Düşünün ki, bir süpermarkettesiniz,
yiyecek alışverişi yapıyorsunuz
ve size plastik veya
kâğıt torba kullanma tercihleri sunuluyor.
Çevre için doğru olanı yapmak istiyorsanız
hangisini seçerdiniz?
Çoğu insan kâğıdı seçer.
Evet, niye böyle olduğunu düşünelim.
Öncelikle, kağıt kahverengi renklidir.
Bu yüzden, çevre için iyi olmalı.
Biyobozunurdur. Yeniden kullanılabilir.
Bazı durumlarda, geri dönüştürülebilir.
İnsanların plastik torbaya baktıklarında,
şöyle bir şey düşünüyor olmaları muhtemeldir,
ki bunun kesinlikle berbat olduğunu hepimiz biliyoruz
ve bu türden çevresel felaketlere
ne pahasına olursa olsun engel olmalıyız.
Ancak, insanlar genellikle böyle
bir şey düşünmüyorlar,
bu da işin diğer yüzü.
Materyalleri üretirken,
onları çevreden elde etmek
ve bir sürü çevresel etki bırakmak zorundayız.
Yani olan şudur, karmaşık seçimler
yapmaya mecbur kaldığımızda,
biz insanlar gerçekten basit çözümleri severiz
ve genellikle basit çözümler ararız.
Ben tasarımda çalışıyorum.
Tasarımcılara ve yenilikçilere
sürdürülebilirlikle ilgili tavsiyelerde bulunuyorum
ve herkes bana hep şöyle diyor, "Leyla,
sadece çevreye zarar vermeyen malzemeleri istiyorum."
Ve ben de şöyle diyorum, "Peki, ama bu çok karmaşık
ve çevreye zarar vermeyen malzemenin tam olarak ne demek olduğu
hakkında konuşmak için dört saat harcamak zorundayız,
çünkü bir noktada her şey
doğadan geliyor
ve çevresel etkiyi belirleyen şey
malzemeyi nasıl kullandığındır "
Yani olan şu ki, karar verirken
bir tür sezgisel çerçeveye
güvenmek zorundayız.
İşte bu sezgisel çerçeveyi,
çevresel inançlarımız olarak adlandırmak istiyorum.
Ya kafanızın içindeki küçük sestir bu
veya doğru olanı yaptığınız zaman sahip olduğunuz
içgüdüsel histir,
yani kâğıt torbayı seçtiğinizde
veya benzin tasarruflu arabayı aldığınızda.
Ve çevresel inançlar gerçekten çok önemlidir,
çünkü doğru olanı yapmaya çalışıyoruz.
Ancak, kişisel olarak, profesyonel olarak
ve toplum olarak eylemlerimizin
aslında doğal çevre üzerinde olan
net çevresel etkisini
gerçekten azalttığımızı nereden biliyoruz?
İşte çevresel inançlar,
genelde deneyimlerimize dayalıdır,
diğer insanlardan duyduğumuz şeylerdir.
Genellikle herhangi bir bilimsel çerçeveye dayalı değildir.
Ve bu çok zordur, çünkü
inanılmaz karmaşık sistemler içerisinde yaşıyoruz.
Nasıl iletişim ve ilişki kurulacağına
dair beşeri kurallarımız
ve bütünüyle kurgulanmış toplumlarımız var.
Aslında ekonominin bütünü olan endüstriyel sistemlerimiz var
ve bunların hepsi en büyük,
ve bence en önemli olan sistemin
içinde çalışmak zorunda,
ekosistemin.
Ve gördüğünüz gibi, birey olarak
yaptığımız bütün seçimlerin,
sahip olduğumuz her işte
yaptığımız seçimlerin,
hiyerarşi içinde ne denli yukarıda ya da aşağıda olursanız olun,
bu sistemler üzerinde etkisi vardır.
Ve eğer gerçekten sürekliliği ele alacaksak,
çareler bulmak zorundayız,
bu karmaşık sistemleri birbirine bağlamak
ve net çevresel kazanımlar sağlayacak
daha iyi seçimler yapmak üzere.
