Stel je voor, je doet boodschappen
in de supermarkt
en je kunt kiezen
tussen een plastic en een papieren tas.
Welke kies je als je milieubewust wilt zijn?
De meesten kiezen voor papier.
Waarom eigenlijk?
Om te beginnen is het bruin,
dus goed voor het milieu.
Het is afbreekbaar, het is herbruikbaar.
Soms is het recycleerbaar.
Als mensen een plastic tas zien,
denken ze waarschijnlijk hieraan.
We weten dat het verschrikkelijk is
en dat we dit soort milieuschade
ten koste van alles moeten voorkomen.
Maar mensen denken vaak niet hieraan.
Dit is de andere kant van de medaille.
Als we materiaal produceren,
moeten we dat aan het milieu onttrekken,
met de nodige impact op het milieu.
Als mensen gecompliceerde keuzes moeten maken,
hebben ze liefst simpele oplossingen.
Daar vragen we dus vaak om.
Ik werk in design.
Ik geef designers en vernieuwers advies over duurzaamheid.
Iedereen zegt altijd: 'Oh, Leyla,
ik wil alleen maar ecomaterialen.'
Dan zeg ik: 'Dat is niet zo eenvoudig',
waarna we 4 uur lang praten over
wat nu eigenlijk ecomateriaal is.
Alles komt tenslotte uit de natuur.
Hoe je ermee omgaat, bepaalt de impact op het milieu.
We moeten gaan vertrouwen op een soort intuïtief kader,
als het om beslissen gaat.
Dat intuïtieve kader zou ik onze milieufolklore willen noemen.
Het is dat stemmetje in je achterhoofd,
of je intuïtie die je vertelt
wanneer je het goed doet.
Dus wanneer je gaat voor de papieren tas of de energiezuinige auto.
Milieufolklore is iets heel belangrijks,
want we willen het allemaal goed doen.
Maar hoe weten we of onze acties als individu, professional of samenleving
werkelijk bijdragen aan het terugdringen van de schadelijke effecten
op het natuurlijke milieu?
Milieufolklore is gebaseerd op ervaringen,
op wat we hebben van horen zeggen.
Het is meestal niet wetenschappelijk onderbouwd.
Dat is lastig, want we leven in
zeer complexe systemen.
Ons systeem van communiceren en met elkaar omgaan
en hoe onze samenleving is opgebouwd.
Dan is er het industriële systeem, dat in feite de hele economie inhoudt.
En dat moet allemaal functioneren
binnen het grootste en volgens mij belangrijkste systeem,
het ecosysteem.
De persoonlijke keuzes die je maakt,
maar ook de keuzes die je maakt op je werk,
hoe hoog of laag je functie ook is,
hebben een impact op al die systemen.
Als we voor duurzaamheid willen gaan,
moeten we manieren vinden
om die complexe systemen te integreren
en betere keuzes maken met als resultaat: winst voor het milieu.
We moeten leren om meer te doen met minder.
Onze bevolking groeit
en iedereen is gek op zijn mobieltje, vooral hier in deze zaal.
Dus moeten we innovatief zijn om een aantal problemen op te lossen.
Levenscyclusbenadering kan hier uitkomst bieden.
Alles wat ontstaat
gaat door een aantal levensstadia.
Het wetenschappelijk model levenscyclusbeoordeling -
in Amerika zeggen jullie levenscyclusanalyse -
gebruiken we om een duidelijker beeld te krijgen
van het effect van alle techniek binnen de systemen
op het natuurlijk milieu.
We starten bij het begin, de winning van grondstoffen.
Daarna kijken we naar productie,
verpakking en transport,
gebruik en eindfase.
In ieder stadium is interactie tussen onze handelingen
en het natuurlijk milieu.
We kunnen in kaart brengen
wat daarvan de invloed is op de systemen en diensten
die leven op aarde mogelijk maken.
Daarbij hebben we fascinerende dingen geleerd
en mythes ontkracht.
Om te beginnen die van een veelgebruikte term.
Hij wordt vaak gebruikt in marketing,
maar ook in gesprekken over duurzaamheid.
Het gaat over de term biologisch afbreekbaar.
Biologische afbreekbaarheid betreft materiaal;
het is geen definitie van milieuvoordelen.
Ik zal het uitleggen.
Als iets natuurlijks,
iets dat bestaat uit cellulosevezels,
zoals brood of voedselresten
of zelfs papier,
als zulk natuurlijk materiaal
in het milieu terechtkomt, dan wordt het afgebroken.
