[Yoruba: con trai Ijebu-Ode của ta ơi]
[mang dòng máu bộ lạc Ogbogbo,]
[Bộ lạc với sự phồn thịnh và giàu tài nguyên hơn cả Châu Âu,]
[Có những tế đàn chứa đầy vàng.]
Bài thánh ca này có tên là oríkì.
Bà tôi thường hay hát tôi nghe khi tôi còn là 1 cậu bé ở Nigeria.
Oríkì là bài hát đầy tự hào của người Yoruba,
bài hát đề cập đến những báu vật mà phương tây không hề có.
Mama -- Tôi hay gọi bà mình như thế--
bà đã kể tôi nghe rất nhiều giai thoại về Yoruba.
Như ta biết, Yoruba là 1 nhóm bộ tộc tới từ phía Tây Nam Nigeria,
và tôi luôn bị lôi cuốn bởi những giai thoại đó.
Tôi đã luôn tò mò.
Văn hóa Yoruba đã truyền cảm hứng nghệ thuật cho tôi từ khi còn nhỏ.
Bạn thấy đó, nghệ thuật Châu Phi không đơn thuần
chỉ là thứ mà bạn mua được từ chợ Harlem ở New York
Mỗi họa sĩ đều có một nghệ danh,
và một câu chuyện đằng sau.
Và đây là câu chuyện của tôi.
Mama có những hình xăm trên cánh tay và chân bà.
Khi còn nhỏ, tôi đã nghĩ những hình xăm ấy của bà là bẩm sinh,
với những đường kẻ màu đen tuyệt đẹp và biểu tượng chi tiết.
Và rồi bà nói với tôi rằng
chúng chính là biểu tượng trong thần thoại Yoruba.
Và đó là thứ sẽ ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp nghệ thuật của tôi hôm nay.
Khi còn nhỏ, tôi có thể bắt gặp nghệ thuật ở khắp mọi nơi.
Tôi nhớ đến căn nhà chúng tôi từng sống ở IIorin, đường Stadium.
Chúng tôi có sàn đá cẩm thạch,
và bạn biết đó, tôi đã nhìn chằm vào những sàn đá ấy,
để nhìn sâu vào mọi loại hoa văn và thiết kế của nó,
và tôi nghĩ ai cũng có thể thấy chúng.
Thế nên tôi gọi ông anh đến và tôi kiểu
“Ikeolu, xem thiết kế cẩm thạch này đi, xem hoa văn này, xem mặt nạ này.”
Và anh ấy bảo tôi rằng, “Laolu, tao thấy gì chết liền á”
Do đó tôi đã dùng mực và vẽ những thứ mình thấy lên sàn nhà
Và khi mẹ phát hiện, bà ấy đã rất cưng, cưng vô lầy.
(Tiếng cười)
Nhưng điều đó đâu cản được tôi.
Tôi chuyển từ mực sang phấn,
nhằm tránh gặp rắc rối với ba mẹ và giáo viên đó mà.
Nhớ có đợt mẹ tôi nói, “Laolu, chúng ta là người đạo Chúa.
Sao mày không vẽ giống người khác hộ tao cái?
Mày có thể vẽ phong cảnh hay ghế, nội thất các kiểu mà
không thì vẽ chúa Jesus?”
Bạn biết đó, sơ hở cái là tôi cho cả cái nhà lên màu luôn,
nhưng khi lớn lên, tôi thấy việc làm họa sĩ không hẳn là lựa chọn tốt
nên tôi muốn đi theo nguyện vọng của bố mẹ
và đã quyết định vào trường luật.
Tất nhiên là có cả ba nữa. Ngày đó ông đã rất tự hào.
Và đây là cuốn sổ của tôi khi học ở trường luật.
(Tiếng cười)
Dĩ nhiên là tôi cũng có trốn học chứ,
rồi sau đó bắt đầu biện minh sao mình không lên lớp.
Nhưng khi tôi bắt đầu làm việc tại Ủy ban Nhân Quyền
với vai trò là luật sư nhân quyền,
não tôi nó cứ sao sao ấy.