Yapmamız gereken şey, daha azla
daha fazla şey yapmayı öğrenmek.
Artan bir nüfusumuz var
ve herkes cep telefonunu seviyor,
özellikle burada bu durumda.
Bu sebeple karşı karşıya olduğumuz bu sorunların bazılarını çözmek için yenilikçi yollar bulmak zorundayız.
Ve hayat döngüsü düşüncesi denen süreç, işte burada ortaya çıkıyor.
Esasen yaratılan herşey,
bir dizi hayat döngüsü evresi içinden geçiyor
ve bu sistemlerin teknik kısımlarında
yaptığımız her şeyin doğal çevreyi nasıl etkileyeceği ile
ilgili daha net bir resme sahip olmak için
hayat döngüsü değerlendirmesi adı verilen
bilimsel bir süreç kullanıyoruz
veya Amerika'da sizin söylediğiniz şekliyle hayat döngüsü analizi.
Bu yüzden, ta ham maddenin
çıkarılmasına dek gideriz
ve sonra üretime bakarız,
paketleme ve ulaşıma bakarız,
kullanıma ve ömrünün sonuna
ve bu aşamaların her birinde
yaptığımız şeylerin
doğal çevreyle etkileşimi vardır
ve biz bu etkileşimin
dünyadaki hayatı mümkün kılan
sistemleri ve hizmetleri gerçekte nasıl etkilediğini izleyebiliriz.
Ve bunu yaparak,
gerçekten çok etkileyici şeyler öğrendik.
Ve birçok efsaneyi yok ettik.
Öncelikle, çok kullanılan bir kelime var.
Pazarlamada çok kullanılır
ve bence sürdürülebilirlik hakkında
konuşurken çok kullanılır
ve bu kelime biyobozunurluktur.
Bakın, biyobozunurluk bir maddenin özelliğidir,
bir çevresel yarar tanımı değildir.
Şöyle açıklayayım.
Doğal bir şey,
selüloz lifinden meydana gelen bir şey,
örneğin bir parça ekmek, hatta herhangi bir yemek artığı
veya bir parça kâğıt,
doğal bir şey doğal ortamda
son bulunca, normal bir şekilde bozunur.
Büyürken depoladığı küçük karbon molekülleri
doğal bir şekilde karbondioksit olarak
atmosfere tekrar salınır,
buradaki durum nettir.
Çoğu doğal şey
aslında doğada son bulmaz.
Çoğu şey, ürettiğimiz çoğu atık, çöp sahasında son bulur.
Çöp sahası farklı bir çevredir.
Çöplüklerde, aynı karbon molekülleri
farklı şekilde bozunur,
çünkü çöp sahaları anaerobiktir.
Oksijen bulunmaz. Sıkışık ve sıcaktır.
Aynı moleküller metan haline gelir
ve metan karbondioksitten 25 kat daha güçlü
bir sera gazıdır.
Biyobozunur materyallerden meydana gelen,
attığımız eski
marullar ve ürünler
eğer çöp sahasında sonlanırsa,
iklim değişikliğine yol açarlar.
Bakın, artık bu metanı alıp
güç üretebilen
tesisler var,
fosil yakıt kaynaklı güç ihtiyacını ortadan kaldırıyorlar,
ancak bu konuda akıllı davranmalıyız.
Halihazırda yapılmakta olan bu tip şeylerden
nasıl yararlanmaya başlayacağımızı saptamalıyız
ve bu sorunları azaltacak sistemler
ve hizmetler tasarlamaya başlamalıyız.
Çünkü şimdi insanların yaptığı şey dönüp şöyle söylemek,
"Plastik torbaları yasaklayalım. İnsanlara kâğıt torba
veririz, çünkü çevre için daha iyi."
Ancak onu çöpe atıyorsanız
ve yerel çöp tesisleriniz
normal olanlardansa,
o zaman ikili olumsuzluk dediğimiz şey ortaya çıkıyor.
Benim mesleğim ürün tasarımcılığı.
Sonra sosyal bilimler okudum.
