Θα ξεκινήσω με μια τρομακτική ερώτηση:
Οδεύουμε προς ένα μέλλον χωρίς επαγγέλματα;
Η αξιοθαύμαστη πρόοδος που βλέπουμε
όπως τα αυτοκίνητα χωρίς οδηγό
οδήγησε σε μια έκρηξη ενδιαφέροντος γι' αυτήν την ερώτηση,
αλλά επειδή είναι κάτι που έχει ερωτηθεί
τόσο πολύ στο παρελθόν,
ίσως αυτό που πρέπει να ρωτάμε τελικά
είναι αν αυτή τη φορά είναι πραγματικά διαφορετικά.
Ο φόβος ότι η αυτοματοποίηση μπορεί να εκτοπίσει εργάτες,
να οδηγήσει πιθανώς σε μεγάλη ανεργία
ξεκίνησε τουλάχιστον 200 χρόνια πριν με τις εξεγέρσεις Λουδιτών στην Αγγλία.
Από τότε αυτή η ανησυχία επανέρχεται συνέχεια.
Υποθέτω
ότι οι περισσότεροι δεν ακούσατε ποτέ για την αναφορά της Τριπλής Επανάστασης,
αλλά αυτή ήταν μια πολύ σημαντική αναφορά.
Συντάχθηκε από μια λαμπρή ομάδα ανθρώπων,
για την ακρίβεια περιλάμβανε δύο Νομπελίστες,
αυτή η αναφορά παρουσιάστηκε στον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών,
η οποία δήλωνε ότι οι ΗΠΑ ήταν στο χείλος οικονομικής και κοινωνικής αναταραχής
επειδή ο βιομηχανικός αυτοματισμός θα έβγαζε εκατομμύρια ανθρώπους
εκτός εργασίας.
Η αναφορά παραδόθηκε στον Πρόεδρο Λύντον Τζόνσον
τον Μάρτιο του 1964.
Αυτό έγινε πριν από περισσότερα από 50 χρόνια,
και φυσικά, τίποτα δεν συνέβη.
Αυτή η ιστορία επαναλαμβάνεται συνέχεια.
Αυτός ο συναγερμός σήμανε επανειλημμένα,
αλλά πάντα ήταν ψευδής συναγερμός.
Επειδή ήταν ψευδής συναγερμός,
οδήγησε σε έναν πολύ συμβατικό τρόπο σκέψης του θέματος.
Που ουσιαστικά λέει ότι ναι,
η τεχνολογία μπορεί να αφανίσει ολόκληρες βιομηχανίες.
Μπορεί να σβήσει ολόκληρα επαγγέλματα και τύπους εργασίας.
Αλλά ταυτόχρονα, φυσικά,
η πρόοδος θα οδηγήσει σε εντελώς νέα πράγματα.
Οπότε θα υπάρχουν βιομηχανίες που θα εμφανιστούν στο μέλλον,
που, φυσικά, θα πρέπει να προσλάβουν ανθρώπους.
Θα εμφανιστούν νέα είδη εργασίας,
που μπορεί σήμερα να μην μπορούμε ούτε καν να τα φανταστούμε.
Αυτή ήταν η ιστορία μέχρι τώρα
και ήταν μια θετική ιστορία.
Αποδείχθηκε ότι τα νέα επαγγέλματα που δημιουργήθηκαν
ήταν γενικά πολύ καλύτερα από τα προηγούμενα.
Για παράδειγμα, έγιναν πιο ενδιαφέροντα.
Ήταν σε ασφαλέστερους, πιο άνετους εργασιακούς χώρους,
με υψηλότερες αμοιβές.
Οπότε ήταν μια θετική ιστορία.
Έτσι εξελίχθηκαν τα πράγματα ως τώρα.
Αλλά υπάρχει μια συγκεκριμένη τάξη εργάτη
για τον οποίο η ιστορία ήταν αρκετά διαφορετική.
