របាំក្បាច់បុរាណ
ឬ​សិល្បៈនៃរបាំខ្មែរបុរាណ
មានអាយុកាលជាង១០០០ឆ្នាំមកហើយ។
របាំនេះបង្កើតឡើងជារបាំសម្ដែងដើម្បីបន់ស្រន់
សម្រាប់សុំទឹកភ្លៀង​ និងជីជាតិ
ព្រមទាំងភាពរុងរឿង ចំពោះវិស័យកសិកម្ម។
អ្នករបាំទាំងប្រុសទាំងស្រី
បានបូជាថ្វាយដល់ប្រាង្គប្រាសាទ
ដែលជាកន្លែងពួកគេជឿថាជា​ស្ពានរវាង ឋានសួគ៌ និងឋានមនុស្សលោក។
រាងកាយរាំរបស់ពួកគេពាំនាំយក ពាក្យបន់ស្រន់របស់មនុស្សទៅកាន់ទេវតា
និងការប្រទាន់ពរពីទេវតា បានបញ្ជូនមកតាមពួកគេ
មកកាន់ប្រជារាស្រ្ត និងដែនដីរបស់ពួកគេ។
ក្បាច់ពត់រាំនៅក្នុងរបាំខ្មែរ មានច្រើនបែបណាស់។
ខ្នងយើងត្រូវពើងឡើងលើ
ជង្គង់យើងត្រូវបត់ចុះ
ម្រាមជើងយើងពត់ង
កែងដៃយើងលាត្រង់
និងម្រាមដៃយើងពត់មកក្រោយ។
ក្បាច់ពត់រាំទាំងនេះបង្កើត ជាចលនាបត់បែនដូចពស់វែក
ហើយមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះមុនកំណើតសាសនាធំៗ
ប្រជាជនខ្មែរ និងមនុស្សនៅលើពិភពលោក មានជំនឿលើវិញ្ញាណ។
ពស់វែក គឺជាតួអង្គសំខាន់ ជាពិសេសនៅក្នុងជំនឿនេះ
ដោយសារតែខ្លួនវាមានចលនាបត់បែន (វង្ករេខា)
វាធ្វើចលនាទោរទន់តាមលំហូរនៃទឹក។
ដូច្នេះដើម្បីធ្វើឲ្យមានភាពទោរទន់ ដូចជាពស់ក្នុងខ្លួនអ្នករាំ
គឺត្រូវស្រមៃដល់រូបភាពទន្លេ ដែលហូរកាត់ផែនដី
ដែលធ្វើឲ្យមានលំហូរ នៃទឹកផ្ដល់ជីវិត។
ដូចអ្វីដែល​អ្នក​បានឃើញពេលនោះ
របាំខ្មែរបុរាណ គឺជាការវិវត្តន៏របស់ធម្មជាតិ
ទាំងរបស់ដែលមានរូបរាងជុំវិញយើង ​និងវិញ្ញាណដែលនៅខាងក្នុងខ្លួនរបស់យើង ។
យើងមានកាយវិការដៃ៤សំខាន់ៗ ដែលយើងប្រើ។
តើយើងអាចធ្វើតាមទាំងអស់គ្នាបានទេ?
បាន​? ល្អ
នេះគឺជាដើមឈើ។
ដើមឈើនេះនឹងដុះឡើង
ហើយវានឹងមានស្លឹកជាច្រើន
បន្ទាប់ពីមានស្លឹកហើយ
វានឹងចេញជាផ្កា
បន្ទាប់ពីចេញផ្កា
វានឹងបង្កើតជាផ្លែ។
ផ្លែនោះនឹងទុំជ្រុះ
ហើយដើមឈើថ្មីនឹងដុះឡើង។
នៅក្នុងកាយវិការដៃទាំង៤នោះ
តំណាងឲ្យដំណើរវិវត្ដន៍នៃជីវិត ។
កាយវិការដៃទាំង៤ នេះត្រូវបានប្រើ
ដើម្បីបង្កើតភាសាថ្មីស្រឡះមួយសម្រាប់ អ្នករបាំក្នុងការបញ្ចេញពីអារម្មណ៍ពួកគេ។
ឧទាហរណ៍
ខ្ញុំអាចនិយាយថា
"ខ្ញុំ"
"ខ្ញុំ"។
ក្នុងរបាំវាទៅជា...
"ខ្ញុំ"
ឬខ្ញុំអាចនិយាយថា...
