Ben bir gazeteciyim
ve bir göçmenim.
Bu iki husus beni tanımlıyor.
Meksika'da doğdum
ama hayatımın yarısından çoğu
ABD'de gazetecilik yaparak geçti,
kendisi de göçmenler tarafından oluşturulmuş bir ülke.
Gazeteci olarak,
bir yabancı olarak,
şunu öğrendim ki tarafsızlık,
sessiz kalmak
ve korku iyi tercihler değil,
ne gazetecilikte ne de hayatta.
Tarafsızlık,
pek çok kez biz gazetecilerin, asıl sorumluluklarımızı saklamak için
kullandığımız bir bahanedir.
Peki bu sorumluluk nedir?
Güç sahibi kişileri
sorgulamak
ve onlara meydan okumak.
Gazeteciliğin amacı budur.
Gazeteciliğin güzel yanı da budur:
Güçlüye karşı meydan okumak.
İşte bu yüzden gerçeği olduğu gibi bildirmeye mecburuz,
istediğimiz şekilde değil.
Bu açıdan nesnellik ilkesine katılıyorum;
bir ev maviyse eğer, mavi derim.
Bir milyon işsiz varsa, bir milyon derim.
Ancak tarafsızlık
bizi her zaman doğruya götürmüyor.
İnanılmaz detaycı olsam bile,
ki bir haberin her zaman iki yüzünü birden sunarım,
Demokrat ve Cumhuriyetçi,
liberal ve muhafazakar,
hükümet ve muhalefet,
sonunda ne benim ne de sizin için
neyin doğru neyin yanlış olduğuna dair hiçbir garanti yok.
Hayat bundan çok dafa fazla karmaşık,
ve bence gazetecilik bu karmaşıklığı aynı şekilde yansıtabilmeli.
Şunu açıklığa kavuşturayım:
Kayıt cihazı olmayacağım.
Kayıttan haberci olmak için gazeteci olmadım.
Şunu diyeceğinizi biliyorum: Artık kimse kayıt cihazı kullanmıyor.
(Kahkahalar)
Bu yüzden telefonumu çıkarıp
kayıt tuşuna dokunmak
ve bir konserdeymişim gibi önüme koymak istemiyorum,
tıpkı konsere giden bir hayran gibi.
Bu gerçek gazetecilik değil.
Çoğunuzun düşündüğünün aksine,
gazeteciler her zaman değer yargılarıyla karşı karşıya kalıyor;
etik ve ahlâki değer yargıları.
Bizse her zaman son derece kişisel
ve olağanüstü öznel
kararlar veriyoruz.
Örneğin:
Şili'de Augusto Pinochet'in veya Küba'da Fidel Castro'nun
diktatörlüğü gibi bir durumu
örtbas etmeniz istense ne olur?
Yalnızca kumandanın veya generalin istediğini mi haber yapacaksınız
yoksa onlarla yüzleşecek misiniz?
Diyelim ki ülkenizde veya komşu ülkede
öğrencilerin kaybolduğunu,
ve gizli mezarların ortaya çıktığını
veya bütçeden milyonların kaybolduğunu
ve sanki sihirli bir şekilde
eski devlet başkanlarının multi milyoner olduğunu
fark etseniz ne olur?
Sadece resmi açıklamayı mı iletirsiniz?
Veya şu olsa ne olur;
en önemli süper gücün başkanlık seçimlerini haber yapacaksınız
ve adaylardan biri
ırkçı, seksist ve yabancı düşmanı söylemler yapıyor
ve sizden beklenen
bunu örtbas etmeniz.
Bu benim başıma geldi.
Size ne olduğunu anlatmak istiyorum,
fakat önce izninizle, tepkimi anlayabilmeniz için
nereden geldiğimi açıklayayayım.
Mexico City'de büyüdüm. Beş kardeşin en büyüğüydüm.
Hepimizin üniversite masraflarını karşılamak için
yeterli paramız yoktu,
o yüzden gündüzleri okula gider, geceleri çalışırdım.
Çok zaman sonra,
bana her zaman aradığım işi verdiler:
televizyon muhabiri.
Büyük bir fırsattı.
Ancak üçüncü haberimde
kendimi başkanı
ve Meksika'daki demokrasi noksanlığını eleştirirken buldum.
1929'dan 2000 yılına kadar Meksika'da seçimler hep hileliydi.
Başkan, halefini
kendi eliyle seçerdi.
Bu gerçek bir demokrasi değildi.
Bana göre başkanı ifşa etmek harika bir fikirdi,
fakat işverenim...
(Kahkahalar)
İşverenim harika olduğunu düşünmüyordu.
