cho môi trường,
và nhiều hơn thế.
Bằng kết hợp kết hợp các ưu đãi vào thu nhập cơ bản,
ta có thể thật sự cải thiện nó,
và đồng thời, bước thêm vài bước
đến việc giải quyết được những vấn đề khác
mà tôi nghĩ có khả năng ta sẽ phải đối mặt trong tương lai,
và nó là, làm thế nào để ta nhận thấy ý nghĩa và sự đủ đầy,
và làm thế nào ta làm chủ được thời gian của mình
khi có ít nhu cầu cho công việc truyền thống trên thế giới?
Bằng cách mở rộng và tái thiết thu nhập cơ bản,
tôi nghĩ ta có thể làm cho nó tốt hơn,
và đồng thời, giúp nó được chấp nhận và khả thi hơn về mặt
chính trị và xã hội --
và dĩ nhiên, khi làm vậy,
ta làm tăng tỷ lệ cho các cơ hội có thể xảy ra.
Tôi nghĩ một trong những yếu tố nền tảng,
gần như bản năng
mà nhiều người trong chúng ta hiểu về thu nhập cơ bản,
hoặc về bất kỳ việc mở rộng vùng an toàn đáng chú ý nào,
là nỗi sợ sẽ có quá nhiều người
lái chiếc xe đẩy kinh tế,
và không có đủ người để kéo chiếc xe này.
Nhưng, tổng quan ý tôi nói đến ở đây đương nhiên
là trong tương lai,
máy móc phát triển sẽ đủ khả năng kéo chiếc xe đó cho chúng ta.
Cho chúng ta nhiều cơ hội hơn
trong việc cấu trúc xã hội và nền kinh tế,
Và tôi nghĩ cuối cùng, nó sẽ hơn cả một sự lựa chọn,
nó sẽ trở thành lẽ dĩ nhiên.
Đương nhiên, lý do là vì tất cả những điều này sẽ đặt
một áp lực lên lên xã hội chúng ta,
và cũng bởi vì việc làm là cơ chế
mang đến sức mua cho người tiêu dùng
để họ có thể dẫn dắt ngành kinh tế.
Trên thực tế, nếu cơ chế đó bị xói mòn ở tương lai,
thì ta sẽ cần thay thế nó với một thứ khác
hoặc ta phải đối mặt với nguy cơ
cả hệ thống cả ta sẽ không thể bền vững.
Nhưng đúc kết ở đây là tôi thật sự nghĩ
việc giải quyết những vấn đề này,
và đặc biệt là tìm cách để xây dựng nền kinh tế tương lai
hiệu quả cho tất cả mọi người,
với mọi tầng lớp trong xã hội,
sẽ trở thành một trong những thử thách quan trọng nhất mà ta phải đối mặt
trong những năm và thập kỷ sắp tới.
Cảm ơn rất nhiều.
(Vỗ tay)