"នែ!​ លោក អញ្ជើញមកនេះ មកនេះ"។
ក្នុងរបាំ ...
"មកនេះ"
ឬ​,"ចេញទៅ ​ទៅ!"
(សម្លេងសើច)
"ទៅ"។
និងអ្វីគ្រប់យ៉ាងពី ...
សេចក្ដីស្រលាញ់ ...
ទៅជាទុក្ខសោក
ទៅ --
(ទម្លាក់ជើងខ្លាំង)
កំហឹង
ក៏អាចបង្ហាញចេញមកតាមរយៈរបាំបានដែរ។
គេមានសិល្បៈសិល្ប៍ជាក់លាក់មួយ
ដែលគ្រប់របស់ដែលត្រូវបានច្រោះ ផ្លាស់ប្ដូរ ​និងដាក់បញ្ចូលគ្នា
ដើម្បីបង្កើតសមត្ថភាពដ៏អស្ចារ្យ គ្មានដែនកំណត់ក្នុងសិល្ប:។
ពាក្យខ្មែរសសម្រាប់សិល្ប:គឺ
សិល្បៈ
តាមការពិត ឫសគល់នៃពាក្យនេះគឺ មានន័យថា"​សិល្ប៍"។
អ្នកសិល្បៈ --
សិល្បករ
ឬ​សិល្បការិនី កាលពីមុន
គឺពោរពេញដោយសិល្សសាសន៍ (អ្នកចេះសិល្ប៍)។
ខ្ញុំពិតជាមានមោទនភាពណាស់ក្នុងការនិយាយថា
ខ្ញុំជាខ្សែស្រឡាយដ៏វែងនៃអ្នកចេះសិល្ប៏សាសន៍
តាំងពីអ្នកគ្រូរបស់ខ្ញុំ គឺ សូភីលីន​ ឈៀម សាភីរ៉ូ
រហូតដល់គ្រូរបស់គាត់ទៀត ដែលគាត់ជាអតីតតារាសម្ដែងនៅឯព្រះរាជវាំង
ទៅដល់អ្នករបាំបុរាណកាលពីសម័យអង្គរ
និងរហូតដល់អ្នកភូមិដំបូង
ដែលជាដើមកំណើតនៃសិល្បៈ។
យ៉ាងណាមិញ
កេរ្ដ៍ដំណែលរបស់យើងជិតនឹងត្រូវបាន បំផ្លាញទាំងស្រុង។
ប្រសិនបើមានអ្នកណាពាក់វ៉ែនតា
សូមមេត្តាក្រោកឈរឡើង។
ប្រសិនបើអ្នកចេះនិយាយ លើសពីមួយភាសា
សូមមេត្តាក្រោកឈរឡើង។
ប្រសិនបើអ្នកមានសម្បុរស
សូមមេត្តាក្រោកឈរឡើង។
វ៉ែនតារបស់អ្នកបញ្ជាក់ថា អ្នកអាចមាន លទ្ធភាពបង់ថ្លៃសេវាពិនិត្យសុខភាព។
ភាសាទី២ ឬទី៣ដែលអ្នកអាចនិយាយបាន បង្ហាញពីការសិក្សាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់អ្នក។
សម្បុរសរបស់អ្នកមានន័យថា អ្នកមិនចាំបាច់ធ្វើការក្រោមពន្លឺថ្ងែនោះឡើយ។
នៅក្រោមរបបខ្មែរក្រហម
ដែលបានកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩
បើគិតទៅ​ ពួកយើងអាចនឹងស្លាប់បាត់ទៅហើយ
ព្រោះយើងជាមុខសញ្ញារបស់គេ ដោយសារតែអភ័យឯកសិទ្ធិរបស់យើង។
ដូចដែលឃើញហើយ
ពួកខ្មែរក្រហមមើលមកប្រទេសកម្ពុជា
ហើយពួកគេបានមើលឃើញភាពមិនស្មើគ្នា កើតមានជាច្រើនសតវត្ស។
ស្តេច និងពួកឥស្សរជននៅជុំវិញគាត់
មានភាពសប្បាយរីករាយ និងការសោយសុខក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេ
ខណៈពេលដែលប្រជាជនជាច្រើន ទទួលរងទុក្ខពីការធ្វើពលកម្មឥតឈប់ឈរ
និងភាពក្រីក្រ ទុរភឹក្សអត់ឃ្លាន។