Ve tüketim ürünleri konusunda
ve hayatımızı dolduran
bir çeşit bağışık hâle geldiğimiz tüketim ürünlerinin
doğal çevreye nasıl etkisi
olduğu konusunda tamamen büyülenmiş durumdayım.
Ve bu eşyalar seri suçlu gibiler
ve eminim ki bu odada bulunan herkes
bir buzdolabına sahiptir.
Evet, Amerika'nın buzdolaplarını giderek büyütmek
gibi bir kabiliyeti var.
Son birkaç yılda, ortalama bir kübik fit
büyüdüler, bir buzdolabının
standart büyüklüğü.
Ve sorun şu, şimdi öyle büyükler ki,
yiyemeyeceğimiz veya bulamayacağımız
kadar fazla yiyecek almak daha kolay.
Demek istediğim, buzdolabımın arkasında
yıllardır orada duran şeyler var, tamam mı?
Ve olan şey şu ki, daha fazla yiyecek israf ediyoruz.
Ve biraz önce açıklamaya çalıştığım gibi, yiyecek israfı bir sorun.
Aslında burada, ABD'de ev için alınan
yiyeceğin yüzde 40'ı israf ediliyor.
Dünyada üretilen yiyeceklerin yarısı israf ediliyor.
Bu son B.M. istatistikleri. Yiyeceklerin yarısı kadarı.
Bu saçmalık. Bu yılda 1,3 milyar ton yiyecek demek.
Ve ben bunun için buzdolabını suçluyorum,
yani özellikle de Batı kültürlerinde,
çünkü bunu kolaylaştırıyor.
Demek istediğim, burada bir sürü karmaşık sistem söz konusu.
Çok basite indirgemek istemiyorum.
Ancak buzdolabı buna ciddi anlamda katkıda bulunuyor
ve bunların bir özelliği de
sebze çekmecesi.
Hepinizin sebze çekmecesi var, değil mi?
Hani marullarınızı koyduğunuz çekmece?
Marulların sebze çekmecesinde pörsümek gibi
bir huyları var, değil mi?
Evet? Pörsümüş marullar?
Birleşik Krallık'ta bu öylesine bir sorun ki,
birkaç yıl önce bir hükümet raporu
Birleşik Krallık'ta israf olan yiyeceklerin ikinci büyük
suçlusunun pörsümüş marul olduğunu söyledi.
Adı Pörsümüş Marul Raporu.
Tamam mı? Bakın, işte bu bir sorun.
Bu zavallı küçük marullar bol bol atılıyorlar,
çünkü sebze çekmeceleri gerçekten de
sebzeleri taze tutmak için tasarlanmamış.
Tamam. Dar bir alana ihtiyacınız var.
Doğal olarak meydana gelen bozunmayı
önlemek için havasız bir ortama ihtiyacınız var.
Ancak sebze çekmeceleri, sadece biraz daha iyi
bir yalıtımı olan çekmeceler.
Her neyse, belli ki buna takıntılıyım.
Sakın beni davet etmeyin, çünkü buzdolabınıza bakmaya başlarım
ve bunun gibi şeyler ararım.
Ancak gerçekte bu büyük bir problem.
Çünkü marul gibi bir şeyi sistemde kaybettiğimizde,
sadece biraz önce açıkladığım gibi yaşam döngüsü sonundaki etkiye sahip olmayız,
aynı zamanda o marulu büyütmek durumunda oluruz.
O marulun yaşam döngüsü etkisi astronomik boyutta.
Tarım alanı yaratmak zorunda kaldık.
Tohum, fosfor, gübre,
besin, su ve güneş ışığı katmak durumunda kaldık.
O marul içine katılan etkilerin hepsi
sistemden kayboldu,
bu da buzdolabından kaybedilen enerjiden
çok daha büyük bir çevresel etki demektir.
Bu yüzden bunun gibi şeyleri çok daha iyi tasarlamalıyız,
eğer ciddi çevresel sorunları çözmeye başlayacaksak.
Sebze çekmecesi ve büyüklükle başlayabiliriz.