Γι' αυτούς τους εργάτες,
η τεχνολογία αποδεκάτισε τελείως τη δουλειά τους,
δεν δημιούργησε καθόλου νέες ευκαιρίες.
Αυτοί οι εργάτες, φυσικά,
είναι τα άλογα.
(Γέλια)
Οπότε μπορώ να θέσω μια πολύ προκλητική ερώτηση:
Είναι πιθανό ότι κάποια στιγμή στο μέλλον,
ένα σημαντικό μέρος του ανθρώπινου εργατικού δυναμικού θα είναι περιττό
όπως έγινε με τα άλογα;
Μπορεί να έχετε μια ενστικτώδη αντίδραση σ' αυτό.
Μπορεί να λέτε, «Είναι παράλογο.
Πώς είναι δυνατόν να συγκρίνεις ανθρώπους με άλογα;»
Τα άλογα, φυσικά, είναι πολύ λίγα,
όταν εμφανίστηκαν αυτοκίνητα, φορτηγά και τρακτέρ,
τα άλογα δεν είχαν πού αλλού να στραφούν.
Οι άνθρωποι, απ' την άλλη πλευρά, είναι ευφυείς,
εμείς μαθαίνουμε, προσαρμοζόμαστε.
Θεωρητικά,
αυτό θα σήμαινε ότι μπορούμε πάντα να βρούμε κάτι άλλο να κάνουμε
ότι μπορούμε πάντα να ανταποκριθούμε στη μελλοντική οικονομία.
Αλλά πρέπει να καταλάβουμε κάτι πολύ σημαντικό:
Τα μηχανήματα που θα απειλήσουν τους εργάτες στο μέλλον
δεν μοιάζουν καθόλου με τα αυτοκίνητα, τα φορτηγά και τα τρακτέρ
που αντικατέστησαν τα άλογα.
Το μέλλον θα είναι γεμάτο από μηχανές που σκέφτονται, μαθαίνουν και προσαρμόζονται.
Πράγμα που σημαίνει
ότι η τεχνολογία αρχίζει τελικά να διεισδύει
σε εκείνη τη θεμελιώδη ανθρώπινη ικανότητα,
αυτό που μας διαφοροποιεί τόσο πολύ από τα άλογα,
αυτό ακριβώς που μέχρι τώρα,
μας επέτρεψε να προπορευόμαστε στην πορεία της προόδου,
να είμαστε επίκαιροι,
για την ακρίβεια, απαραίτητοι στην οικονομία.
Άρα τι είναι το τόσο διαφορετικό,
στη σημερινή τεχνολογία πληροφοριών
σε σχέση με ό,τι είδαμε στο παρελθόν;
Θα υποδείκνυα τρία θεμελιώδη πράγματα.
Το πρώτο είναι ότι έχουμε δει αυτήν τη συνεχιζόμενη διαδικασία
της ραγδαίας επιτάχυνσης.
Ξέρω ότι όλοι γνωρίζετε τον νόμο του Μουρ,
αλλά στην πραγματικότητα, έχει πιο ευρεία βάση,
επεκτείνεται σε πολλές περιπτώσεις, για παράδειγμα, στο λογισμικό,
επεκτείνεται σε επικοινωνίες, εύρος ζώνης και ούτω καθεξής.
Αλλά αυτό που πρέπει να καταλάβουμε
είναι ότι αυτή η επιτάχυνση συμβαίνει εδώ και πάρα πολύ καιρό.
Συνεχίζεται για δεκαετίες.
Αν μετρήσετε από τα τέλη της δεκαετίας του 1950,
όταν κατασκευάστηκαν τα πρώτα ολοκληρωμένα κυκλώματα,
είδαμε αύξηση της τάξης των 30 διπλασιασμών σε υπολογιστική ισχύ
από τότε.
Αυτός είναι απλά ένας απίστευτος αριθμός διπλασιασμού οποιασδήποτε ποσότητας,
αυτό που σημαίνει
είναι ότι τώρα βρισκόμαστε σε σημείο που θα δούμε
απόλυτη πρόοδο πρωτοφανούς μεγέθους,
φυσικά, όλα θα συνεχίσουν να επιταχύνουν
από αυτό το σημείο.
