شارەکان وەک خوشک و براکان وایە لەناو خێزانی پیاوێک کە ژنێک زیاتر هەبێت.
هەر یەکێکیان کەسایەتییەکی تایبەتی هەیە و بە ئاڕاستەیەکی جیاوازا ئەڕوات.
بەڵام هەموویان بەجۆرێک بنەچەیەکی هاوبەشیان هەیە.
هەندێک جار بیر ئەکەمەوە شارەکانی دوای سەردەمی داگیرکاری وەک منداڵەکانی
دوو کەمترین دڵخوازترین ژنە،
کە بەردەوام پرسیاریان لێئەکرێت،
"ئاه، بۆچی ناتوانی زیاتر وەک خوشکەکەت بیت؟"
(پێکەنین)
"بۆچی"یەکانی شارەکانیش بەزۆری وەک یەکن، گرنگ نییە لە کوێیان:
شوێنێکی باشتر کە وا ئەکات بازرگانی و بەڕێوەبردن باشتربێت؛
دەرفەتی گونجاو بۆ مرۆڤەکان
بۆ شارەزاکان و نەشارەزاکان وەک یەک؛
بەردەوام لە ئامادەباشییا بێت بۆ گۆڕانکاری خێرا و
بێگومان بەرگەگریش.
"چۆن"ی شارەکان، ئەوەیان، چیرۆکێکی جیاوازە.
چۆن بەڕێوە ئەبرێن؟
چۆن گەشە ئەکەن؟
چۆن بڕیار ئەیەن کێ سەر بەوێیە و کێ سەر بەوێ نییە؟
لاگۆس ماڵەکەی منە.
هەمووکات ئەتوانیت نەیجیرییەکان بدۆزیتەوە
بە شوێنکەوتنی دەنگ و سەماکردنەکە، وانییە؟
(پێکەنین)
وەک هەر شارێکی تری سەرەکی، ئەو شوێنە زۆر شتە،
زۆرێکی کە زۆر لەگەڵ یەک ناگونجێت.
گواستنەوە گشتییەکەمان زۆر باش کار ناکات،
بۆیە ئەم پاسە زەردە کاڵانەمان هەیە کە هی کەرتی تایبەتە
زۆر جار ئەبێتە هۆی ڕووداوی هاتوچۆ.
شوێنی نیشاندانی ئوتومبێلی کەشخە زۆرە و زۆرجار شەقامەکانی پڕکردووە.
بە زۆر کردن بە مەسیحی لەسەر شەقام یەکتۆز کەمتر بڵاوە
لە هەراسانکردنی سەر شەقام.
لەش فرۆشەکان هەندێک جار دوو بڕوانامەیان هەیە، کارێک لە بانق و
ڕۆڵێکی گرنگیش لە کڵێسە.
(پێکەنین)
لە هەر ڕۆژێکا بێت،
ئەکرێ یان ئاهەنگێک هەبێت یان لەشێکی سوتێنراو
لە ناوەڕاستی شەقامێکا.
زۆر شت هەیە کە ئەکرێت هەبێت لە لاگۆس و
زۆر شتیش کە لەوانەیە نەبێت، و
زۆر جار جیاوازی لەنێوان ئەگەری بوون و نەبوون
تەنیا ئەوەیە کە کێیت، و
ئەگەر وە پێویست خۆشبەخت بیت، پەیوەندیت لەگەڵ کێ بەهێزە.
جێگەبوونەوەت لە لاگۆس زیاتر چەمکی شلەیە
دیاریکراوە بە ڕەچەڵەک، بیرکردنەوەی ڕەگەزیت، ڕەگەز،
بەڵام ئەوەی زۆر دیارە و زۆرترین توندوتیژی لەسەرە،
چین.
پێش ئەوەی نەیجیریا ببێت بە وڵاتێک،
خەڵکە ماسیگرەکەی چەمەکانی ناوەوە دەستیان کرد بە هاتن بۆ دەریاچەی لاگۆس و
گوندیان بەدرێژایی کەنارئاوەکە درووستکردووە.