Bu odada buzdolabı tasarlayanlar varsa,
bu harika olurdu.
Sorun şu ki, aslında eşyaları nasıl tasarladığımızı
tekrar ele almaya başladığımızı bir düşünün.
Buzdolabına bir modernlik işareti olarak bakıyorum,
ancak aslında tasarımlarını 1950'lerden bu yana
çok fazla değiştirmedik.
Biraz, ancak bunlar hâlâ büyük kutular aslında,
bir şeyler depoladığımız soğuk kutular.
Gerçekten de bu sorunları tanımlamaya
ve bunu bu sorunları çözecek yenilikçi ve zarif
tasarım çözümlerine bir temel olarak
kullanmaya başladığımızı bir düşünün.
Bu, tasarımın yön verdiği sistem değişimidir,
sistemin nasıl daha sürdürülebilir olabileceğini
tasarımın dikte etmesidir.
Yüzde kırk yiyecek israfı çok büyük bir problem.
Bunu yarıya indirecek buzdolapları tasarladığımızı bir düşünün.
Çok enteresan bulduğum başka bir nesne ise
elektrikli su ısıtıcısı.
Sizlerin bu ülkede su ısıtıcısı kullanmıyor
olduğunuzu fark ettim, öyle değil mi?
Ancak bunlar Birleşik Krallık'ta çok yaygın.
Birleşik Krallık'taki hanelerin yüzde doksan yedisinde
elektrikli su ısıtıcısı bulunuyor.
Yani oldukça popülerler.
Ve eğer bir tasarım firması veya tasarımcıyla çalışıyor olsaydım
ve bunlardan birini tasarlıyor olsalardı
ve bunu çevreye zarar vermeden yapmak isteselerdi,
bana genellikle iki şey sorarlardı.
Şöyle derlerdi, "Leyla, bunu teknik olarak nasıl verimli yapabilirim?"
Çünkü bu ürünle ilgili olarak enerjinin bir sorun teşkil ettiği belli.
Veya "Nasıl çevre dostu malzemelerle yapabilirim?
İmalatta nasıl çevre dostu malzemeler
kullanabilirim?"
Bana bu soruları mı sorardınız?
Mantıklı görünüyorlar, değil mi? Evet.
Ben de şöyle derdim, "Yanlış sorunlara bakıyorsun."
Çünkü sorun kullanımla ilgili.
İnsanların ürünü nasıl kullandığı ile ilgili.
İngilizlerin yüzde altmış beşi,
sadece bir fincan çay için
su ısıtıcılarını fazla doldurduklarını itiraf ediyor.
Kaynatılan bu ekstra su
enerji gerektiyor ve su ısıtıcısı
kaynamasından kaynaklanan bir günlük
ekstra enerji kullanımının,
İngiltere'deki bütün sokak lambalarını
bir gece aydınlatmaya yeterli olduğu hesaplanmış.
İşte olay bu.
Ben buna ürün-insan hatası diyorum.
Bu küçük aletlerle ilgili olarak ürün-sistem hatası söz konusu
ve öylesine sık kullanılıyorlar ki, orada olduklarını bile fark etmiyorsunuz.
Ancak buradaki adam fark ediyor. Adı Simon.
Simon, Birleşik Krallık'taki kamu elektrik şirketinde çalışıyor.
Herkesin evine güç sağlayabilecek
yeterli miktarın olması için,
sisteme gelen bütün elektriği
gözlemlemek gibi önemli bir işi var.
Aynı zamanda televizyon seyrediyor.
Bunun nedeni ise, çok popüler bir TV programı
bittiği anda Birleşik Krallık'a özgü
bir olgunun söz konusu olması.
Reklam arası başladığı anda,
bu adam Fransa'dan nükleer enerji
almak için koşturuyor,
çünkü herkes su ısıtıcılarını aynı anda
çalıştırıyor.
(Gülüşmeler)
1,5 milyon su ısıtıcısı, ciddi bir sorun.
