"Robam kbach boran,"
hay nghệ thuật của điệu múa Khmer cổ điển,
đã được hơn 1,000 tuổi.
Nó được phát triển dựa trên những động tác
của lễ cầu mưa và sự màu mỡ,
và sự phồn vinh cho một xã hội nông nghiệp.
Vũ công gồm cả nam và nữ được mời tới các ngôi đền
nơi mà họ là cầu nối giữa thiên đường và trần gian.
Điệu nhảy của họ mang lời cầu nguyện của người dân tới thánh thần,
và ý định của các vị thần thánh được truyền lại thông qua những người đó
tới người dân và vùng đất.
Có rất nhiều động tác uốn cong trong điệu nhảy Khmer.
Lưng uốn vòng cung,
hai đầu gối cong xuống,
các ngón chân cái cuộn lại
hai khủy tay gập vào
và các ngón tay cong ra sau.
Tất cả những đường cong này tạo nên một ấn tượng về hình rắn
và điều này rất quan trọng vì trước khi có các tôn giáo lớn,
người Khmer và mọi người trên thế giới đều áp dụng thuyết duy linh.
Rắn có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống tín ngưỡng
vì trong sự di chuyển linh hoạt của mình,
con rắn đã bắt chước dòng chảy của nước
Cho nên gợi ra rắn trong cơ thể khi múa
gợi lên hình ảnh các con sông cắt qua Trái Đất:
gợi tới dòng chảy của sự sống.
Như các bạn thấy,
Điệu nhảy Khmer cổ điển là sự biến đổi của tự nhiên,
của cả thế giới vật chất và thế giới nội tâm trong ta.
Chúng tôi chủ yếu có 4 cử chỉ tay.
Liệu chúng tôi có thể sử dụng chúng cùng lúc không?
Có ư? Vâng, đúng rồi.
Đây là một cái cây.
Cái cây sẽ lớn lên,
và ra lá.
Sau khi ra lá,
Cây sẽ ra hoa,
và sau khi có hoa,
cây sẽ cho quả.
Quả sẽ rụng xuống
và một cây mới lại mọc lên.
Và trong 4 cử chỉ tay này
vòng xoay của cuộc sống được tái hiện.
Bốn động tác này sau đó được sử dụng
để tạo ra một ngôn ngữ thống nhất mà vũ công sử dụng để thể hiện được bản thân.
Ví dụ,
Tôi nói,
"Tôi."
Trong điệu múa sẽ là ...
"Tôi."
Hay tôi có thể nói ...
"Kìa bạn, hãy tới đây, tới đây."
Trong điệu múa sẽ là
"Tới đây,"
Hay, "Đi đi, đi đi."
(Cười)
"Đi đi."
Và tất cả, từ ...
tình yêu ...
cho tới nỗi buồn,
cho tới --
(Dẫm mạnh chân)
tức giận
đều được thể hiện qua điệu múa.
Có một điều kì diệu nhất định
theo cách mà mọi thứ được ngấm vào, biến đổi, và kết hợp lại
để tạo ra khả năng vô tận trong nghệ thuật
Trong tiếng Khmer, từ chỉ nghệ thuật,
"silapak",
thật ra, nghĩa gốc có nghĩa là "kỳ diệu."
Người vũ công --
"silapakar",
hay "silapakarani", và
chính là người tạo ra phép màu.
Tôi rất tự hào khi nói rằng
bản thân tôi cũng thuộc dòng dõi các nhà ảo thuật gia,
từ thầy dạy tôi, Sophiline Cheam Shapiro,
cho tới người dạy bà- nghệ sỹ nổi tiếng trong cung điện,
cho tới các vũ công thời xưa thời Angkor
và các dân làng nguyên thủy
nơi nghệ thuật xuất phát từ cuộc sống bình dị.
Người xưa nói,
có một lần di sản quý giá của chúng tôi gần như bị tàn phá hoàn toàn.
Nếu các bạn đang đeo kính,
Vui lòng đứng lên.
Nếu bạn có thể nói được hơn một ngôn ngữ,
thì vui lòng đứng dậy.
Nếu bạn có làn da sáng,
thì hãy đứng dậy.
Kính của bạn cho thấy bạn có khả năng chăm sóc sức khỏe.
Ngôn ngữ thứ hai, thứ ba mà bạn nói bạn được hưởng nền giáo dục tốt.
Màu da của bạn cho thấy bạn không phải làm việc dưới trời nắng.
Dưới thời Khmer Đỏ,
tổ chức cầm quyền Campuchia từ năm 1975 cho đến 1979,
tất cả chúng ta đều sẽ chết,
chỉ bởi vì mục tiêu đòi lại đặc quyền không có thật.
Bạn thấy đấy,
Khmer Đỏ quan tâm về Campuchia
và họ chứng kiến hàng trăm năm sự không bình đẳng cứng nhắc.
Đức vua và một vài bọn cận thần xung quanh
tất cả đều thấy hài lòng và thoải mái với thế giới
trong khi đại đa số người dân phải vất vả lao động cực nhọc
và chịu đựng cái khắc nghiệt của sự nghèo đói.