De koolstofmoleculen die het tijdens de groei heeft opgeslagen,
keren terug in de atmosfeer als koolstofdioxide.
Maar dat is de ideale situatie.
De meeste natuurlijke dingen
komen niet in de natuur terecht.
Het meeste afval eindigt op de stortplaats.
Een stortplaats is een ander soort omgeving.
Daar breken diezelfde koolstofmoleculen
op een andere manier af,
want de lucht circuleert daar niet.
Er is geen zuurstof, de massa is compact en warm.
Diezelfde moleculen veranderen in methaan.
Methaan is een broeikasgas dat 25 keer
schadelijker is dan koolstofdioxide.
Als ons groente- en ander afval
dat bestaat uit biologisch afbreekbaar materiaal
op een stortplaats terechtkomt,
draagt het bij aan klimaatverandering.
Er zijn tegenwoordig methodes om methaan op te vangen
en er energie aan te onttrekken,
als vervanging voor het gebruik van fossiele brandstoffen,
maar we moeten slim zijn.
We moeten vaststellen wat er al gebeurt op dit gebied,
kijken hoe we dat kunnen uitbouwen
en systemen en diensten gaan ontwerpen
om deze problemen te verlichten.
Nu zeggen mensen:
'Weg met de plastic zakken. Papier is beter voor het milieu.'
Maar als je het in de vuilnisbak gooit
en het komt op een gewone stortplaats,
dan is er sprake van een dubbelnegatieve factor.
Ik ben productdesigner en studeerde daarna sociale wetenschappen.
Ik ben dus gefascineerd door consumentengoederen
en de manier waarop we bijna immuun zijn geworden
voor hun impact op het natuurlijk milieu.
Dit zijn serie-wetsovertreders.
Iedereen hier heeft thuis natuurlijk een koelkast.
In Amerika worden de koelkasten gek genoeg steeds groter.
De laatste paar jaar zijn ze gemiddeld met bijna 30 liter gegroeid,
dat is de standaardmaat van een koelkast.
Ze zijn onderhand zo groot,
dat er meer voedsel in kan dan we kunnen opeten of vinden.
Achterin mijn koelkast bevinden zich dingen die er al jaren inzitten.
Zo verspillen we steeds meer voedsel.
Terwijl voedselafval juist zo'n probleem is.
Hier in de V.S. wordt 40% van het gekochte voedsel weggegooid.
Volgens de laatste V.N.-statistieken wordt bijna
de helft van al het voedsel op de wereld weggegooid.
Het is waanzin. 1,3 miljard ton voedsel per jaar.
Ik wijt het aan de koelkast,
tenminste in de westelijke wereld,
want het maakt het makkelijker.
Het gaat hier om complexe systemen
en ik wil het niet te simpel voorstellen,
maar de koelkast draagt hier stevig aan bij.
Een van de oorzaken is de groentelade.
Hebben jullie die?
De lade waar je de sla in bewaart?
Sla wordt meestal slap in die groentelade, hè?
Toch? Slappe sla?
Een overheidsrapport van enige jaren geleden
wees uit dat sla in Engeland tweede stond
op de lijst van weggegooid voedsel.
Dat was het 'Slappe sla-rapport'.
Hier hebben we dus een probleem.
Die arme slakropjes worden links en rechts weggegooid,
omdat de groentelade er niet op ontworpen is.
Om kwaliteitsverlies tegen te gaan,
heb je een afgesloten, luchtdichte omgeving nodig.
Maar dit zijn gewone lades, alleen met een iets betere afdichting.
We hebben het nu wel over mijn obsessie.
Vraag me niet op visite, want ik doorzoek je koelkast op dit soort dingen.
Maar het is een groot probleem.
Want als die sla aan het systeem wordt onttrokken,
gaat het niet alleen om de impact op de eindfase,
maar die sla is ooit geteeld.
De impact van de levenscyclus van de sla is astronomisch.
Er is grond voor vrijgemaakt.
Er zijn zaden, fosfor, mest, voeding, water en zonlicht aan te pas gekomen.
Dat zit allemaal in die sla en wordt dus ook aan het systeem onttrokken.
Dat maakt de impact op het milieu veel groter
dan het energieverlies door de koelkast.
Als we ernstige milieuproblemen willen aanpakken,
zullen we dit soort producten beter moeten ontwerpen.
