Stede is soos broers en susters in ’n groot poligame familie.
Elkeen het ’n unieke persoonlikheid en volg sy eie bepaalde pad.
Maar almal het soortegelyke herkomste.
Soms dink ek postkoloniale stede is soos die kinders
van die twee minste geliefkoosde vroue,
wat die heeltyd gevra word:
"Ai, hoekom kan jy nie meer soos jou suster wees nie?"
(Gelag)
Die "waarom" van stede is grootliks dieselfde, ongeag waar hulle is:
’n gunstige ligging wat handel en administrasie moontlik maak;
geleenthede wat kan opskaal,
vir beide die geskooldes en ongeskooldes;
die mense se ontvanklikheid vir voortdurende beweging
en, natuurlik, taaiheid.
Die "hoe" van stede is egter ’n totaal ander verhaal.
Hoe word hulle bestuur?
Hoe groei hulle?
Hoe besluit hulle wie daar hoort en wie nie?
Lagos is my tuiste.
Jy kan altyd die Nigeriërs vind
as jy die geraas en gedans volg, nè?
(Gelag)
Soos enige grootstad, is Lagos baie dinge,
en baie daarvan is uiters teenstrydig.
Ons publieke vervoer werk nie heeltemal nie,
so ons het dié helder geel privaatbusse
wat gereeld ongelukke veroorsaak.
Vertoonlokale vir luukse motors staan op bouvallige strate wat gereeld oorstroom.
Straatpredikante is net ’n raps minder volop
as teistering op straat.
Sekswerkers het soms twee grade, ’n werk by die bank
en ’n prominente rol in die kerk.
(Gelag)
Op enige gegewe dag
kan daar óf ’n partytjie óf ’n gebrande lyk
in die middel van die straat wees.
So baie is moontlik in Lagos
en so baie is nie
en die verskil tussen moontlik en onmoontlik
is meestal eenvoudig wie jy is
en -- as jy gelukkig genoeg is -- watter konneksies jy het.
Tuishoort in Lagos is ’n wisselende konsep
wat bepaal word deur etniese herkoms, seksuele oriëntering, geslag,
maar mees kennelik en gereeld mees geweldadig
deur klas.
Voor Nigerië ’n nasie geword het,
het visservolke van die binneland na Lagos se strandmeer toe begin kom
en dorpies langs die kus gevestig.
Omtrent 60 jaar later het my oupa, Oludotun Adekunle Kukoyi,
ook in Lagos aangekom.
Soos ek was hy ’n alumnus van die Universiteit van Ibadan,
’n jong lid van die opgevoede elite in die onafhanklikheidsera.
Mettertyd het hy ’n uitmundende loopbaan as ’n landmeter opgebou.
Hy't vandag se bedrywige buurte uitgestippel
toe hulle nog heuphoog onder wilde grasse gestaan het.
Hy's oorlede toe ek nege was.
En teen daai tyd het my familie, soos die families van die visservolke,
Lagos as hulle tuiste geken.
Ons het ’n Yoruba gesegde:
"Èkó gb’olè, ó gb’ọ̀lẹ,"
wat vertaal kan word as: Lagos sal enigiemand verwelkom.
Maar dié gesegde raak al minder waarheidsgetrou.
Baie inwoners van Lagos, ook afstammelinge van dié visservolke,
wat generasies voor my oupa aangekom het,
word nou uitgedruk
om plek te maak vir ’n opkomende stad
wat al as "die nuwe Dubai" beskryf is.
Julle sien, Lagos wek groot drome op, selfs in haar leiers,
en een regering na die ander verklaar hulle strewe na
’n megastad waar geen armoede bestaan nie.
Ongelukkig, in plaas daarvan om op die uitwissing van armoede te fokus,
soos mens sou dink,
fokus die gekose strategie op die uitroeiing van die armes.
Laas Oktober het die goewerneur planne aangekondig
om elke waterkantnedersetting in Lagos te sloop.