نزیکەی شەست ساڵ دواتر، بابیرم، ئۆلدودۆتون ئادێکونلی کوکۆییش،
گەشتۆتە لاگۆس.
وەک من، ئەویش دەرچووی زانکۆی ئیبادان بووە،
ئەندامێکی گەنجی پێشەنگە خوێندەوارەکە لە سەردەمی سەربەخۆییدا.
بەتێپەڕبوونی کات، بەناوبانگ بووە لە کارەکەیا وەک ڕووپێوی زەوییەکان،
نەخشەی گەڕەکەکانی کێشاوە کە ئێستا پڕبوونەتەوە
کاتێک لەو زەوییانە گیا گەشتۆتە کەمەرت.
کە نۆ ساڵ بووم مرد. و
هەتا ئەو کاتە، خێزانەکەم، وەک زۆر خێزانی تری ئەو ماسیگرانە،
لاگۆسی بە ماڵی خۆی زانی.
لەناو یۆروباکانا، وتەیەکمان هەیە،
"ئیکۆ گبۆڵ ئۆ گبۆڵ،"
ئەگەر وەریگێڕیت واتە لاگۆس ئەکرێت ببێت بە ماڵی هەر کەسێک.
بەڵام هەتا یەت ئەو وتەیە کەمتر و کەمتر ڕاست ئەبێت.
زۆر کەسی خەڵکی لاگۆس، بە نەوەکانی ئەو خەڵکە ماسیگرانەشەوە
کە چەندین نەوە پێش باپیرم گەشتوون،
ئێستا خەریکە دەر ئەکرێن
بۆ شوێنکردنەوەی شارە هەڵتۆقیوەکە
کە ئێستا وەک "دووبەی نوێ" باس ئەکرێت.
ئەزانن، لاگۆس ئیلهام بۆ خەونی گەورە ئەبەخشێت، تەنانەت لە سەرکردەکانیشیا، و
حکومەتە لەدوای یەکەکان باسی خواستی گەورەیان کردووە
بۆ شارێکی گەورە کە تیایا هەژاری بوونی نەبێت.
بەداخەوە، لەجیاتی تیشکخستنە سەر بنەبڕکردنی هەژاری
وەک چاوەڕێ ئەکرێت،
ستراتیجییەکەی هەڵبژێردراوە تیشک ئەخاتە سەر لەناوبردنی خەڵکە هەژارەکە.
تشرینی یەکەمی پار، حکومەت پلانێکی ڕاگەیاند
بۆ لەناوبردنی هەموو گەڕەکە سەرئاوەکانی لاگۆس.
زیاتر لە ٤٠ کۆمەڵگای ڕەسەنی لەم شێوەیە هەیە
بەدرێژایی شارەکەیا،
زیاتر لە ٣٠٠ هەزار کەسی تیا ئەژی.
ئۆتۆدۆ گبامێ،
گوندێکی سەد ساڵی
بە ڕێژەیەکی دانیشتووان کە یەک لەسەر سێی مۆناکۆیە و
توانای ئەوەشی هەیە بکرێت بە شوێنی گەشتیاری کەنارئاو --
(پێکەنین)
یەکێک بوو لە یەکەمین شوێنەکانی کرایە ئامانج.
دوای دەستپێکردنی ڕووخاندنەکەی دەربارەی ئۆتۆدۆ گبامێوە بیستم.
کە تشرینی دووەمی ٢٠١٦ سەردانم کرد، چاوم بە ماگدالێن ئایفۆجو کەوت.
ئێستا ژنێکی بێماڵە
کە نازناوەکەی واتە، "جیهان کوێرە."
باسیلی کوڕی ماگدالین یەکێک بوو لەو زیاد لە ٢٠ کەسەی
کە لەوکاتەیا فیشەکیان پێوەنرا، خنکان
یان بە مردوو دانران لەکاتی تەختکردنی ئەو ناوچەیە.
لە دەرەوەی پەناگەکەی، ئەو دوو یاریگای لمە سپییەم بینی
کە باسیل یاری لێئەکرد.
