Korkutucu bir soruyla başlayacağım:
İşin olmadığı bir geleceğe doğru mu gidiyoruz?
İnsansız araçlar gibi
teknolojide görmekte olduğumuz dikkat çekici ilerlemeler
bu soruya yönelik bir ilgi patlamasına sebep oldu,
çünkü bu, geçmişte çok sefer
sorulan bir şeydi,
ama belki de asıl sormamız gereken şey,
bu seferkinin gerçekten farklı olup olmadığı.
Otomasyonun işçilerin yerini alacağı
ve çok sayıda işsizliğe neden olacak olması korkusu
en az 200 yıl önce İngiltere'deki Luddite isyanlarına kadar gidiyor.
Ve o zamandan beri, bu endişe tekrar tekrar gündeme geldi.
Tahminime göre çoğunuz
muhtemelen Üçlü Devrim raporunu hiç duymadınız
ama bu çok mühim bir rapordu.
Zeki insanların olduğu bir grup tarafından oluşturuldu
- aslında aralarında iki Nobel ödüllü kişi vardı -
ve bu rapor Birleşmiş Devletler Başkanı'na sunuldu
ve ABD'nin ekonomik ve sosyal çalkantının eşiğinde olduğunu ileri sürüyordu
çünkü sanayinin makineleşmesi milyonlarca insanı
işsiz bırakacaktı.
Bu rapor 1964 yılı Mart ayında
Başkan Lyndon Johnson'a gönderildi.
Yani, 50 seneyi geride bıraktık
ve tabii ki bu gerçekleşmedi.
Ve aynı hikâye tekrarlanıp durdu.
Bu alarm defalarca yapıldı
ama hep yanlış alarm oldu.
Ve yanlış alarm olması,
bu konunun çok sıradan bir şekilde ele alınmasına neden oldu.
Ve bu esasında şunu söylüyor: evet,
teknoloji tüm bu endüstrileri sarsabilir.
Bütün meslekleri ve çalışma biçimlerini yok edebilir.
Fakat aynı zamanda, tabii ki
bu süreç yepyeni şeylere yol açacak.
Gelecekte ortaya çıkacak yeni endüstriler olacak
ve bu endüstrilerin insan alımı yapması gerekecek.
Zuhur edecek olan yeni tür işler olacak
ve bunlar bugün hayal bile edemediğimiz şeyler olabilecek.
Ve bu zamana kadar mesele buydu
ve bu olumlu bir meseleydi.
Anlaşılana göre yaratılan yeni işler genelde
eskilerinden çok daha iyi olmuştur.
Örneğin, bu işler daha cazip olmuştur.
Daha güvenli ve daha rahat çalışma ortamlarında olmuşlardır.
Ve ödemeleri de fazla olmuştur.
Yani bu olumlu bir hikâye.
Bu zamana kadar işler bu şekilde yürüdü.
Fakat bir işçi sınıfı var ki
onlar için bu hikâye çok farklı olmuştur.
Ve teknoloji
bu işçilerin işlerini önemli ölçüde azaltmıştır
ve hiçbir yeni fırsat da yaratmamıştır.
Ve bu işçiler, tabii ki
atlar.
(Gülüşmeler)
Kışkırtıcı bir soru sorabilirim:
Gelecekte bir gün, atlarda olduğu gibi
insan iş gücünün de önemli bir oranda gereksiz olması
mümkün olabilir mi?
Şimdi, buna refleks olarak çok ilkel bir tepki verebilirsiniz.
"Bu saçma. İnsanları atlarla nasıl karşılaştırabilirsin ki?"
diyebilirsiniz.
Atlar, tabii ki sınırlı sayıda
ve arabalar, kamyonlar ve traktörler ortaya çıktığında
atların gidebileceği hiçbir yer yoktu.
Diğer taraftan, insanlar akıllı;
öğrenebiliriz, uyum sağlayabiliriz.
Ve bu, teoride,
her zaman yapacak yeni şeyler bulabileceğiz
ve gelecek ekonomisi için daima gerekli olabiliriz anlamına geliyor.
Ama burada anlaşılması gereken önemli bir şey var.
Gelecekte işçileri tehdit edecek olan makineler
asla atların yerini alan arabalar, kamyonlar
ve traktörler gibi değil.