Voor de koelkastontwerpers onder ons:
kijk eens naar het formaat en de groentelade, dat zou geweldig zijn.
We zouden onze manier van ontwerpen eens opnieuw moeten bekijken.
Ik beschouw de koelkast nu wel als een modern ding,
maar het ontwerp is sinds de vijftiger jaren niet veel veranderd.
In wezen zijn het nog steeds grote, koude dozen,
waar we spullen in opslaan.
Als we de problemen nu eens echt zouden benoemen en dat toepassen
in innovatief en elegant design,
als oplossing voor die problemen.
Dat is systeemverandering vanuit design.
Design bepaalt de manier waarop het systeem duurzamer kan worden.
40% voedselverspilling is een groot probleem.
Als we dat eens konden halveren met een nieuw ontwerp koelkast.
Ik ben ook gefascineerd
door de elektrische waterkoker.
Ik heb begrepen dat jullie die hier niet gebruiken, wel?
In Engeland stikt het ervan.
In 97% van de Engelse huishoudens
vind je een elektrische waterkoker.
Ze zijn dus erg populair.
Als ik met een ontwerpbureau of designer
zou werken aan het ontwerp van zo'n ding in een ecoversie,
dan zou ik twee vragen krijgen.
'Leyla, hoe maak ik het technisch efficiënt?'
Want dit product heeft natuurlijk een hoog energieverbruik.
En: 'Hoe maak ik het materiaal duurzaam?
Hoe kan ik er duurzame materialen in verwerken?'
Zouden jullie die vragen stellen?
Het lijken toch logische vragen, hè?
Toch zou ik zeggen: 'Je kijkt naar het verkeerde probleem.'
Het echte probleem ligt in het gebruik van het product.
65% van de Britten vult de hele waterkoker
voor een enkel kopje thee.
Al dat extra gekookte water verbruikt energie.
Volgens berekeningen is een dag extra energieverbruik
door waterkokers
genoeg om alle straatverlichting in Engeland
een nacht te laten branden.
Dit is fout gebruik van het product,
maar er zitten ook fouten in de fabricage.
Ze zijn zo talrijk dat ze ons niet eens meer opvallen.
Maar deze man hier, Simon, ziet ze wel.
Simon werkt voor het nationale elektriciteitsbedrijf in Engeland.
Hij doet belangrijk werk als toezichthouder
op alle elektriciteit die binnenkomt,
zodat ieder huishouden verzekerd is van voldoende stroom.
Hij kijkt ook televisie.
Er doet zich in Engeland namelijk een uniek fenomeen voor
aan het einde van populaire tv-programma's.
Zodra de reclame begint,
moet deze man onmiddellijk Franse kernenergie inkopen,
want dan zet iedereen tegelijkertijd zijn waterkoker aan.
(Gelach)
1,5 miljoen waterkokers, dat is een serieus probleem.
Stel je voor dat je bij het ontwerpen van een waterkoker
een oplossing zou vinden voor de fouten in het systeem.
Er ligt namelijk een enorme druk op het systeem, doordat het product
niet heeft gedacht aan het probleem dat het veroorzaakt.
Ik heb een aantal waterkokers bekeken
en gezien dat de streepjes
waarmee de minimale vulhoeveelheid wordt aangegeven,
tussen twee en vijfenhalve kop water ligt,
voor het zetten van slechts een kopje thee.
Dit is een voorbeeld van een waterkoker met twee reservoirs.
Een voor het koken en een om te vullen.
De gebruiker moet op die knop drukken
om warm water te krijgen.
Omdat we lui zijn, gebruiken we dus alleen wat we nodig hebben.
Ik noem dit gedragsveranderende producten:
producten, systemen of diensten
die een oplosssing bieden voor deze problemen.
Het is hier een technologie-arena,
dus deze dingen zijn natuurlijk populair,
maar als we op de huidige - astronomisch hoge - voet
doorgaan met het ontwerpen, kopen,
gebruiken en weggooien van dit soort producten...
Er zijn nu zeven miljard mensen op aarde.
Vorig jaar waren er zes miljard gsm-abonnementen.
Ieder jaar rollen er 1,5 miljard gsm's
van de lopende band.
In sommige bedrijven is het productiecijfer
hoger dan het menselijk geboortecijfer.
Vorig jaar werd in de V.S. slechts 11% van de 152 miljoen verkochte telefoons gerecycled.
Ik kom uit Australië, dat 22 miljoen inwoners heeft - niet lachen, hoor -
en uit rapporten blijkt dat er 22 miljoen telefoons
bij mensen thuis in de la liggen.