بەچواردەوریشمانا شوێنەوارەکانی قوتابخانەکان و کڵێساکان،
بنکەکانی تەندروستی، کۆگاکان و
هەزاران ماڵ بوون.
مناڵە گەنجەکان یارمەتیدەر بوون لە درووستکردنی پەناگەکان، و
نزیکەی ٥ هەزار دانیشتوو، کە شوێنی تریان نەبوو بۆی بڕۆن،
هەر لەوێ مانەوە. و
ئینجا لە مانگی نیساندا،
ئاسایشی شارەکە گەڕانەوە.
ئەمجارەیان، شوێنەکەیان بە تەواوەتی پێ چۆڵکردن،
بە لێیان، و تەقە، و ئاگر.
ئێستا کە قسە ئەکەم، تیمی بنیاتنان کەنارئاوەکانی ئۆتۆدۆ گبامێ ئامادە ئەکەن
بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت پارەی دیمەنێکی چەند ملیۆن دۆلاری بات.
شوێنە نوێکەی پەرەی پێئەدرێت پێی ئەوترێت هاوینەهەواری پێروینکڵی
پێچۆڵکردنی بەزۆر هەتا بڵێی پڕە لە توندوتیژی و بێگومان نادەستووریشە. و
کەچی هێشتا، زۆر ڕووئەیەن لە چەندین شارماندا،
چونکە یەکەم شت کە فێرئەکرێین لەبیریکەین دەربارەی خەڵکی هەژار
ئەوەیە کە ئەوان مرۆڤن.
باوەڕمان وایە کە ماڵ شتێکە کەسێک مافی تەواوەتی هەیە بەسەرییەوە،
مەگەر کەسەکە هەژار بێت و ماڵەکە بەشێوەیەکی دیاریکراو بنیات نرابێت
لە گەڕەکێکی دیاریکراودا.
بەڵام تەنیا یەک پێناسە نییە بۆ وشەی "ماڵ".
هەرچۆنێک بێت، گەڕەکێکی هەژار چییە لەپاڵ وەڵامێکی ئۆرگانی
بۆ کەمی خانووبەرە و نایەکسانی داهات؟
کوختەی جەمەلۆن چییە ئەگەر کەسێک نەبێت کە ماڵ بۆخۆیان دروست ئەکات
دژی هەموو جیاوازییەکان؟
گەڕەکە هەژارەکان چارەسەرێکی ناتەواون بۆ کەمی خانووبەرە،
بەڵام نموونەی ڕەسەنیشن بۆ داهێنان، خۆگونجاندن و
توانای بەرگەگرتن لە بناغەکەیا -- و
لە دڵی --
هەموو شارێکی زیندووا.
پێویست ناکات ببیت بە دوبەی نوێ
ئەگەر خۆت ئێستا لاگۆس بیت.
(چەپڵەلێدان)
ناسنامەی خۆمان هەیە،
ریتمی خۆمان، و
وەک هەر کەسێکیش کە شارەزای لاگۆسە ئەتوانێ پێتبڵێت،
خەڵکە هەژارەکەی لاگۆس زۆر جار سەرچاوەی کەسایەتی شارەکەن.
بێ هەژارەکان، لاگۆس بەناوبانگ نابێت بە موزیکەکەی
یان وزە بێکۆتاکەی
یان تەنانەت ئەو ڕاستیەی کە ئەتوانیت خواردنەوەیەکی سارد یان بێچووە سەگێک
بکڕیت لە جامی ئوتومبێلەکەتەوە.
(پێکەنین)
بارودۆخەکانی وامان لێئەکات هەندێک گەڕەکی دیاریکراو بە هەژارنشین ناونێین
ئەکرێ بەشێوەیەکی کارا باشتر بکرێن،
بەڵام بێ درک کردن بە مرۆڤبوون و هێزی
خەڵکەکە نابێت کە تیایا ئەژین.
لە لاگۆس، کە شتومەکی گشتی بەدەگمەن بۆ خەڵکی گشتی بەردەستە،
دانیشتووانی گەڕەکە هەژارەکان زۆر جار لە ڕیزی پێشەوەی چارەسەرە داهێنەرانەکانان.