អ្នកមិនចាំបាច់អានសៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្ត ដើម្បីយល់ដឹងពីការពិតនោះទេ។
ពាក្យខ្មែរសម្រាប់ "I"
សម្រាប់ "me"
គឺ​ខ្ញុំ។
ហើយពាក្យនេះក៏អាចមានន័យថា "ទាសករ" បានដែរ
ហើយអ្នករ​បាំត្រូវបានគេហៅថា ​ជា​ខ្ញុំព្រះរបាំ
ឬ "ទាសករនៃរ​បាំអស្ចារ្យ"។
ខ្មែរក្រហមបានព្យាយាមលប់បំបាត់ ភាពជាទាសករនៅប្រទេសកម្ពុជា
ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេធ្វើឲ្យប្រជាជនទាំងអស់ ក្លាយទៅជាទាសករដើម្បីបំបាត់ទាសភាព។
ពួកគេក្លាយជាអ្នកជិះជាន់ប្រជារាស្រ្ដ ពេលដែលពួកគេចង់លប់បំបាត់ទាសភាពទៅវិញ។
ពួកគេជម្លៀសប្រជាជនចេញពីរាជធានី(ភ្នំពេញ)
និងបង្ខំមនុស្សឱ្យទៅជំរំពលករ។
ពួកគេបំបែកបំបាក់គ្រួសារជាច្រើន
និងបណ្ដុះផ្នត់គំនិតកុមារឲ្យ ប្រឆាំងនឹងឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេ។
គ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់ ប្រជាជនស្លាប់ និងត្រូវបានគេសម្លាប់
បាត់បង់ជីវិតដោយសារជម្ងឺ
ធ្វើការលើសកម្លាំង
ការសម្លាប់(ប្រហារជីវិត) និងភាពអត់ឃ្លាន។
លទ្ធផលនៃសកម្មភាពទាំងនេះគឺ ប្រជាជនមួយភាគបីត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត
ត្រឹមតែរយៈពេលតិចជាង ៤ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ
ហើយក្នុងនោះ ៩០ ភាគរយ គឺជាសិល្បកររបាំខ្មែរ។
មានន័យថា
៩ ភាគ ១០ ​នៃទស្សនៈវិស័យសម្រាប់ប្រពៃណី និងអនាគត ត្រូវបានបាត់បង់។
ប៉ុន្ដែ ជាភ័ព្វសំណាងល្អ
គ្រូរបស់គ្រូរបស់ខ្ញុំ
ជា សាមី ​ សុត សំអុន និង ឆេង ភុន
ដែលបានដឹកនាំ និងចងក្រង វិស័យសិល្បៈឲ្យមានជីវិតសារជាថ្មី
ពីផេះនៃសង្គ្រាម និងរបបប្រល័យពូជសាសន៍
ចាប់ផ្ដើមពី សិស្សម្នាក់
កាយវិការមួយ
ក្បាច់រាំម្ដងមួយៗ ។
ពួកគេបានសរសេរពីសេចក្តីស្រឡាញ់
សិល្ប៏សាសន៍
សម្រស់
ប្រវត្តិសាស្រ្ត និងទស្សនវិជ្ជា នៃពូជពង្សវង្សត្រកូលរបស់យើង
ចូលទៅក្នុងខ្លួនអ្នកជំនាន់ក្រោយ។
រយៈ ៤០ ឆ្នាំក្រោយមក
របាំបុរាណខ្មែរត្រូវបានរស់រានមានជីវិតឡើងវិញ ទៅកាន់កម្រិតមួយថ្មី ។
ប៉ុន្ដែ របាំបុរាណនៅតែស្ថិតក្នុង មជ្ឈដ្ឋានគ្រោះថ្នាក់ដដែល ។
មហន្តរាយនៃសង្គ្រាមនៅតែដិតដាមក្នុង ចិត្តប្រជាជនខ្មែររហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
វាត្រូវបានចារជាប់នៅក្នុងរាងកាយរបស់យើង