We moeten hier oplossingen voor vinden,
want het ligt zo gecompliceerd.
Er zit zoveel aan vast.
Goud! Weet je dat het tegenwoordig goedkoper is
om goud uit een ton oude gsm's te halen
dan uit een ton gouderts?
In die apparaten zitten een aantal
hoogst complexe, waardevolle materialen.
Dus moeten we demontage stimuleren,
want anders gebeurt er dit.
Dit is een gemeenschap in Ghana.
De V.N. rapporteert dat hier
50 miljoen ton e-waste, elektronisch afval, wordt verhandeld.
Zo halen ze het goud en andere waardevolle materialen eruit.
Ze verbranden het elektronisch afval in de openlucht.
Deze gemeenschappen vind je overal ter wereld.
We staan niet stil bij de gevolgen
van de keuzes die we maken als ontwerpers,
zakenlui en consumenten.
Dit is het gevolg daarvan
en zo moeten mensen dan leven.
We moeten dus slimmere, meer op systeem gebaseerde,
innovatieve oplossingen vinden voor deze problemen.
Als we tenminste duurzaam willen leven in deze wereld.
Stel, je wilt een nieuwe mobiele telefoon
om de oude te vervangen -
de gemiddelde gebruiksduur is overigens 15 tot 18 maanden -
en je wilt het ruilsysteem blijven behouden,
dan moeten we de cirkel van dat systeem kunnen sluiten.
De telefoonproducenten, die zich ongetwijfeld ook hier bevinden,
zouden kunnen kijken naar gesloten-circuitsystemen,
oftewel product-systeemdiensten,
om zodoende te constateren, dat er een blijvende marktvraag is.
Dus ontwerp je het product dat de oplossing biedt.
Demontage-design, lichtgewicht-design.
In de auto van Tesla Motors worden ze tegenwoordig toegepast.
Een dergelijke benadering is niet moeilijk,
maar om de duurzaamheidsagenda radicaal om te gooien,
moeten we het systeem begrijpen
en haalbare, markt- en consumentgerichte alternatieven bedenken.
Want ik zeg het jullie niet graag,
maar het grootste probleem is consumptie.
Maar design is een van de beste oplossingen.
Overal zie je dit soort producten.
Als we zoeken naar alternatieve manieren
om dingen te doen,
kunnen we daadwerkelijk gaan innoveren.
Iedereen is hier natuurlijk ontzettend innovatief,
Maar als het gaat om duurzaamheid
als parameter, als criterium
voor oplossingen voor brandstofdistributiesystemen....
want ook de simpele producten van daarnet
maken deel uit van grote problemen.
We moeten dus kijken naar de
totale levensloop van onze producten.
Als je de keus hebt tussen papier of plastic -
natuurlijk is hergebruik het beste -
dan is papier slechter.
Dat komt omdat papier vier tot tien keer
zwaarder is dan plastic.
Als je vanuit kringloopperspectief
een kilo plastic vergelijkt met een kilo papier,
is papier veel beter.
Maar voor een plastic tas is maar een kleine hoeveelheid plastic nodig,
en in een papieren tas gaat heel veel meer papier.
Functionaliteit bepaalt de impact op het milieu.
Ontwerpers willen dus altijd ecomaterialen.
Er zijn maar een paar materialen die je absoluut moet vermijden.
Bij de rest gaat het om de toepassing.
Uiteindelijk moet alles wat we in de economie
ontwerpen, produceren en kopen functioneel zijn.
We willen iets hebben, dus kopen we het.
Dingen moeten vanaf de basis voorzien worden
van slimme, elegante en verfijnde oplossingen,
die rekening houden met het hele systeem
en de levensloop van het product.
Van de productie tot de eindfase kunnen we
naar innovatieve oplossingen gaan zoeken.
Tot slot nog even een recente opmerking
van een senior-designer waar ik mee werk.
Ik vroeg: 'Waarom ontwerp je niet duurzaam?
Hij zei: 'Onlangs presenteerde ik een duurzaam project aan een klant.
Die draaide zich om en zei:
'Ik weet dat het goedkoper is
en dat het beter verkoopt,
maar we zijn geen pioniers, want die krijgen een pijl in hun rug.'
We hebben hier een ruimte vol pioniers
en ik hoop dat er nog veel meer zijn, want deze problemen moeten we oplossen.
Dankjewel.
(Applaus)