Καθώς κοιτάζουμε μπροστά στα χρόνια που έρχονται,
πιστεύω ότι θα δούμε πράγματα
για τα οποία δεν είμαστε έτοιμοι.
Θα δούμε πράγματα που θα μας εκπλήξουν.
Το δεύτερο κρίσιμο σημείο
είναι ότι οι μηχανές, σε κάποιο βαθμό αρχίζουν να σκέφτονται.
Δεν εννοώ τεχνητή νοημοσύνη ανθρώπινου επιπέδου
ή τεχνητή νοημοσύνη επιστημονικής φαντασίας.
Απλά εννοώ ότι μηχανές και αλγόριθμοι παίρνουν αποφάσεις.
Λύνουν προβλήματα και κυρίως, μαθαίνουν.
Μάλιστα, αν υπάρχει μία τεχνολογία που βρίσκεται στο κέντρο,
που έχει γίνει πραγματικά η κινητήρια δύναμη πίσω από αυτό,
είναι η μηχανική μάθηση
που εξελίσσεται σε αυτήν την απίστευτα ισχυρή,
επαναστατική τεχνολογία κλίμακας.
Ένα από τα καλύτερα παραδείγματα που είδα πρόσφατα
ήταν τι μπορεί να κάνει o τομέας του Google DeepMind
με το σύστημά του, AlphaGo.
Αυτό είναι το σύστημα που κατάφερε να νικήσει τον καλύτερο παίκτη του κόσμου
στο αρχαίο παιχνίδι Γκο.
Τουλάχιστον για εμένα,
υπάρχουν δύο πράγματα που ξεχωρίζουν στο παιχνίδι Γκο.
Ένα είναι ότι καθώς παίζεις το παιχνίδι,
ο αριθμός των πιθανών συνδυασμών
είναι ουσιαστικά άπειρος.
Για την ακρίβεια υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες από ότι άτομα στο σύμπαν.
Αυτό σημαίνει ότι,
ποτέ δεν θα μπορέσετε να κατασκευάσετε υπολογιστή που θα κερδίσει στο Γκο,
με τον τρόπο που προσεγγίσθηκε το σκάκι,
που βασικά σημαίνει να ρίξεις σε αυτό ωμή υπολογιστική δύναμη.
Οπότε, χρειάζεται μια πιο εκλεπτυσμένη προσέγγιση εξομοίωσης σκέψης.
Το δεύτερο στοιχείο που ξεχωρίζει είναι ότι,
αν μιλήσεις σε κάποιον πρωταθλητή του Γκο,
δεν μπορεί απαραίτητα να εξηγήσει τι ακριβώς είναι αυτό
που σκέφτεται καθώς παίζει το παιχνίδι.
Συχνά είναι κάτι πολύ ενστικτώδες,
είναι σαν να έχουν προαίσθημα ποια κίνηση πρέπει να κάνουν.
Με αυτά τα δύο δεδομένα,
θα έλεγα ότι το παίξιμο Γκο σε επίπεδο παγκόσμιου πρωταθλήματος
θα έπρεπε να είναι κάτι που δεν κινδυνεύει από τον αυτοματισμό,
οπότε το γεγονός ότι κινδυνεύει θα πρέπει να μας ανησυχήσει.
Ο λόγος είναι ότι τείνουμε να τραβήξουμε μια σαφή διαχωριστική γραμμή,
που στη μία πλευρά της γραμμής είναι όλες οι εργασίες και τα καθήκοντα
που αντιμετωπίζουμε ουσιαστικά ως επαναλαμβανόμενα, ρουτίνα,
προβλέψιμα.
