'' Robam kbach boran, ''
ya da klasik Kmer dans sanatı,
bin yıldan daha eskidir.
Tarım toplumlarında yağmurun
bereket ve refah getirmesi için,
hareketlerle yapılan bir dua biçimi olarak geliştirildi.
Erkek ve kadın dansçılar cennet ile dünya arasında
yaşayan köprüler olarak
hizmet ettikleri tapınaklara sunulurlardı.
Onların dans eden vücutları insanların dualarını tanrılara taşırdı
ve tanrıların kararları, onlar aracılığıyla yeryüzüne
ve insanlara ulaşırdı.
Kmer dansında çok kıvrım vardır.
Sırtlarımız kavisli,
dizlerimiz çökük,
ayak parmaklarımız kıvrık,
dirseklerimiz çok esnek
ve parmaklarımız tersine kıvrılmıştır.
Bütün bu kıvrımlar yılanımsı bir izlenim yaratır.
Bu çok önemlidir çünkü temel dinlerden önce Kimmerler
ve tüm dünyadan insanlar hayvanları tanrılaştırmışlardı.
Yılanlar bu inanç sisteminde özellikle önem taşıyordu.
Çünkü akışkan, kıvrak hareketleriyle
suyun akışını taklit ederler.
Yani, dans eden vücudunuzla yılanı çağrıştırmak
o zamanlar yeryüzünü kesen nehirlerin görüntüsünü yansıtıyordu;
suyun akışını canlandırmak için.
Gördüğünüz gibi,
klasik Kmer dansı, doğanın hem etrafımızdaki fiziksel dünyaya
hem de içimizdeki evrene dönüşümüdür.
Kullandığımız dört temel el hareketi vardır.
Birlikte yapabilir miyiz?
Olur mu? Tamam.
Bu bir ağaç.
Bu ağaç büyüyecek
ve sonra yaprakları olacak.
Yaprakları olduktan sonra,
çiçekleri olacak
ve çiçekleri açtıktan sonra,
meyvesi olacak.
Bu meyve yere düşecek
ve yeni bir ağaç yetişecek.
Bu dört hareket
yaşamın döngüsüdür.
Bu dört hareket daha sonra dansçıların kendilerini
ifade ettikleri kapsamlı bir dil yaratmak için kullanıldı.
Yani örneğin,
şunu diyebilirim:
'' Ben. ''
Dansla şu şekilde olurdu:
'' Ben. ''
Ya da şöyle diyebilirim;
'' Hey sen, gel buraya, gel buraya. ''
Dansla..
'' Buraya gel, ''
veya '' Git, git. ''
(Gülüşmeler)
'' Git. ''
Ve
sevgiden,
üzüntüye
ve
(Tepinme)
öfkeye,
her şey dansla ifade edilebilir.
Her şeyin sanatla sınırsız imkân sağlanması için
süzülüp, dönüştürülüp bir araya getirilmesinde
belli bir büyü vardır.
Kimmer dilinde sanat kelimesi,
'' silapak ''
aslında, kökeni '' büyü '' kelimesine dayanır.
Sanatçı,
'' silapakar ''
ya da '' silapakarani ''
büyücüden başka bir şey değildir.
Köklü bir büyücü soyuna ait olduğumu
söylemekten gurur duyuyorum.
Kökenim; öğretmenim Sophiline Cheam Shapiro'nun
asiller sarayında yıldız olan öğretmenlerinden,
antik Angkor dansçılarına
ve sanatın ortaya çıktığı
ilk köylülere dayanıyor.
Derler ki;
sevgiyle anılan miraslarımız bir zamanlar neredeyse tamamen yok edildi.
Gözlük takıyorsanız,
lütfen ayağa kalkın.
Birden fazla dil konuşuyorsanız,
lütfen ayağa kalkın.
Açık tenliyseniz,
lütfen ayağa kalkın.
Gözlükleriniz, sağlık için para harcayabildiğinizi gösterirdi.
Konuştuğunuz ikinci ya da üçüncü dil, yüksek düzey eğitim aldığınızı gösterirdi.
Açık tenli olmanız, güneş altında çalışmanız gerekmediğini gösterirdi.
Kamboçya'yı 1975-1979 yıllarında
ele geçiren, '' Khmer Rouge '' yönetiminde
hepimiz ayrıcalıklı görülüp hedeflendiğimizden
ölmüş olurduk.
Görüyorsunuz ki;
Kmer yönetimi Kamboçya'ya baktı
ve yüzyıllardır kalıplaşmış bir eşitsizlik gördü.
Kral ve etrafındaki birkaç soylu,
çoğunluk yıpratıcı çalışma şartları
ve acımasız güçlerle uğraşırken, dünyanın tüm zevklerine
ve rahatlığa sahiplerdi.