បង្ហាញតាមការចម្លងហ្សែននៃ PTSD (ជំងឺស្ត្រេសក្រោយទុក្ខវេទនា)
និងក្នុងគ្រួសារដែលប្រឈមនឹង ភាពក្រីក្រដ៏យូរអង្វែង
និងវប្បធម៌ដែលបែកបាក់យ៉ាងសម្បើម ព្រមទាំងឧបសគ្គភាសាផងដែរនោះ។
ប៉ុន្ដែភាពស្រស់ស្អាតគឺជាភាពរឹងមាំបំផុត។
ភាពស្រស់ស្អាតមានសមត្ថភាព ក្នុងការដុះលូតលាស់គ្រប់ទីកន្លែង
នៅគ្រប់ពេលវេលា។
ភាពស្រស់ស្អាត គឺជាអ្វីដែលផ្សារភ្ជាប់មនុស្ស ទៅនឹងពេលវេលា និងទីកន្លែង។
ភាពស្រស់ស្អាត គឺជាការរំដោះពីភាពរងទុក្ខ។
នៅពេលសិល្បករខ្មែរព្យាយាមស្តារ ឡើងវិញនូវវប្បធម៌ និងប្រទេសរបស់យើង
យើងរកឃើញថា មានផ្លូវជាច្រើន ដើម្បីឈានទៅរកអនាគត។
ហើយក្នុងប្រពៃណីមួយដែលយើង មិនបានស្គាល់ឈ្មោះអ្នករបាំផង
ថាពួកគេជានរណា
ថាតើជីវិតរបស់ពួកគេមានទិដ្ធភាពយ៉ាងណា
ថាតើ​ពួកគេមានអារម្មណ៍ដូចម្តេច
ខ្ញុំនឹងបង្ហាញថា យើងឈានទៅមុខដោយស្មោះត្រង់ និងដោយបើកចំហចេញពីពាក្យ "ខ្ញុំ" ។
ខ្ញុំ មិនមែនមានន័យថា ជាទាសករទេ
ប៉ុន្ដែជាអ្នកបម្រើប្រកបដោយស្មារតីរឹងមាំ
ខ្ញុំ
"I"
"me"
"ចេញផ្កា" ។
ខ្ញុំមានឈ្មោះថា ​ឱក ព្រហ្មសុដន្ដ
ខ្ញុំជាជនជាតិខ្មែរ
ហើយខ្ញុំជាជនជាតិអាមេរិក។
ខ្ញុំជាកូនរបស់ជនភៀសខ្លួន
ជាអ្នកបង្កើត ជាអ្នកព្យាបាល
និង អ្នកសាងសង់ស្ពាន។
ខ្ញុំជាសិស្សប្រុសដំបូងរបស់គ្រូខ្ញុំ
នៅក្នុងប្រពៃណីមួយដែលគេ ស្គាល់ថា មានតែមនុស្សស្រីតែប៉ុណ្ណោះ
ហើយខ្ញុំបានបង្កើតនូវក្រុមរាំរបាំភេទទីបី របស់កម្ពុជា។
ខ្ញុំតំណាងឲ្យ ភាតរភាពនៃភាពស្រស់ស្អាត, ក្តីសុបិន្ត និង អំណាច
ដល់អ្នកដែលនៅចំពោះមុខខ្ញុំ។
ភាពរួមគ្នានៃអតីតកាល​ បច្ចុប្បន្ន និងអនាគត
និងភាពរួមគ្នានៃបុគ្គល និងសមូហភាព។
ខ្ញុំសូមបង្ហាញនូវតួនាទីដ៏មានវ័យចំណាស់
របស់សិល្បករជាសារ
តាមរយៈពាក្យពេចន៍របស់ ឆេង ភុន
"សួនច្បារដែលមានតែផ្កាមួយប្រភេទ
ឬផ្កាមានតែមួយពណ៌
គឺមិនល្អទេ "។
នេះគឺជាការរំលឹកមួយដល់កម្លាំងរបស់យើង
ការលូតលាស់
ការរស់រានមានជីវិត
និងអត្ថិភាព(ភាពម្ចាស់ដើម)
ស្ថិតនៅក្នុងភាពចម្រុះជាច្រើន
ហើយ វាគឺ
ជាសារនៃភាពក្លាហានផងដែរ។
ព្រោះផ្កាមិនចាំបាច់សុំការអនុញ្ញាតពី នរណាម្នាក់ដើម្បីរីកនោះទេ។
វាបានកើតមកដើម្បីថ្វាយខ្លួន ដល់ពិភពលោកទាំងមូល។
សេចក្ដីស្រឡាញ់ដែលឥតខ្លាចក្រែង គឺធម្មជាតិរបស់វា។
សូមអរគុណ។
(សម្លេងទះដៃ)