Şehirler çok eşli büyük ailelerdeki kardeşler gibidir.
Her birinin kendine özgü kişilikleri olup farklı yönlerde ilerler.
Ama hepsinin bir parça ortak kökeni var.
Bazen sömürge sonrası şehirlerin, iki eşten az sevileninden doğma
çocuklar olduğunu düşünüyorum.
Hani hep,
''Neden biraz kız kardeşine çekmedin?'' diye sorulanlar.
(Gülüşmeler)
Şehirlerin "neden"i çoğunlukla aynı, nerede olduklarının bir önemi yok:
ticaret ve idareyi kolaylaştıran avantajlı bir konum;
vasıflı ve vasıfsız için
aynı şekilde ulaşılabilir fırsatlar;
sürekli bir akış halinde olmak için popüler bir istek
ve tabii ki direnç.
Şehirlerin "nasıl"ı halbuki tamamen farklı bir hikaye.
Nasıl işlerler?
Nasıl büyürler?
Kimin ait olup kimin olmadığına nasıl karar verirler?
Lagos benim evim.
Nijeryalıları her zaman sesi ve
dansı takip ederek bulabilirsiniz, değil mi?
(Gülüşmeler)
Her büyük şehir gibi, o yer de
birbiriyle hayli çelişkili bir sürü şey.
Toplu taşımamız tam olarak çalışmaz,
o yüzden özel işletilen, sürekli kazaya sebep olan
parlak sarı otobüslerimiz vardır.
Lüks araba galerileri bakımsız ve sık sık sel altında kalan yollarda sergilenir.
Sokak evangelizmi, sokak tacizinden
sadece biraz daha az yaygındır.
Seks işçileri bazen iki mezuniyete, bankada bir işe
ve kilisede önemli bir role sahiptir.
(Gülüşmeler)
Herhangi bir gün,
sokağın ortasında bir parti veya
yanmış bir beden yer alabilir.
Lagos'ta mümkün olan
ve olmayan çok şey vardır
ve genellikle aradaki fark
sizin kim olduğunuzda ve
şanslıysanız kime yakın olduğunuzda yatar.
Lagos'a ait olmak
etnik kökene, cinsel eğilime, toplumsal cinsiyete
ama en görünür ve şiddetli olarak da sınıfa bağlı
akışkan bir konseptir.
Nijerya bir ülke olmadan önce
içlerdeki derelerin balıkçıları Lagos lagununa gelmeye başladı
ve kıyı boyunca köyler kurdular.
Yaklaşık 60 sene sonra, büyükbabam Oludotun Adekunle Kukoyi de
Lagos'a vardı.
Benim gibi o da Ibadan Üniversitesi mezunuydu ve
bağımsızlık döneminde eğitimli elit kesimin genç bir üyesiydi.
Zamanla, bir topoğraf olarak şimdi dolup taşan mahalleleri,
bele gelen yaban otlarıyla doluyken
haritalayarak iyi bir kariyer geliştirdi.
Ben dokuz yaşındayken öldü.
Ve o zamana kadar ailem, o balıkçılar gibi
Lagos'u evleri bellemişlerdi.
Yoruba arasında bir deyiş vardır:
"Èkó gb’olè, ó gb’ọ̀lẹ,"
Lagos herkesi hoş karşılar olarak çevrilebilir.
Fakat bu deyim gitgide doğruluğunu yitiriyor.
Birçok Lagoslu, büyükbabamdan nesiller önce gelen
balıkçıların torunları dahil olmak üzere,
"yeni Dubai" olarak tarif edilen
gelişmekte olan şehirden
dışarı itiliyorlar.
Lagos büyük hayallere ilham vermekte, liderlerinde bile
ve birbirini takip eden hükümetler, yoksulluğun olmadığı
bir megakente ulaşma isteğini ilan etti.
Maalesef, bekleneceği üzere
yoksulluğun azaltılmasına odaklanmak yerine
stratejiler fakirleri ortadan kaldırmaya odaklanmakta.
Geçen Ekim ayında Vali, su kenarındaki
her yerleşkeyi yıkma kararını açıkladı.
Şehrin her yerinde bu yerli topluluklardan
300 bin kişinin yaşadığı
40 tane var.