دوای دابڕان لە تۆڕی دابەشکردنی کارەبا بۆ چەندین مانگ
لەبەر ئەوەی کۆمپانیای وزە نەیئەزانی چۆن پارە کۆکاتەوە،
ناوچەیەک پەرەی بە سیستمێک یا کە پارەی نێردراوی کۆئەکردەوە و
کارئاسانی ئەکرد بۆ هەمووان پارەیەکی کەمتر بەن.
ناوچەیەکی تریش پرۆگرامێکی چاکسازی درووستکرد
کە کوڕە شەڕفرۆشەکانی بەکرێ ئەگرت وەک ئاسایش.
هەموو فێڵێک و هەموو حەشارگەیەک ئەزانن،
بۆیە ئێستا کێشە درووستکەرەکان ئەگەری زیاتر ئەبوو بگیرێن و بدرێن بە پۆلیس و
گەنجی کەمتریش ئەچنە چالاکی تاوانکردنەوە.
شوێنێکی تر بەم دواییە توانیوێتی
سیستمێکی هاوبەشی ژینگە پارێز بۆ تەوالێتەکان دابنێت.
نموونەی لەم شێوە لە هەموو لاگۆسا بەکاریەت.
ناوچە دانیشتووانە نایاساییەکان بەشێوەیەکی نایاسایی ناونراون کێشەەکە.
ڕاستییەکەی، کێشە ڕاستەقینەکان هۆکارەکانن کە درووستیان ئەکەن،
بواردان بۆ هەژاری
دابڕاندنی کۆمەڵایەتی و
شکستی دەوڵەت.
کاتێک حکومەتەکانمان وەک هەڕەشە گەڕەکە هەژارەکان ناوئەبات
بۆ ڕەواییدان بە دەستبەسەرداگرتنی بەزۆری زەوییەکان یان دەرکردن بەزۆر،
پشت بەوانەمان ئەبەستن کە لە خانووە ڕەسمییەکانا ئەژین
بۆ ئەوەی نەزانانە و بە بێدەنگی شوێنیانکەوین.
لەجیاتی ئەوە ئەبێ بیریان بێنینەوە
کە حکومەتەکان تەنیا بۆ خزمەتکردنی ئەوانە نەهاتوون کە لە خانووی
کەشخەیا ئەژین،
بەڵکو بۆ ئەوانەش کە بۆیان پاک ئەکەنەوە و پاسەوانیان ئەکەن.
ئێمە --
(چەپڵەلێدان)
ڕاستییەکانی ئێمە لەوانەیە جیاواز بێت،
بەڵام مافەکانمان نەخێر.
حکومەتی لاگۆس،
وەک زۆرێکی تری سەر کیشوەرەکەمان،
بە قسە باسی بیرۆکەی بەشداریپێکردن ئەکات،
لەکاتێکا وا ئەجوڵێتەوە وەک ئەوەی بەرەوپێشچوون تەنیا بەوە بەدی یەت
کە کۆمەڵێک کەس بسڕێتەوە، بەکاریانبێنێت یان تەنانەت لەناویشیان بەرێت
کە وا سەیری ئەکرێت بتوانرێت سەرف بکرێن.
خەڵکەکانی کەمئەندامن و لەسەر شەقامەکانی لاگۆس سواڵ ئەکەن یان ئەپاڕێنەوە
کۆ ئەکرێنەوە، بێزار ئەکرێن، و
دەستگیر ئەکرێن.
ژنەکانی گەڕەکە کەم دەرامەتەکان ئەکرێنە ئامانج و
تۆمەتبار ئەکرێن بە لەشفرۆشی،
بێگوێدانە ئەوەی کە چی ئەکەن بۆ ژیان.
هاوڕەگەزبازەکان ئەکرێنە مەڕی قوربانی بۆ سەرنج لادان لە کێشە سیاسییە ڕاستەقینەکان.