Daar is meer as 40 sulke inheemse gemeenskappe
oral oor die stad
en meer as 300 000 mense woon in hulle.
Otodo Gbame,
’n honderdjarige vissersdorpie
met ’n bevolking omtrent driekwart so groot soos Monako s'n
en met soortgelyke potensiaal vir luukse strandlewe --
(Gelag)
was een van die eerste teikens.
Ek't die eerste keer daarvan gehoor na die sloping begin het.
Ek't in November 2016 besoek afgelê en Magdalene Aiyefoju ontmoet.
Sy is nou ’n hawelose vrou
wie se van beteken "die wêreld is blind."
Magdalene se seun Basil was een van die meer as 20 mense
wat geskiet, verdrink
of vermoedelik dood is tydens die grondrowery.
Van haar skuiling af kon ek die twee witsandsokkervelde sien
waar Basil voorheen gespeel het.
Oral om ons het skole, kerke,
’n primêre gesondheidsentrum, winkels
en duisende huise in puin gelê.
Jong kinders het gretig gehelp om skuilings te bou
en omtrent 5000 van die inwoners, met nêrens anders om te gaan nie,
het eenvoudig gebly.
En toe in April
was staatsekuriteitspolisie weer daar.
Dié keer het hulle die gemeenskap heeltemal uitgedryf,
met slae, koeëls en vlamme.
Soos ek hier staan is daar boumaatskappye wat Otodo Gbame se strande voorberei
vir enigeen wat ’n multimiljoen- dollaruitsig kan bekostig.
Die nuwe ontwikkeling se naam is "Periwinkle Estate."
Gedwonge uitsettings is ongelooflik geweldadig en, natuurlik, ongrondwetlik.
En tog gebeur hulle so dikwels en in so baie van ons stede,
want die eerste ding wat ons geleer word om van arm mense te vergeet
is dat hulle mense is.
Ons glo dat elkeen ’n reg op ’n tuiste het,
tensy die persoon arm is en die huis op ’n sekere manier
in ’n sekere buurt gebou is.
Maar daar is nie slegs een definisie vir "tuiste" nie.
Buitendien, wat is ’n krotbuurt anders as ’n organiese reaksie
tot hewige behuisingstekorte en inkomste-ongelykheid?
En wat is ’n plakkershut anders as iemand wat ’n tuiste skep
ondanks alles?
Krotbuurte is ’n gebrekkige behuisingsoplossing,
maar hulle is ook puik voorbeelde van innovasie, aanpassingsvermoë
en taaiheid wat die fondasie --
en die hart --
van elke funksionele stad vorm.
Jy hoef nie die nuwe Dubai te wees
as jy reeds Lagos is nie.
(Applous)
Ons het ons eie identiteit,
ons eie ritme,
en soos enigiemand wat Lagos ken jou sal sê,
is die arm inwoners van Lagos juis die bron van die stad se karakter.
Sonder haar armes sou Lagos nie bekend wees vir haar musiek
of eindelose energie
of die feit dat jy ’n yskoue drankie of ’n klein hondjie
deur jou motorvenster kan koop nie.
(Gelag)
Die omstandighede wat veroorsaak dat ons sekere buurte as krotbuurte beskou
kan effektief verbeter word,
maar nie sonder dat die menslikheid en mag van diegene wat daar woon
erken word nie.
In Lagos, waar openbare goedere selde openlik beskikbaar is,
is inwoners van krotbuurte gereeld die mees innoverende probleemoplossers.
Na hulle maande lank van die kragnetwerk ontkoppel was,
omdat die verskaffer nie kon uitpluis hoe om fooie in te samel nie,
het een nedersetting ’n sisteem ontwikkel wat betalings saamvoeg
en boonop vir almal goedkoper pryse onderhandel.
’n Ander buurt het ’n verbeteringsprogram geskep
wat plaaslike skollies as sekuriteit gebruik.
Hulle ken elke skelmstreek en wegkruipplek,
so nou kan moelikheidmakers makliker gevang en aan die polisie rapporteer word
en minder jong mense raak by misdaad betrokke.