Gelecek düşünen, öğrenen, uyum sağlayan makinelerle dolu olacak.
Ve bunun anlamı da şu oluyor:
teknoloji sonunda temel insan kabiliyetine
zarar vermeye başlayacak.
Yani bizi atlardan çok farklı kılan şeye
ve şu ana kadar bizi
gelişimin önünde tutan
ve bizi ekonomiyle ilişkilendiren
ve aslında ekonomi için zaruri kılan şeyin ta kendisine.
Peki geçmişte gördüklerimizle
bugünün bilgi teknolojisi hakkında
bu kadar farklı olan şey ne?
Üç temel şeye dikkat çekeceğim.
İlk olarak, devam eden bu
üstel hızlanma sürecini gördük.
Hepinizin Moore yasasını bildiğinizi biliyorum
ama aslında, ondan daha geniş tabanlı;
birçok durumda örneğin, yazılıma,
iletişime, bant genişliğine vb. uzanır.
Fakat anlaşılması gereken kilit şey
bu hızlanmanın çok uzun süredir devam ettiğidir.
Aslında, onlarca yıldır devam ediyor.
1950'lerden başlayarak ölçecek olursanız,
ilk mikroçipler üretildiğinden beri
hesaplama gücünde 30 kez
iki kat bir artış gördük.
Bu, herhangi bir miktarı ikiye katlamak için olağanüstü bir rakam
ve bu aslında demek oluyor ki
olağanüstü miktarda kesin ilerleme
göreceğimiz bir noktadayız
ve tabii ki her şey bu noktadan sonra hızlanmaya da
devam edecek.
Yani önümüzdeki yıllara baktığımızda
bence gerçekten hazır olmadığımız
şeyler göreceğiz.
Bizi şaşkına çevirecek şeyler göreceğiz.
İkinci önemli nokta,
makinelerin sınırlı da olsa düşünmeye başlıyor olması.
Bununla insan seviyesinde yapay zekâyı veya
bilim kurgu yapay zekâsını kastetmiyorum;
basitçe, makinelerin ve algoritmaların karar verdiğini söylüyorum.
Problemleri çözüyorlar ve en önemlisi, öğreniyorlar.
Aslında, bunun merkezinde olan ve gerçekten
bunun arkasında itici güç olan bir teknoloji varsa o da
makine öğrenimidir.
Bu, inanılmaz güçlü, ortalığı karıştıran,
ölçeklenebilir bir teknoloji.
Son zamanlarda gördüğüm en iyi örneklerinden biri
Google'ın DeepMind bölümünün
AlphaGo sistemi ile yaptığı şey.
Bu sistem, çok eski Go oyununda dünyanın en iyi oyuncusunu
yenebiliyor.
En azından benim için,
Go oyunu ile ilgili gerçekten göze çarpan iki şey var.
Birisi, oyunu oynarken,
oyun tahtasının alabileceği düzen sayısı
aslında sonsuzdur.
Aslında kâinattaki atomlardan daha fazla olasılık var.
Yani bu demek oluyor ki,
Satranç oyununda olduğu gibi
Go oyununu kazanmak için bir bilgisayar yapamayacaksınız,
ki bu her olasılığı deneyen bir hesaplama gücü konarak yapılır.
Yani çok daha karmaşık, düşünür tarzda bir yaklaşım gerekli.
Göze çarpan ikinci şey ise,
eğer şampiyon Go oyuncularından biriyle konuşursanız,
bu kişi oyun oynarken düşündüğü şeyin ne olduğunu
tam olarak ifade edemez.
Bu daha çok içgüdüsel bir şeydir,
hangi hamleyi yapmaları gerektiğine dair bir his gibidir.
Bu iki durum dikkate alındığında,
bence dünya şampiyonu seviyesinde Go oynamanın
otomasyonun ulaşamayacağı bir şey olmalı.
Ve bunun böyle olmaması bizim için gerçek bir uyarı olmalı.
Bunun sebebi, çok kesin çizgiler çiziyoruz
ve bu çizginin bir tarafında esasında rutin, tekrarlayan
ve öngörülebilir olarak algıladığımız tüm iş
ve görevler bulunuyor.
Ve bu işlerin farklı endüstrilerde, farklı meslekler
ve farklı beceri seviyelerinde olabileceğini biliyoruz
ama bunların tahmin edilebilir olması nedeniyle
muhtemelen bir noktada makine öğrenimine
ve haliyle de otomasyona
elverişli olacaklarını biliyoruz.