بەڵام خەڵک، وەک شارەکان، بەرگەگرن، و
هیچ بڕێک لە ڕەوایی پێدان یان شەڕپێفرۆشتن یان توندوتیژی
ناتوانێت بە تەواوەتی لەناومان بەرێت.
لەش فرۆشی، ژنان و ژنەکانیش کە وەک لەش فرۆش کارئەکەن
هێشتا بنەبڕ نەبوون،
سەرەڕای چەندین سەدە کپکردنەوەیان.
ئەفریقییە هاوڕەگەزبازەکان هێشتا هەن،
هەرچەنە هاوڕەگەزبازی ئێستا لە زۆربەی بەشەکانی کیشوەرەکە کراوە بە تاوان.
منیش زۆر دڵنیام خەڵکە هەژارەکە هەر ئاوا بە ئاسانی لەناوناچن
لەبەر ئەوەی هەموو شتەکانیان لێ سەندراوەتەوە کە هەیانبووە.
هەموومان گەشتووینەتە ئێرە، و
ئەوەش وەڵامی پرسیارەکە ئەیاتەوە
ئەگەر سەر بێرە بین یان نا.
کاتێک ئەو خەڵکە ماسیگرانە دەستیانکرد بە چوونە خوارەوە بۆ دەریاچەکە
لە گەڕانیانا بۆ ماڵی نوێ،
هەرگیز بەسەریان نەهاتووە
شارەکەی بە چواردەورییانا بەرز ئەبێتەوە
ڕۆژێک یەت سوربێت لەسەر ئەوەی کە ئەمان سەر بەوێ نین.
حەز ئەکەم باوەڕ بەوە بکەم کە باپیرم،
لە نەخشەدانان بۆ سنورە نوێکانی لاگۆس،
ویستوێتی زیاتر بیکاتەوە
شوێن بۆ خەڵکی تر بکاتەوە پێشوازی لێکرێت لە شارەکە
بەهەمان شێوەی خۆی.
لە ڕێگام بۆ ئێرە، نەنکم قسەی لەگەڵ کردم
هەتا بیرم بێنێتەوە کە چەندێک شانازیم پێوە ئەکات،
بابیرم و دایکیشم چەندێک شانازیان ئەکرد ئەگەر بمانانایە.
من هاتنە دی خەونەکەیانم.
بەڵام هیچ هۆکارێک نییە کە خەونەکەیان -- یان خەونەکەی من، بۆ ئەو مەسەلەیە ---
ڕێگەی پێبدرێت بێتە دی
لەکاتێکا ئەوەی ئەوانی تر ببێت بە خەوێکی ناخۆش.
با بیریشمان نەچێتەوە:
کەمترین پێویستی بۆ خەونێک
شوێنێکی سەلامەتە سەرتی لێ دانێیت.
ئێستا زۆر درەنگە بۆ باسیل،
بەڵام بۆ ماگدالین نا،
بۆ ئەو سەدان هەزارە نا،
ملیۆنانەکەی لەژێر مەترسیدان لە لاگۆس
یان لە هەر شارێکی ترمان.
نابێ جیهان بە نابینایی بمێنێتەوە
بۆ ناڵاندنەکەی درووست ئەکرێت کاتێک نکوڵی لە مرۆڤبوونی خەڵک ئەکەین،
یان تەنانەت توانا سەرسوڕهێنەرەکەش بۆ گەشەکردن هەیە هەیە
کاتێک هەموو ڕۆڵبینەرەکان ئەناسینەوە و ئەینرخێنین.
پێویستە حکومەتەکان و
خۆشمان
بە بەرپرسیار بزانین
بۆ هێشتنەوەی شارە هاوبەشەکانمان بە سەلامەتی بۆ هەمووان،
چونکە تەنیا شارەکانی شایەنی بنیاتنان بن --
بێگومان، تەنیا داهاتووەکانی شایەنی ئەوەن خەونی پێوە ببینیت --
ئەوانەن کە جێگەی هەموومان ئەبێتەوە،
گرنگ نییە کە کێین
یان چۆن ماڵ بۆخۆمان درووست ئەکەین.
زۆر سوپاس.
(چەپڵەلێدان)