Αυτές οι εργασίες μπορεί να είναι σε διάφορες βιομηχανίες,
να είναι σε διάφορα επαγγέλματα και σε διαφορετικά επίπεδα ειδίκευσης,
αλλά λόγω του ότι είναι εγγενώς προβλέψιμα
γνωρίζουμε ότι πιθανώς κάποια στιγμή θα επιδέχονται
τη μηχανική μάθηση,
επομένως και τον αυτοματισμό.
Μη γελιέστε, αυτές οι εργασίες είναι πολλές.
Πιθανώς είναι χοντρικά τα μισά
επαγγέλματα στην οικονομία.
Όμως στην άλλη πλευρά της γραμμής,
έχουμε όλες τις εργασίες που απαιτούν κάποια ικανότητα
που θεωρούμε αποκλειστικά ανθρώπινη,
εργασίες που θεωρούμε ασφαλείς.
Με βάση αυτά που γνωρίζω για το παιχνίδι Γκο,
θα έλεγα ότι θα έπρεπε να βρίσκεται στην ασφαλή πλευρά της γραμμής.
Αλλά το γεγονός ότι δεν είναι και ότι το Google έλυσε το πρόβλημα,
δείχνει ότι η γραμμή θα είναι πολύ δυναμική.
Η γραμμή θα μετακινηθεί,
με τρόπο που θα αφανίζει όλο και πιο πολλά επαγγέλματα και εργασίες
που τώρα θεωρούμε ότι δεν κινδυνεύουν από αυτοματισμό.
Το άλλο σημαντικό θέμα
είναι ότι αυτή η υπόθεση δεν αφορά μόνο χαμηλόμισθες θέσεις ή δουλειές εργατών
ή επαγγέλματα ανθρώπων
με σχετικά χαμηλά επίπεδα μόρφωσης.
Υπάρχει πλήθος αποδείξεων
ότι αυτές οι τεχνολογίες ανεβαίνουν ραγδαία τη σκάλα των δεξιοτήτων.
Βλέπουμε ήδη τον αντίκτυπο σε επαγγελματικές εργασίες,
σε καθήκοντα που εκτελούνται από ανθρώπους, όπως λογιστές,
οικονομικούς αναλυτές,
δημοσιογράφους,
δικηγόρους, ακτινολόγους κ.ο.κ.
Άρα πολλές από τις υποθέσεις που κάνουμε
για τα είδη των επαγγελμάτων και εργασιών
που θα απειληθούν από τον αυτοματισμό στο μέλλον
είναι πολύ πιθανό ότι θα αμφισβητηθούν.
Άρα βάσει αυτών των τάσεων,
φαίνεται ότι θα μπορούσαμε κάλλιστα να καταλήξουμε σε ένα μέλλον
με σημαντική ανεργία.
Ή το λιγότερο,
θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε πολλή ανεργία ή στάσιμα ημερομίσθια,
ίσως ακόμη και μείωση ημερομισθίων.
Φυσικά και ραγδαία αύξηση ανισότητας.
Όλα αυτά, φυσικά, θα ασκήσουν τρομερό στρες
στον κοινωνικό ιστό.
Όμως επιπλέον, υπάρχει και ένα θεμελιώδες οικονομικό πρόβλημα,
που προκύπτει διότι τα επαγγέλματα είναι αυτή τη στιγμή ο κύριος μηχανισμός
διανομής εισοδήματος και συνεπώς αγοραστικής δύναμης,
σε όλους τους καταναλωτές που αγοράζουν τα παραγόμενα προϊόντα και υπηρεσίες.
Προκειμένου να έχεις μια εύρωστη οικονομία αγοράς,
πρέπει να έχεις πάμπολλους καταναλωτές
που είναι ικανοί να αγοράσουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες
που παράγονται.
Αν δεν το έχεις αυτό, τότε διατρέχεις τον κίνδυνο
οικονομικής στασιμότητας
ή ακόμη και μια δίνη οικονομκής παρακμής,
καθώς απλά δεν υπάρχουν αρκετοί καταναλωτές
για να αγοράσουν τα παραγόμενα προϊόντα και υπηρεσίες.