Otodo Gbame,
Monaco'nun nüfusunun dörtte üçü
ve benzer sahil kenarı lüks potansiyeliyle
100 yıllık bir balıkçı köyü
(Gülüşmeler)
ilk hedef alınanlardandı.
Otodo Gbame'den ilk yıkım başladıktan sonra haberdar oldum.
Kasım 2016'da ziyaret ettiğimde Magdalene Aiyefoju ile tanıştım.
Kendisi şimdi evsiz bir kadın
ve soyadının anlamı "dünya kör" demek.
Magdalene'nin oğlu Basil, vurulan, boğulan veya
o arazi işgalinde ölü kabul edilen
20 üzeri kişiden biriydi.
Evinin dışında dururken Basil'in oynadığı iki beyaz-kum
futbol sahası gördüm.
Etrafımızda, okulların, kiliselerin,
ana sağlık merkezinin, dükkanların
ve binlerce evin harabesi vardı.
Çocuklar büyük bir hevesle sığınak yapılmasına yardım etti
ve gidecek başka yeri olmayan 5.000 kişi
olduğu yerde kaldı.
Ve sonra Nisan'da
devlet güvenlik personeli geri geldi.
Bu sefer topluluğun tamamını
dayak, kurşun ve ateşle kovdular.
Bu konuşma esnasında inşaat çalışanları Otodo Gbame'nin plajlarını
milyon dolarlık manzaraya parası yeten birileri için hazırlıyor.
Yeni yapının adı "Pervane Çiçeği Konakları."
Zorla evden çıkarmalar inanılmaz şiddetli geçiyor ve tabii ki anayasaya aykırılar.
Buna rağmen, kentlerimizde çok sık meydana gelmekte
çünkü fakir insanlarla ilgili unutmayı öğrendiğimiz ilk şey
insan olduklarıdır.
Bir ev, insanların kesinkes hakkı olduğuna inandığımız bir şeydir,
tabii kişi fakir değilse ve ev belli bir mahallede,
belli bir şekilde inşa edilmemişse.
Fakat "ev kelimesinin tek bir tanımı yoktur.
Neticede, gecekondu mahallesi ciddi bir konut yetersizliği
ve gelir adaletsizliğine organik bir tepkiden başka nedir ki?
Ve bir gecekondu, tüm zorluklara rağmen birinin kendine
ev yapması değil de nedir?
Gecekondular kusurlu konut çözümleridir
fakat aynı zamanda yenilik, uyum
ve dayanıklılığın, işlevsel bir şehrin temelindeki
ve kalbindeki
baş örnekleridir.
Lagos'tayken
yeni Dubai olmaya gerek yok.
(Alkışlar)
Bizim kendi kimliğimiz var,
kendi ritmimiz ve
Lagos'u bilen herkesin söyleyebileceği gibi
fakir Lagoslular genelde şehrin karakterinin kaynağıdır.
Fakirleri olmadan Lagos müziğiyle veya enerjisiyle ve
hatta arabanızın camından
buz gibi soğuk bir içecek veya köpek yavrusu alabileceğiniz bir yer
olarak bilinmezdi.
(Gülüşmeler)
Belli mahalleleri gecekondu olarak bellememize sebep olan koşullar
etkin bir biçimde geliştirilebilir;
ama orada yaşayan kişilerin insanlığını görmeden
ve aracılığı olmadan olmaz.
Kamusal emtianın kamuya nadiren açık olduğu Lagos'ta
gecekondu sakinleri yenilikçi çözümler bulanların başındadır genelde.
Elektrik şirketi faturaları nasıl tahsil edeceğini
çözemediği için şebekeden bağlantısı kesilen bir konut
para havalesini kolleklifleştirdi ve
herkes sonunda daha ucuz tarife aldı.
Başka bir mesken projesi bölgenin kötü çocuklarını güvenlik olarak işe alan
bir reform programı oluşturdu.
Her numarayı ve saklanacak yeri biliyorlar,
yani sorun çıkaranların yakalanma ve polise bildirilme olasılığı daha yüksek
ve daha az sayıda genç suç teşkil eden aktivitelere karışıyor.