Nog ’n buurt het onlangs
’n vloedbestande, omgewingsvriendelike gemeenskaps-toiletsisteem ontwikkel.
Modelle soos hierdie word oral oor Lagos opgeneem.
Informele nedersettings word verkeerdelik as die probleem gesien.
Die werklike probleme is die faktore wat hulle skep,
soos hoe diep ingewortel armoede,
maatskaplike uitsluiting
en staatmislukkings is.
Wanneer ons regerings krotbuurte as bedreigings uitmaak
om gewelddadige landrowery of gedwonge uitsettings te regverdig,
maak hulle staat op ons wat in formele behuising woon
om stilswyend en oningelig met hulle saam te stem.
Ons moet hulle eerder herinner
dat regerings daar is om te dien:
nie net diegene wat luukse huise bou of in hulle woon nie,
maar ook diegene wat hulle skoonmaak en bewaak.
Ons --
(Applous)
ons werklikhede verskil dalk,
maar ons regte verskil nie.
Die Lagos staatsregering,
soos te veel ander op ons kontinent,
bring lippehulde aan idees van insluiting,
terwyl hulle optree asof vooruitgang slegs moontlik is
deur uitbuiting en selfs uitwissing van groepe
wat hulle as ontbeerlik beskou.
Gestremde mense wat smous of bedel op Lagos se strate
word opgetel, afgepers
en gevange gehou.
Vroue in arm buurte word opgetel
en van prostitusie aangekla,
ongeag wat hulle beroepe eintlik is.
Gay burgers dien as sondebokke om aandag van regte politiese probleme af te lei.
Maar mense, soos stede, is taai
en geen hoeveelheid wetgewing of intimidasie of geweld
kan ons heeltemal uitwis nie.
Prostitute, vroue en vroue wat werk as prostitute
het nog nie uitgesterf nie
ten spyte van eeue se aktiewe onderdrukking.
Queer Afrikane bestaan voort,
al is queer-wees in meeste dele van die kontinent nou ’n misdaad.
En ek's redelik seker dat arm mense nie net verdwyn
omdat alles wat hulle gehad het gestroop is nie.
Ons is almal reeds hier,
en dit beantwoord die vraag
van of ons behoort of nie.
Toe daai visservolke afgeseil het
op soek na nuwe tuistes,
het hulle nooit kon droom
dat die stad wat om hulle sou oprys
eendag sou aandring dat hulle nie daar tuishoort nie.
Ek wil glo dat my oupa,
met die optrek van nuwe grense vir Lagos,
dit probeer oopmaak het
om ruimte te skep vir mense om deur die stad verwelkom te word
nes hy verwelkom is.
Op pad hierheen het my ouma my gebel
om my te herinner hoe trots sy is,
hoe trots [my oupa] en my ma sou gewees het.
Ek is hulle drome wat waar geword het.
Maar daar's geen rede hoekom hulle drome -- of myne --
mag waar word
terwyl ander s'n in nagmerries verander word nie.
Ons moenie vergeet nie:
Die minimum vereiste om te kan droom
is ’n veilige plek om jou kop neer te lê.
Dis te laat vir Basil,
maar nie vir Magdalene of
honderde duisende ander of
die miljoene ander wat steeds in Lagos
of ander stede bedreig word nie.
Die wêreld hoef nie blind te bly
teenoor die swaarkry wat ontstaan as ons ander se menswees ontken
of teenoor die ongelooflike potensiaal vir groei wat bestaan
wanneer ons alle bydraes herken en waardeer nie.
Ons moet ons regerings
en onsself
aanspreeklik hou
vir die behoud van veiligheid in ons gedeelde stede, vir almal in hulle,
want die enigste stede wat die moeite werd is om te bou --
voorwaar die enigste toekomste wat die moeite werd is om van te droom --
is dié wat ons almal insluit,
ongeag wie ons is
of hoe ons tuistes vir onsself skep.
Dankie.
(Applous)