Tôi đã thấy 1 thực tại tăm tối.
Tôi từng làm việc với mấy đứa nhóc
phải lựa chọn giữa việc học tập
và việc bị bắt lấy vợ gã chồng.
Tôi vô cùng khó chịu khi thấy những sự bất công xung quanh,
và nghệ thuật chính là thứ duy nhất tôi còn lại,
nên là tôi bắt đầu vẽ.
Bức tranh này có tên là “Dreamscape,”
Khi bạn zoom vào tác phẩm,
bạn sẽ thấy một cô bé
sinh ra từ 1 mối quan hệ tình cờ,
sự thật thì tương lai của ta được quyết định bởi nơi mà ta sinh ra.
Tiếp theo bạn sẽ thấy 2 người đàn ông đang nắm tay,
2 người đàn bà cũng đang nắm tay.
Bạn biết không, ở Nigeria, quan hệ đồng giới là bất hợp pháp.
Bạn có thể đi tù tới 14 năm lận đấy.
Bằng nghệ thuật, tôi có thể kể những câu chuyện
Qua tác phẩm, tôi đều muốn gửi đi 1 thông điệp
Và trong tác phẩm này, bạn sẽ thấy bản đồ của Châu Phi
bạn thấy những câu hỏi, giọt nước mắt,
và thấy 1 cái ống tiêm chích thẳng vào Châu Phi
nó đang rút cạn những tài nguyên ở đó.
Rồi tôi tự hỏi, nó sẽ đi về đâu?
Ai sẽ được lợi từ tất cả việc này?
Bạn thấy đó, với nghệ thuật,
mọi thứ mà tôi dệt nên, từ khung hình, diện mạo, câu chuyện
lẫn cách tôi hệ thống chúng,
đều bị ảnh hưởng từ văn hóa Yoruba.
Vào năm 2013, tôi đã quyết làm 1 ván cược.
tôi nghỉ việc và đến New York để chuyển hướng làm nghệ thuật.
Và dĩ nhiên là ba mẹ tôi kiểu
“Ồ, [Chắc được vài ngày.] Rồi nó sẽ chán ngay thôi”
Nhưng mà việc làm họa sĩ ở New York là điều không dễ dàng gì,
bởi tôi sạt rồi,
không tiền, không người đại diện, không địa vị,
thì có nơi nào thèm trưng bày tác phẩm của tôi chứ.
Tôi tự nhủ với mình, tôi phải sống sót.
Nên tôi bắt đầu đi vẽ quần áo để kiếm sống.
Tôi bắt đầu vẽ trên giày
Tôi bắt đầu vẽ lại sản phẩm cho người khác
Để rồi tôi nhận ra 1 thứ sức mạnh,
của việc mọi người tự hào như nào khi vận lên mình câu chuyện của chính họ.
Nên là tôi bắt đầu vẽ lên mọi thứ.
Tôi vẽ lên đàn guitars,
Tôi đi vẽ các bức tranh tường,
bất cứ thứ gì có thể chạm tay vào tôi đều vẽ,
mọi thứ với tôi đều là tranh vẽ.
Rồi 1 ngày, tôi đang lướt trên instagram,
và tôi thấy bức ảnh này.
Đó là Reign. Cô ta chụp 1 bức ảnh trước tác phẩm của tôi,
và lúc tôi nhìn thấy bức ảnh đó,
có điều gì đó đã xảy ra trong khoảng khắc.
Tôi đã thấy tác phẩm của mình hòa với cô ấy theo đúng nghĩa đen
và đó là lúc mà tôi bắt đầu vẽ lên cơ thể người.
Khi còn bé tôi đã thấy nghệ thuật trên những sàn đá hoa cương,
rồi trên những bức tường,
nhưng giờ đây tôi còn thấy được nghệ thuật ở
cả khuôn mặt lẫn xác thịt con người.
Tôi nhớ về bà mình,
và tôi nhận ra bản năng sáng tạo cùa mình
đã được xây nên bởi những kí ức tuổi thơ
cùng thứ nghệ thuật trên da của bà.