Öyleyse düşünün ki, eğer su ısıtıcısı tasarlasaydınız,
aslında bu sistem hatalarını çözecek bir yol bulurdunuz,
çünkü sistem üzerinde korkunç bir baskı
oluşturuyor,
sırf bu ürün dünyada kullanıldığı zaman yaratacağı
sorun düşünülmediği için.
Evet, piyasada bulunan bir sürü su ısıtıcısına baktım
ve minimum doldurma çizgisini buldum,
içine ne kadar koymanız gerektiğini söyleyen
o ufak parça bilgiyi,
sadece bir fincan çay yapmak için iki ila beş buçuk fincan su
arasında olması gerekiyor.
İşte buradaki su ısıtıcısı iki haznesi
olan bir örnek.
Biri kaynatma haznesi ve diğeri de su tutma haznesi.
Kullanıcının suyu kaynatmak için
şu düğmeye basması gerekiyor,
yani şu anlama geliyor, hepimiz tembel olduğumuz için
ne kadar ihtiyacın varsa o kadar dolduruyorsun.
Ve ben buna davranış değiştiren ürün diyorum:
sorunlara önceden müdahale eden ve onları çözen
ürünler, sistemler ve hizmetler.
İşte bu bir teknoloji arenası,
belli ki bu ürünler oldukça popüler,
ancak düşünüyorum da, eğer bu tür ürünleri
şimdiki hızımızda, ki bu çok yüksek, tasarlamaya
satın almaya ve atmaya
devam edeceksek,
şimdi dünyada yaşayan yedi milyar
insan var.
Geçen sene itibariyle altı milyar cep telefonu
kullanıcısı bulunuyor.
Her sene 1,5 milyar cep telefonu
üretim hatlarından geçiyor
ve bazı şirketler üretim hızlarının
insan doğum oranından daha fazla olduğunu söylüyorlar.
Geçen sene A.B.D.'de yüz elli iki milyon telefon atıldı,
sadece yüzde 11'i geri dönüştürüldü.
Ben Avusturalya'lıyım. 22 milyon nüfusumuz var -gülmeyin-
ve 22 milyon telefonun insanların çekmecelerinde
olduğu rapor edildi.
Bu sorunları çözmenin yollarını bulmalıyız,
çünkü bu işler çok karmaşık.
İçlerinde pek çok şey barındırıyorlar.
Altın! Artık bir ton altın cevheri yerine
bir ton eski cep telefonundan altın çıkarmanın
aslında daha ucuz olduğunu biliyor muydunuz?
Bunların içinde bir sürü oldukça karmaşık ve değerli
malzeme gömülü,
bu yüzden demontaj edilmelerini teşvik etmek için yollar bulmalıyız,
çünkü aksi taktirde olan bu.
Bu, Gana'da bir topluluk
ve B.M. tarafından 50 milyon ton kadar
e-atığın veya elektronik atığın
kaçırıldığı rapor ediliyor.
Altın ve diğer değerli malzemeleri
işte böyle çıkarıyorlar.
Elektronik atığı açık alanlarda
yakıyorlar.
Bunlar topluluklar ve bu dünyanın her tarafında oluyor.
Ve biz tasarımcılar olarak, iş adamları olarak,
tüketiciler olarak seçimlerimizin sonuçlarını
görmediğimiz için,
bu tür zararlar ortaya çıkıyor
ve bunlar insanların hayatları.
Bu yüzden, eğer bu dünyada daha sürdürülebilir bir şekilde
yaşamak istiyorsak, bu sorunlara
daha akıllı, daha sisteme dayalı, yenilikçi çözümler bulmalıyız.
Düşünün ki, cep telefonunuzu satın aldığınızda,
eskisini değiştirdiğiniz için aldığınız yeni telefonunuzu,
bu arada insanların telefonlarını
değiştirme süreleri ortalama 15 ila 18 ay,
işte böylesine bir cep telefonu değiştirme hızını
sürdüreceksek, o zaman bu sistemlerdeki
döngüyü tamamlamaya çalışmalıyız.