Είναι πολύ σημαντικό να αντιληφθούμε
ότι όλοι μας ως άτομα βασιζόμαστε στην πρόσβαση στην οικονομία αγοράς
προκειμένου να είναι επιτυχημένη.
Φανταστείτε το σκεπτόμενοι κάποιο πολύ ξεχωριστό άτομο.
Φανταστείτε ότι παίρνετε π.χ. τον Στηβ Τζομπς,
τον ρίχνετε σε ένα νησί ολομόναχο.
Επάνω σ'αυτό το νησί θα τρέχει
να μαζεύει καρύδες όπως όλοι.
Δεν πρόκειται να είναι ξεχωριστός,
επειδή, φυσικά, δεν υπάρχει αγορά
για να ξεδιπλώσει τα απίστευτα ταλέντα του.
Οπότε η πρόσβαση στην αγορά είναι πολύ σημαντική για εμάς ως άτομα,
καθώς και για όλο το σύστημα ώστε να είναι βιώσιμο.
Οπότε η ερώτηση είναι: Τι ακριβώς μπορούμε να κάνουμε εμείς γι' αυτό;
Αυτό μπορείτε να το δείτε μέσω ενός πολύ ουτοπικού πλαισίου.
Μπορεί να βλέπετε ένα μέλλον όπου δουλεύουμε λιγότερο,
έχουμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο,
περισσότερο χρόνο για την οικογένεια,
περισσότερο χρόνο για να κάνουμε πράγματα που απολαμβάνουμε ιδιαίτερα
και ούτω καθεξής.
Αυτό είναι ένα καταπληκτικό όραμα.
Είναι μια κατάσταση που θα πρέπει οπωσδήποτε να επιδιώκουμε.
Αλλά ταυτόχρονα θα πρέπει να είμαστε ρεαλιστές,
θα πρέπει να καταλάβουμε
ότι είναι πολύ πιθανό να αντιμετωπίσουμε ένα σοβαρό πρόβλημα διανομής εισοδήματος.
Πολλοί άνθρωποι είναι πιθανό να μείνουν πίσω.
Πιστεύω ότι προκειμένου να λυθεί αυτό το πρόβλημα,
τελικά θα πρέπει να βρούμε τρόπο
να αποσυνδέσουμε τα έσοδα από την παραδοσιακή εργασία.
Ο καλύτερος και πιο απλός τρόπος που ξέρω για να γίνει αυτό
είναι ένα είδος εγγυημένου εισοδήματος ή ένα παγκόσμιο βασικό εισόδημα.
Το βασικό εισόδημα εξελίσσεται σε σημαντική ιδέα.
Γίνεται πόλος έλξης και προσοχής,
υπάρχουν πολλά σημαντικά πιλοτικά προγράμματα,
πειράματα που διεξάγονται σε όλον τον κόσμο.
Η άποψή μου είναι ότι το βασικό εισόδημα δεν είναι πανάκεια,
δεν είναι απαραίτητα λύση με άμεση εφαρμογή,
αλλά μάλλον, σημείο εκκίνησης.
Είναι μια ιδέα που μπορούμε να βελτιώσουμε.
Για παράδειγμα, κάτι για το οποίο έχω γράψει αρκετά
είναι η ενσωμάτωση κινήτρων σε ένα βασικό εισόδημα.
Για να το καταλάβετε,
φανταστείτε ότι είστε μαθητής λυκείου που δυσκολεύεται.
Φανταστείτε ότι υπάρχει κίνδυνος να παρατήσετε το σχολείο.
Όμως, υποθέστε πως γνωρίζετε ότι κάποια στιγμή στο μέλλον,
ό,τι και αν συμβεί,
θα έχετε το ίδιο βασικό εισόδημα όπως όλοι οι άλλοι.
Αυτό δημιουργεί στο μυαλό μου ένα πολύ διαστρεβλωμένο κίνητρο
για να παρατήσετε το σχολείο.