Giờ nhìn lại những người mà tôi đã vẽ, tôi tự nhủ là,
sẽ ra sao nếu tất cả chúng ta đều đi đứng
như các vị thần trong thần thoại Yoruba?
Và bùm, đó là cách mà Tác Phẩm Nghệ Thuật Linh Thiêng của Ori ra đời.
Ori trong thần thoại Yoruba có nghĩa là
Linh hồn của bạn, bản chất của bạn, bản năng của bạn.
Và tôi nhận ra chỉ khi nào bạn thấu hiểu được Ori của mình,
bạn mới có thể dời non lấp bể.
Có 1 vài thứ khá đáng sợ khi vẽ lên cơ thể người.
Đó là nghệ thuật chuyển động.
Đó là trải nghiệm 3 chiều.
1 ngày nọ, tôi đang làm việc như thường lệ ở Brooklyn
thì nhận được 1 email nói là,
“Chào, tôi là 1 fan của các tác phẩm anh vẽ.
Anh có muốn vẽ tranh cho video âm nhạc không?
Kí tên, Beyonce.”
Sao, Beyonce email tôi.
Tôi kiểu, gì chứ?
(Cười)
Tôi kiểu, gì cơ, sao cô ấy biết tôi là ai chứ?
Tôi nghĩ đó không phải là thật, định scam tôi hay gì.
Phần Nigeria trông tôi kiểu, không.
(Cười)
(Vỗ tay)
Nhưng hơn cả tuyệt vời, nó là thật, là thật đó,
và mọi thứ diễn ra quá nhanh.
Beyonce muốn chi trả phí ăn ở cho tôi ở New Orleans,
và các tác phẩm của tôi khiến cô ta nhớ về gốc gác creole của cổ.
Nên là khi bài “Lemonade” ra mắt, dĩ nhiên rồi,
Bùm, mọi thứ đi từ 0 lên 100 quá nhanh.
Mọi người nhớ mặt tôi trên tạp chí,
các buổi phỏng vấn.
Có người còn chặn tôi lại bên đường.
Họ biết tên tôi, kiểu
Và có lúc tôi cũng phải lùi lại
chill một chút, và, kiểu, đón nhận hết thôi nào.
Bạn biết đấy, nghệ sĩ thường sống khá lay lắt
cho tới khi mà tác phẩm được thừa nhận
và tôi thấy tổn tương vì điều này
Dù vậy, phần luật sư trong tôi vẫn còn,
nên tôi đã dùng tác phẩm của mình để đấu tranh cho niềm tin.
Di sản Yoruba của tôi sẽ còn mãi.
Tôi định chia sẻ mọi người 1 số tác phẩm động tối nay.
Xin hãy cùng tôi chào đón 2 người này.
(Nhạc)
(Vỗ tay)
Giờ thì, đây là Geli, và đây là Reign.
Họ là người đầu tiên trong đời mà tôi đã vẽ,
và tôi đã dành cả ngày hôm qua để vẽ lên người họ.
Tối nay, họ sẽ đại diện cho hy vọng và nỗi sợ của tôi.
Giờ đây, tôi đã bỏ lại nỗi sợ phía sau.
và đưa hy vọng về phía trước.
Hy vọng của tôi là gì?
Tôi hy vọng mọi người hiểu
rằng Châu phi không chỉ là 1 châu lục lớn vô danh
đó là điều đáng xấu hổ.
Tôi hy vọng mọi người hiểu là
ở Nigeria có đến hơn 350 dân tộc và ngôn ngữ,
và tôi chỉ là 1 trong những nghệ sĩ bước ra từ đấy.
(Vỗ tay)
Tôi cũng hy vọng là tôi có khả năng thay đổi
cách mọi người nói về nghệ thuật Phi Châu tại lục địa lẫn tại đây,
và hy vọng mọi người hiểu rằng nghệ thuật Châu Phi
không đơn thuần là thứ mà bạn mua ở chợ Harlem ở New York
rằng mọi tác phẩm nghệ thuật bạn thấy đều có 1 câu chuyện
vã mỗi nghệ sĩ đều có 1 nghệ danh.
Cảm ơn mọi người.
(Vỗ tay)