Ve hata yapmayın -- bu çok iş demek.
Bu muhtemelen ekonomideki işlerin
kabaca yarısı kadar.
Fakat çizginin diğer tarafında,
özellikle insan olarak algıladığımız bazı yetenekleri
gerektiren işlerimiz var
ve bunlar güvenli olduğunu düşündüğümüz işler.
Şimdi, Go oyunundan bildiklerime göre
bunun çizginin güvenli tarafında olduğunu tahmin edebilirim.
Ama öyle olmadığı gerçeği ve Google'ın problemi çözmesi,
bu çizginin çok dinamik olduğunu gösteriyor.
Bu değişecek
ve otomasyona karşı şu anda güvende olduğunu sandığımız
daha fazla iş ve görevi tüketen bir şekilde değişecek.
Anlaşılması gereken diğer önemli nokta da,
bu katiyen sadece düşük ücretli işler veya mavi yakalıların işleri
veya nispeten düşük eğitim düzeyindeki insanların
yaptığı işler ve görevler hakkında değil.
Bu teknolojilerin beceri basamaklarını
hızla tırmandığına dair gösterilecek çok fazla kanıt var.
Profesyonel meslekler üzerinde çoktan etkisini gördük --
muhasebeciler, hesap uzmanları,
gazeteciler,
avukatlar,
radyologlar gibi insanların yaptığı işlerde.
Gelecekte otomasyon tarafından
tehdit edilecek meslekler, görevler ve işler hakkında
yaptığımız varsayımların birçoğuna
ileriye dönük olarak meydan okunacak gibi görünüyor.
Bence bu temayüller gösteriyor ki
önemli ölçüde işsizliğin olacağı bir gelecek
bizi bekliyor.
Veya en azından,
eksik istihdam veya kesat ücretlerle, hatta belki de azalan ücretlerle
yüz yüze gelebiliriz.
Ve tabii ki yükselen eşitsizlik seviyesi.
Tüm bunlar, tabii ki toplumun yapısı üzerine korkunç miktarda
stres binderecek.
Lakin bunun ötesinde, temel bir ekonomi problemi var ve
bunun ortaya çıkmasının nedeni de şu anda gelir dağıtan ana mekanizmayı
ve bundan dolayı ürettiğimiz ürün ve servisleri satın alan tüketiciler için
satın alma gücünü işlerin oluşturması.
Enerjik bir piyasa ekonomisine sahip olmak için
üretilen ürün ve servisleri
gerçekten satın alabilecek çok fazla tüketiciye
sahip olmanız gerekir.
Eğer elinizde bu yoksa,
ekonomik durgunluk tehlikesiyle
veya belki de azalan ekonomik helezonla karşı karşıyasınızdır
çünkü üretilen ürün ve servisleri satın alabilecek
yeterli tüketiciye sahip değilsinizdir.
Başarılı olmak için
bireyler olarak piyasa ekonomisine erişime güvendiğimizi fark etmek
gerçekten önemlidir.
Bunu müstesna bir kişiyi düşünerek gözünüzde canlandırabilirsiniz.
Örneğin, Steve Jobs'ı tek başına
bir adaya bıraktığımızı hayal edelim.
O adada, herkes gibi etrafta dolaşacak,
hindistan cevizi toplayacak.
Özel bir insan olmayacak
ve bunun sebebi, tabii ki orada inanılmaz yeteneğini
gösterebileceği bir piyasanın olmaması.
Yani bu piyasaya erişim bireyler olarak bizim için çok önemli
ve sürdürülebilir olması açısından tüm sistem için de bu böyle.
O zaman soru şu hale geliyor: Bu konuda tam olarak ne yapabiliriz?
Ve bence buna çok ütopik bir çerçeveden bakabilirsiniz.
Bir gelecek hayal edin ki hepimizin daha az çalıştığı,
daha çok boş vaktimizin olduğu,
ailemizle daha çok zaman geçireceğimiz,
mükâfat olarak gördüğümüz şeyleri yapmak için daha çok zamanımızın olduğu
ve saire...
Ve bence bu müthiş bir vizyon.
Bu, ilerlemeye kesinlikle gayret göstermemiz gereken bir şey.