Bu telefonları üreten insanlar,
ki bazıları eminim ki bu odada şimdi,
belki kapalı çevrim sistemleri veya
ürün sistem hizmetleri dediğimiz şeylere bir göz atabilirler,
yani pazar talebinin olduğunu
ve bu pazar talebinin bir yere kaybolmayacağını saptayarak,
sorunu çözecek şekilde ürünü tasarlarsınız.
Demontaj için tasarlamak, hafif ürünler için tasarlamak.
Bu tür stratejilerin bugün Tesla Motors arabalarında
kullanıldığını duyduk.
Bu tür yaklaşımlar zor değildir,
ancak sistemi anlayarak
ve sonra uygulanabilir, pazar odaklı tüketici talebine
alternatifler bulmaya çalışarak,
sürdürülebilirlik gündemini temelden
değiştirmeye başlayabiliriz,
çünkü size bunu söylemek istemezdim ama,
tüketim en büyük problem.
Ancak, tasarım en iyi çözümlerden biri.
Bu tür ürünler her yerde var.
Bunları yapmak için alternatif yollar bularak,
aslında yenilik yapmaya başlayabiliriz
ve gerçekten yenilik yapmaya başlayabiliriz diyorum.
Eminim ki, bu odadaki herkes çok yenilikçi.
Ancak sürdürebilirliği sisteme dayalı çözümleri beslemek için
bir parametre, bir ölçüt olarak
kullanmayla ilgili olarak,
çünkü az önce bu basit ürünlerle size gösterdiğim gibi,
bu büyük sorunlara katkıda bulunuyorlar.
Bu yüzden, yaptığımız ürünlerin tüm ömrüne
bakmak zorundayız.
Eğer kâğıt ya da plastik torba kullandıysanız,
tekrar kullanılabilir olması
elbette daha faydalı,
o zaman kâğıt daha kötüdür
ve kâğıdın daha kötü olmasının sebebi ağırlığının
plastikten dört ila on kat daha fazla olmasıdır
ve yaşam döngüsü perspektifinden bakarak
bir kilo plastikle bir kilo kâğıdı karşılaştırdığımızda,
kâğıt çok daha iyidir,
ancak alışverişinizi evinize taşımak için
plastik veya kâğıt torbanın işlevselliği her bir materyalin bir kilosuyla yapılmaz.
Az bir miktar plastik ve
oldukça fazla kâğıt ile yapılır.
Çünkü işlevsellik çevresel etkiyi tanımlar ve
tasarımcıların bana her zaman çevreye zarar vermeyen malzemeleri sorduğunu daha önce söylemiştim.
Tamamen kaçınmanız gereken birkaç malzeme olduğunu söylüyorum.
Kalanlar ise uygulamalarla ilgili
ve sonuçta piyasa içinde tasarladığımız ve ürettiğimiz
veya tüketici olarak satın aldığımız herşey fonksiyon ile ilgili.
Bir şeyi istediğimiz için alıyoruz.
Bu yüzden nesneleri alt kırılımlarına ayırarak ve
bütün sistemi ve nesnenin tüm yaşamını, herşeyi,
ta başlangıçtan yaşamının sonuna dek,
göz önüne alıp akıllı, zarif, sofistike çözümler
ortaya koyarak,
gerçekten de yenilikçi çözümler bulmaya başlayabiliriz.
Ve sizi yakın zaman önce çalıştığım bir tasarımcı,
kıdemli bir tasarımcının söylediği kısa bir şeyle başbaşa bırakacağım.
Şöyle söyledim, "Neden sürdürebilirlik içerikli çalışmıyorsun? Bunu bildiğini sanıyorum."
Ve o da şöyle dedi, "Bak, kısa bir süre önce bir müşteriye bir sürdürülebilirlik projesi sundum
ve bana dönüp şöyle dedi,
'Daha ucuz olacağını biliyorum,
daha fazla satacağını biliyorum,
ancak biz öncü değiliz, çünkü öncülerin sırtlarında oklar vardır.'"
Bir oda dolusu öncümüzün olduğunu düşünüyorum ve orada bir yerlerde
daha fazla öncünün olduğunu umut ediyorum, çünkü bu sorunları çözmek zorundayız.
Teşekkürler.
(Alkış)