O zamanlar Los Pinos Başkanlığı medyaya karşı
bir sansür kararı çıkarmıştı,
çalıştığım programın yetkilisi işverenim
aynı zamanda bir futbol takımının sorumlusuydu
ve her zaman haberlerden ziyade atılan gollerle ilgili olduğunu düşündüm.
Haberimi sansürlemişti.
Değiştirmemi istedi, kabul etmedim,
o da yazılması beklenen şeyi yazması için
başka bir gazeteciyi görevlendirdi.
Sansürlü bir gazeteci olmak istemiyordum.
O gücü nasıl bıulduğumu bilmiyorum,
istifa mektubumu yazdım,
böylelikle henüz 24 yaşındayken
hayatımın en zor ve en büyük kararını verdim.
Yalnızca televizyondan değil,
ülkeden de ayrılma kararıydı bu.
Arabamı sattım,
kırık dökük kırmızı bir Volkswagen,
biraz para buldum
ve aileme, arkadaşlarıma,
sokaklarıma, kaldığım evlere
ve tabii takolarıma hoşçakal dedim.
(Kahkahalar)
Los Angeles, Kaliforniya'ya
tek yön gidiş bileti aldım.
Böylelikle dünyadaki
250 milyon göçmenden
birine dönüştüm.
Herhangi bir göçmene
yeni ülkelerindeki ilk günlerini sorun,
her şeyi hatırlıyor olacaklardır,
tıpkı arka planında müzik olan bir film gibi.
Los Angeles'a vardım, güneş parlıyordu
ve sahip olduğum her şey
bir gitar, bir valiz ve bir deste belgeden ibaretti.
İki elimle taşıyabileceğim
tüm her şey.
O nihai özgürlük duygusunu
bir daha asla hissetmedim.
Sahip olduklarımla yaşadım.
Öğrenci vizesi almıştım,
okuyordum.
Bol bol marul ve ekmek yerdim, çünkü fazlasını alamıyordum.
Sonunda 1984'te
televizyon habercisi olarak
ABD'de ilk işime girdim.
Fark ettiğim ilk şey Amerika'daki iş arkadaşlarımın
o zamanki başkan Donald Reagan'ı çok sert bir dille eleştirmeleriydi
ve hiçbir şey olmuyordu;
kimse sansür koymuyordu
ve kendime dedim ki:
Bu ülkeye bayıldım!
(Kahkahalar)
(Alkışlar)
Böylece
tamamen özgür habercilikle
30 yılı geride bıraktım
ve göçmen olmama rağmen eşit koşullarda çalışıyordum,
taa ki kısa bir süre önce
geçtiğimiz başkanlık seçimlerini haber yapmakla görevlendirilene kadar.
16 Temmuz 2015'te
en sonunda ABD başkanı
olacak bir aday
meksikalı göçmenlerin suçlu,
uyuşturucu satıcısı
ve tecavüzcü
olduğunu söyledi.
Biliyordum,
yalan söylüyordu.
Yalan söylediğini tek bir sebepten biliyordum:
Ben Meksikalı bir göçmenim
ve biz böyle değiliz.
Ben de her gazetecinin yapacağı bir şey yaptım:
Kendisine bir mektup yazdım,
röportaj talebinde bulundum
ve mektubu New York'taki kulesine gönderdim.
Ertesi gün,
ofisteydim ve ansızın
telefonuma yüzlerce arama ve mesaj gelmeye başladı,
hepsi hakaret içeriyordu.
Neler olduğunu anlayamadım,
taa ki iş arkadaşım ofise varıp
''Telefon numaranı internette yayınlamışlar.'' diyene kadar.
Bunu gerçekten yaptılar.
İşte numaramı ifşa ederek
gönderdikleri yazı.
Boşuna uğraşmayın, numarayı çoktan değiştirdim.
(Kahkahalar)
Bundan iki şey öğrendim.
Birincisi asla, asla ve asla
telefon numaranızı
Donald Trump'a vermeyin.
(Kahkahalar)
(Alkışlar)
İkinci şey ise artık tarafsız olmaktan
vazgeçmem gerektiğiydi.
O andan itibaren gazetecilik misyonum değişti.
Adayla yüzleşecek ve ona
Amerika'daki göçmenler hakkında
söylediklerinin doğru olmadığını
gösterecektim.
Bazı veriler paylaşayım.
Amerika'daki kayıtsız insanların
% 97'si
iyi insanlar.
Yüzde 3'ünden daha azı ciddi bir suç işlemişler,
buna İngilizcede ''felony'' deniyor.
Buna karşın,
Amerikalıların yüzde 6'sı ciddi bir suç işlemiş.