Bạn không cần bất kì cuốn sách lịch sử nào để thấy đó là sự thật
Từ "tôi" trong tiếng Khmer,
cho "tôi,"
là "khnkom".
Nó rất giống với từ có nghĩa là "nô lệ"
thật ra các vũ công được biết đến như "knhom preah robam",
hay "nô lệ của điệu nhảy linh thiêng"
Khmer Đỏ cố gắng kết thúc chế độ nô lệ ở Campuchia,
nhưng với cách nào đó chúng lại biến mọi người thành nô lệ thực hiện điều đó.
Chúng trở thành sự áp bức, mà chính chúng đã nỗ lực để kết thúc.
Chúng cho di dời thủ đô
và buộc người dân vào các trang trại lao động.
Chúng chia rẽ các gia đình
và tẩy não trẻ em chống lại cha mẹ chúng.
Người dân chết và bị giết rất nhiều ở khắp mọi nơi,
mất đi sự sống vì bệnh tật,
làm việc quá mức,
bị hành hình và bỏ đói.
Hậu quả là 1/3 dân số Campuchia chết,
trong vòng dưới 4 năm,
và 90% những người chết đó là vũ công.
Hay nói một cách khác,
9 trên 10 các hình ảnh về truyền thống và tương lai bị mất đi.
Nhưng, biết ơn thay,
Chính thầy giáo của thầy tôi,
Chea Samy, Soth Sam On and Chheng Phon,
người hồi sinh nghệ thuật
từ đống tro tàn của chiến tranh và sự diệt chủng:
một học sinh,
một cử chỉ,
một điệu múa trong cùng lúc.
Chúng tạo nên tình yêu,
điều kỳ diệu,
vẻ đẹp,
lịch sử và triết lý của dòng dõi chúng tôi
trong cơ thể của thế hệ kế tiếp.
Gần 40 năm sau,
điệu múa Khmer truyền thống đã được hồi sinh ở một tầm cao mới.
Nhưng vì lý do nào đó, nó vẫn tồn tại trong môi trường nhạy cảm.
Hậu quả tàn khốc của chiến tranh vẫn ám ảnh người dân Khmer đến tận ngày nay.
Nó được khắc lên cơ thể chúng tôi,
được thể hiện trong sự chuyển giao hậu chấn tâm lý
và trong những gia đình đối mặt với nghèo đói liên miên
và sự rạn nứt lớn về văn hóa và cả những rào cản ngôn ngữ.
Nét đẹp là thứ thầm lặng nhất.
Nét đẹp có thể tỏa sáng bất kỳ nơi nào và ở mọi nơi
ở bất kỳ thời điểm nào.
Nét đẹp kết nối con người xuyên suốt thời gianvà không gian.
Nét đẹp là một sự giải phóng khỏi nỗi đau đớn.
Như các nghệ sĩ Khmer làm việc để giữ gìn văn hóa và đất nước
Chúng tôi nhận ra rằng có nhiều con đường để tiến tới tương lai.
Và trong một phong tục chúng tôi thường không biết tên vũ công,
họ là ai,
cuộc sống của họ thế nào,
họ cảm thấy ra sao,
Tôi xin đề xuất rằng chúng ta hãy hướng về "khnhom" thật chân thành và cởi mở.
Khnhom không như trong nô lệ,
nhưng nó như sự phục vụ có ý thức.
Khnhom:
"Tôi,"
"tôi,"
"sự nở hoa."
Tôi là Prumsodun.
Tôi là người Khmer,
và tôi là người Mỹ.
Là một đứa con của người tị nạn,
một nhà sáng tạo, một người chữa bệnh,
và cũng là người xây dựng cầu nối.
Tôi là học sinh nam đầu tiên của thầy tôi
mà quan niệm truyền thống luôn phải là nữ,
và tôi sáng lập công ty đầu tiên dạy múa cho người đồng tính nam ở Campuchia.
Tôi là hiện thân của vẻ đẹp, ước mơ, và sức mạnh
của những người đi trước.
Sự hội tụ của quá khứ, hiện tại và tương lai,
và của cá nhân, của tập thể.
Hãy để tôi đóng góp một phần vào nhiệm vụ cổ xưa và đời đời
của người nghệ sĩ như một người truyền tin
bằng việc chia sẻ câu nói của Chheng Phon
"Một khu vườn có duy nhất một loại hoa,
hay các bông hoa ấy chỉ có một màu, là không tốt.
Điều đó nhắc nhở về sức mạnh của chúng tôi,
sự phát triển
sinh tồn
và sự tồn tại,
đều nằm trong sự đa dạng.
Tuy nhiên, đó cũng là một thông điệp của sự can đảm.
Một bông hoa nở rộ mà không cần sự cho phép của ai.
Nó được sinh ra để thể hiện bản thân nó với thế giới.
Dũng cảm yêu là bản năng.
Cảm ơn.
(Vỗ tay)