Aynı zamanda, gerçekçi olmalıyız
ve büyük ihtimalle
önemli bir gelir dağılımı problemiyle yüzleşeceğimizin farkında olmalıyız.
Birçok insan geride bırakılacak.
Ve bu problemi çözmek için,
nihayetinde geleneksel işlerden
gelirleri ayrıştırmak için bir yol bulmamız gerekecek.
Ve en iyisi, bunu yapmanın bildiğim en dolambaçsız yolu
bir çeşit garantili gelir veya evrensel temel gelir.
Temel gelir çok önemli bir fikir haline geliyor.
Epey ilgi ve dikkati celb ediyor,
dünya genelinde bir çok önemli
pilot projeler ve deneyler yapılıyor.
Kendi görüşüm temel gelirin her derde deva olmadığı yönünde.
Muhakkak bir tak-çalıştır çözüm değil
lakin bir adımdır.
Üzerine ekleyip geliştirebileceğimiz bir fikir.
Örneğin, çokça yazdığım şeylerden biri de
belli teşviklerin temel gelir bünyesine dahil edilme ihtimali.
Bunu açıklamak için,
diyelim ki sıkıntılı durumdaki bir lise öğrencisisiniz.
Okuldan atılma tehlikeniz olduğunu farz edin.
Ve diyelim ki gelecekte bir noktada biliyorsunuz ki
ne olursa olsun,
herkesle aynı temele gelire sahip olacaksınız.
Şimdi, kanımca, bu vazgeçip okulu bırakmanız için
çok ters bir teşvik yaratacak.
Yani bence, işleri bu şekilde düzenlemeyelim.
Bunun yerine, gelin lise mezunu insanlara keyfine okulu bırakanlardan
daha fazla ödeyelim.
Teşviklerle temel gelir inşa etme fikrini alıp
başka alanlara genişletebiliriz.
Örneğin, toplum içinde diğerlerine
yardım etmek için
veya belki çevre için olumlu şeyler yapmak adına
bir teşvik yaratabiliriz.
Teşvikleri temel gelire dahil ederek
bunu geliştirebilir
ve de belki gelecekte karşılaşacağımızı düşündüğüm
başka bir problemi
çözmek adına birkaç adım atmış oluruz.
Bu problem de hepimizin nasıl meşgale bulacağı.
Geleneksel işe
daha az talebin olacağı bir dünyada zamanımızı nasıl dolduracağız?
Temel geliri genişleterek ve düzelterek
daha iyi bir görünüme kavuşturabiliriz.
Ayrıca belki siyasi ve sosyal olarak daha kabul edilebilir
ve makul yapabiliriz --
ve tabii ki, bunu yaparak,
gerçekleştirme ihtimalini de artırırız.
Bence temel gelir fikrine
veya güvenlik ağındaki
herhangi önemli bir ilerlemeye kaşı hepimizde olan en temel,
içgüdüsel itirazlardan biri de
ekonomi arabasının içinde bir sürü insan olacağı
ve arabayı çekecek olan
yeteri kadar insan olmayacağı korkusudur.
Ve burada asıl varmak istediğim nokta,
gelecekte
makinelerin bu arabayı bizim için artan oranda çekebilecek olması.
Bu, toplumumuz ve ekonomimizi yapılandırmamız adına
bize daha fazla seçenek vermeli.
Ve bence nihayetinde, sadece bir seçenek olmaktan daha öteye giderek
bir mecburiyet halini alacaktır.
Sebebi, tabii ki tüm bunların toplumumuz üzerinde
çok fazla stres oluşturacak olması
ve işlerin tüketicilere ekonomiyi sürdürebilmeleri için
satın alma gücü sağlayan
mekanizma olmasıdır.
Eğer gerçekten, gelecekte bu mekanizma aşınmaya başlarsa
o zaman bunun yerine başka bir şey koymamız gerekecek
yoksa tüm sistemimizin
sürdürülebilir olmaması gibi bir riskle yüzleşeceğizdir.
Ama sözün özü,
bence bu problemleri çözmek
ve özellikle toplumumuzun her seviyesinden insanın işine yarayan
bir gelecek ekonomisi inşa etmenin
bir yolunu bulmak
gelecek yıllarda hepimizin yüzleşeceği
en önemli zorluklardan biri olacak.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)