Ve bir başka yerleşim, sele korunaklı,
çevreye duyarlı bir umumi tuvalet sistemini tamamladı.
Bunlar gibi modeller Lagos'un her yerinde benimseniyor.
Gayri resmi yerleşkeler haksız olarak asıl sorun olarak gösteriliyor.
Aslında, gerçek sorun bunları yaratan faktörler,
yoksulluğun yerleşmesi,
sosyal dışlama
ve devlet başarısızlığı.
Hükümetlerimiz gecekonduları, arazilere el koymayı ve
zorla tahliyeleri meşrulaştırmak için tehdit olarak gösterdiğinde
usule uygun evlerde yaşayan insanlara güveniyorlar
zimnen ve cahilce onlarla hemfikir olmamız için.
Halbuki, onlara devletin
sadece lüks evlerde yaşayanlara hizmet etmek için değil
onları temizleyen ve koruyanlar için de
var olduğunu hatırlatmamız lazım.
Bizlerin --
(Alkışlar)
Gerçeklerimiz farklı olabilir
ama haklarımız değil.
Lagos eyalet devleti,
kıtamızda fazlasıyla örneği olduğu gibi
kaynaşmaya ilişkin fikirleri görünürde destekleyip
harcanabilir gördüğü bazı grupların
silinmesi, sömürülmesi ve hatta elenmesi yoluyla
gelişme sağlanırmış gibi davranmakta.
Lagos sokaklarında işportacılık yapan veya dilenen engelli insanlar
gaspedilip
alıkonulmuştur.
Düşük gelirli mahallelerdeki kadınlar
ne iş yaptıklarına bakılmaksızın
toplanıp fuhuşla suçlanmıştır.
Eşcinsel vatandaşlar gerçek siyasi gündemi dağıtmak için günah keçisi yapıldı.
Fakat insanlar, tıpkı şehirler gibi dirençlidir ve
hiçbir sayıda mevzuat, göz korkutma veya şiddet
bizleri tamamen yok edemez.
Hayat kadınları, kadınlar ve fuhuş yapan kadınlar
yüzyıllar süren baskıya rağmen
hâlâ yok olmadı.
Eşcinsel Afrikalılar,
eşcinselliğin kıtanın neredeyse tümünde suç olmasına karşın hâlâ var.
Ve oldukça eminim ki, fakir insanlar sırf sahip oldukları her şey alındı diye
yok olma eğiliminde değiller.
Biz halihazırda buradayız
ve bu da ait olup olmadığımız sorusuna
cevap veriyor.
O balıkçılar lagunda
yeni ev arayışıyla açılırken
etraflarında onları kabul etmeyen
bir şehrin büyüyeceğini
düşünemezlerdi.
Büyükbabamın,
Lagos için yeni hudutlar haritalarken
kendisini kabul eden şehri,
başka insanlar için açmaya çalıştığını
düşünmek istiyorum.
Buraya gelirken, ninem,
benimle ne kadar gurur duyduğunu
büyükbabamın ne kadar gururlu olacağını hatırlatmak için aradı.
Ben, onların rüyalarının gerçekleşmiş haliyim.
Fakat, onların ve hatta benim hayallerimiz gerçeğe dönerken
başkalarının hayallerinin
kabusa dönmesi için bir sebep yok.
Ve unutmayalım ki:
bir hayal için minimum şart
başınızı koyacak güvenli bir yerin olmasıdır.
Artık Basil için çok geç,
fakat Magdala için değil,
yüzbinler için ve
Lagos'ta veya herhangi bir şehrimizde
tehdit altında olan milyonlar için değil.
Dünya, başkalarının insanlığını görmezden geldiğimizde
meydana gelen acılara ve hatta
tüm katkıları fark ettiğimiz ve değer verdiğimiz zaman
var olan inanılmaz büyüme potansiyeline kör kalmak zorunda değil.
Hükümetlerimizi ve kendimizi,
şehirlerimizi herkes için güvenli tutmak konusunda
sorumlu tutmak
zorundayız çünkü
oluşturmaya değer şehirler -
hatta, kurmaya değer tek gelecek -
kim olursak olalım veya
evimizi nasıl inşa edersek edelim,
hepimizi dahil edendir.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)