Οπότε θα έλεγα να μη φτιάξουμε μια τέτοια δομή.
Αλλά, ας πληρώνουμε τους ανθρώπους που τελειώνουν το λύκειο κάτι περισσότερο
από εκείνους που απλά το παρατάνε.
Επίσης την ιδέα των κινήτρων για το βασικό εισόδημα
μπορούμε να την επεκτείνουμε και σε άλλους τομείς.
Για παράδειγμα, μπορούμε να δώσουμε κίνητρο για εργασία στην κοινότητα
για να βοηθήσουμε,
ή για να κάνουμε θετικά πράγματα για το περιβάλλον,
και ούτω καθεξής.
Οπότε εντάσσοντας κίνητρα σε ένα βασικό εισόδημα,
ίσως μπορούμε να το βελτιώσουμε,
επίσης, ίσως να κάνουμε τουλάχιστον λίγα βήματα
για να λύσουμε ακόμη ένα πρόβλημα
που πιστεύω ότι είναι πολύ πιθανόν να έχουμε στο μέλλον,
που είναι, πώς να βρίσκουμε νόημα και ικανοποίηση,
πώς να γεμίσουμε τον χρόνο μας
σε ένα κόσμο όπου ίσως υπάρχει λίγοτερη ζήτηση για παραδοσιακή εργασία.
Άρα με την τελειοποίηση ενός βασικού εισοδήματος,
πιστεύω ότι μπορούμε να το κάνουμε καλύτερο,
ίσως μπορούμε να το κάνουμε και πιο πολιτικά και κοινωνικά αποδεκτό,
εφικτό,
ώστε κάνοντάς το,
αυξάνουμε τις πιθανότητες ότι θα πραγματοποιηθεί.
Πιστεύω ότι μία από τις πλέον θεμελιώδεις,
σχεδόν ενστικτώδεις αντιρρήσεις
που πολλοί από εμάς έχουμε για την ιδέα ενός βασικού εισοδήματος
ή για την όποια σημαντική επέκταση του δικτύου ασφαλείας,
είναι ο φόβος ότι θα καταλήξουμε με πάρα πολλούς ανθρώπους
επάνω στο οικονομικό καρότσι,
αλλά όχι με αρκετούς να τραβάνε το καρότσι.
Ωστόσο, αυτό που θέλω φυσικά να τονίσω εδώ,
είναι ότι στο μέλλον,
οι μηχανές όλο και περισσότερο θα μπορούν να τραβάνε αυτό το καρότσι για εμάς.
Αυτό πρέπει να μας δώσει πολλές επιλογές
για τον τρόπο δομής της κοινωνίας και της οικονομίας μας.
Πιστεύω τελικά ότι θα εξελιχθεί σε κάτι περισσότερο από επιλογή,
θα γίνει επιτακτική ανάγκη.
Ο λόγος, φυσικά, είναι ότι όλα αυτά θα ασκήσουν
μεγάλο βαθμό πίεσης στην κοινωνία μας,
γιατί επίσης τα επαγγέλματα είναι ο μηχανισμός
που δίνει αγοραστική δύναμη στους πελάτες
για να μπορούν να κινήσουν την οικονομία.
Αν τελικά αυτός ο μηχανισμός αρχίσει να διαβρώνεται στο μέλλον,
τότε θα χρειαστεί να τον αντικαταστήσουμε με κάτι άλλο
ή θα αντιμετωπίσουμε τον κίνδυνο
ολόκληρο το σύστημά μας απλά να μην είναι βιώσιμο.
Αλλά η ουσία εδώ είναι ότι πραγματικά πιστεύω
ότι η επίλυση αυτών των προβλημάτων,
ειδικά η εξεύρεση τρόπου να χτίσουμε μια μελλοντική οικονομία
που να λειτουργεί για όλους,
σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας μας,
θα είναι μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουμε όλοι
στις επόμενες δεκαετίες.
Σας ευχαριστώ πολύ.
(Χειροκρότημα)