Bunun doğruluğunu görmek için tarih kitabına gerek yok.
Kimmer dilinde '' Ben'' kelimesi
veya '' benim''
'' khnhom.''
Bu kelime köle anlamına da geliyor.
Dansçılar aslında '' Khnhom preah robam''
veya '' kutsal dansın köleleri'' olarak bilinirler.
''Khmer Rouge'' Kamboçya'da köleliğe son vermeye çalıştı
fakat bunu yapmak için herkesi bir şekilde köle yaptılar.
Sonlandırmaya çalıştıkları baskıyı uyguladılar.
Başkenti tahliye ettirdiler
ve insanları çalışma kamplarında yaşamaya zorladılar.
Aileleri birbirinden ayırdılar
ve kendi ailelerine karşı çocukların beyinlerini yıkadılar.
Her yerde, insanlar ölüyor ve öldürülüyorlardı.
Hastalıktan hayatlarını kaybediyorlardı
ya da aşırı çalışmaktan
veya idamdan ve açlıktan.
Bunun sonucunda, Kamboçya nufüsunun tam üçte biri,
dört yıldan kısa bir sürede yok oldu
bu sayının yüzde 90'ı Kmer dansçılarıydı.
Başka bir deyişle,
gelenek ve gelecek görüşlerinin onda dokuzu gitmişti.
Buna rağmen, çok şükür,
öğretmenimin öğretmenleri;
Chea Samy, Soth Sam On ve Cheng Phon,
sanatın soykırımdan ve savaşın küllerinden
dirilmesine önderlik ettiler.
Bir öğrenci,
bir el işareti
ve bir dansın bir anda olması.
Onlar sevgiyi,
büyüyü,
güzelliği,
kökenimizin tarihini ve felsefesini
gelecek neslin vücutlarına yazdılar.
Yaklaşık 40 yıl sonra
klasik Kimmer dansı yeni doruklara ulaşmıştı.
Yine de hâlâ savunmasız bir çevresi var.
Savaşın feci etkileri hâlâ Kimmerler'in peşini bırakmıyor.
Bu vücutlarımızda yazılıdır,
genetik travma sonrası stres bozukluğu metinlerinde,
döngüsel güçle çevrili ailelerde,
sonu gelmeyen kültürel çatlaklarda ve dil sınırlarında açıkça bellidir.
Fakat güzellik en dirençli şeydir.
Güzelliğin herhangi bir yerde ve herhangi bir zamanda
gelişebilme yeteneği var.
Güzellik, zaman ve yer aracılığıyla insanları birbirine bağlar.
Güzellik, acı çekmekten kurtulmaktır.
Kimmer sanatçılarının ülkemizi ve kültürü canlandırmaya çalıştıkları gibi,
biz de geleceğe ilerleyebilmek için birçok yol olduğunu gördük.
Geleneğimize göre, çoğu zaman dansçıların isimlerini,
kim olduklarını,
hayatlarının nasıl olduğunu,
ne hissettiklerini bilmeyiz.
Size teklifim, dürüstçe ''khnhom'' kelimesiyle yola çıkalım.
Köle olarak ''khnhom'' değil,
bilinçli hizmet ederek.
Khnhom der ki:
'' Ben,''
''benim, ''
''çiçek açan.''
Benim adım Prumsodun Ok.
Ben bir Kmerim
ve bir Amerikanım.
Mültecilerin,
bir yaratıcının, bir iyileştiricinin
ve köprüler inşa edenin çocuğuyum.
Kadınların dansa uygun görüldüğü bir anlayışta,
öğretmenimin ilk erkek öğrencisiyim
ve Kamboçya' nın ilk eş cinsel dans kumpanyasını kurdum.
Benden önce gelmiş olan güzelliğin
hayallerin ve gücün vücut bulmuş hâliyim.
Geçmiş, bugün ve geleceğin,
bireyselliğin ve topluluğun bir araya gelmesiyim.
İzin verin, sanatçının köklü ve değişmez rolü olan
mesajcı olayım,
Cheng Phon'un şu sözlerini paylaşayım:
''Tek çeşit çiçeği olan bahçeler
ya da tek rengi olan çiçekler,
iyi değildir. ''
Bu şunun hatırlatıcısır; gücümüz,
gelişmemiz,
hayatta kalmamız
ve var olmamız,
çeşitliliğe dayanır.
Ancak, aynı zamanda
bir cesaret mesajıdır.
Çünkü bir çiçek, açmak için kimseden izin almaz.
Kendini dünyaya sunmak için doğmuştur.
Korkusuz sevgi onun doğasıdır.
Teşekkürler.
(Alkışlar)