Karşılaştırma gösteriyor ki
kayıtsız göçmenler Amerikalılara kıyasla
çok daha az suç işliyor.
Bu verilerden sonra bir plan yaptım.
Numaramı yayınladıktan sekiz hafta sonra,
bir basın toplantısına giriş izni aldım,
anketlerde öne çıkan adayla
bizzat yüzleşme kararı
almıştım.
Fakat...
İşler tam olarak beklendiği gibi gitmedi:
[Donald Trump basın toplantısı - Dubuque, Iowa]
Jorge Ramos: Sayın Trump, göçmenlikle ilgili bir sorum var.
Donald Trump: Sıradaki? Evet, lütfen.
JR: Göçmenlikle ilgili planınız boş vaatlerle dolu.
DT: Otur. Sana söz hakkı verilmedi. JR: Gazeteciyim.
Gazeteci ve ABD vatandaşı olarak soru sorma hakkım var.
DT: Hayır, sana söz hakkı verilmedi. JR: Soru sorma hakkım --
DT: Univision'a geri dön.
Soru şu:
11 milyon insanı ülkeden çıkaramazsınız.
3,000 km'lik bir duvar inşa edemezsiniz.
Bu ülkedeki çocukları vatandaşlıktan mahrum edemezsiniz.
DT: Otur yerine lütfen. JR: Bu fikirler --
DT: Söz hakkı verilmedi.
JR: Ben gazeteciyim ve -- Bana dokunmayın.
Koruma 1: Lütfen bölmeyin. Bölüyorsunuz.
JR: Soru sorma hakkım var. K1: Evet, sırayla, sıranızı bekleyin.
Koruma 2: Basın kimliğiniz var mı?
JR: Soru sorma hakkım --
K2: Nerede? Görmek istiyorum. JR: Orada.
Başka biri: Çıkın dışarı.
K2: Sıranızı beklemeniz gerek.
O kişi: Kabasınız. Bu sizinle ilgili değil.
O kişi: Ülkemden gidin!
O kişi: Konu sizinle ilgili değil.
Ben de ABD vatandaşıyım.
Her neyse. Univison. Olmaz. Konu sizle ilgili değil.
JR: Konu sizle de ilgili değil, ABD ile ilgili.
(Alkışlar)
Bu videoyu ne zaman izlesem
ilk düşündüğüm şey şu olur:
Nefret bulaşıcıdır.
Adayın ''Univision'a geri dön'' deyişini fark ettiyseniz eğer,
bu sözler kod gibi;
aslında bana ''git buradan'' diyor,
korumalarından biri
sanki buna izni varmış gibi
''Ülkemden git'' diyor,
benim de Amerikan vatandaşı olduğumdan habersiz.
Bu videoyu defalarca seyrettikten sonra anladım ki
tarafsızlıktan kopmak için,
gerçekten kopmak için
korkularımızı aşmamız
ve ''Hayır'' demeyi öğrenmemiz gerek. ''Hayır susmayacağım.
Oturmayacağım
ve gitmeyeceğim.''
''Hayır'' kelimesi
(Alkışlar)
''Hayır'' tüm dillerde
en güçlü kelime
ve her zaman hayatımızda her önemli değişiklikte var.
Bence gruptan ayrılıp direnmek
ve ''hayır'' diyebilmek için
büyük itibar
ve saygınlık
gerekiyor.
Yahudi soykırımından sağ kalan,
Nobel Barış Ödülü alan
ve kısa süre önce kaybettiğimiz
Elia Wiesel
çok bilgece sözler söylemişti:
''Taraf tutmalıyız.
Tarafsızlık yalnızca zalime yardım eder,
mağdura değil.''
Tamamen haklı.
Biz gazeteciler belli koşullar altında taraf tutmak zorundayız.
Irkçılık durumlarında,
ayrımcılık,
yozlaşma,
kamu yalanları,
diktatörlük ve insan hakları durumunda,
tarafsızlık ve kaygısızlığı bir kenara bırakmamız gerek.
İspanyolca'da gazetecilerin sahip olması
gereken tutumu tarif eden çok güzel bir kelime var.
Contrapoder (güç karşıtı).
Gazeteciler gücün olduğu yerin
diğer tarafında olmalılar.
Çünkü bir politikacıyla birlik halindeyseniz,
valinin oğlunun vaftiz töreni veya düğünü olsun
ya da başkanla arkadaş olmak isterseniz,
onu nasıl eleştireceksiniz?
Güç sahibi insanlarla ne zaman röportaj yapacak olsam
her zaman iki şey düşünürüm:
Eğer o zor ve rahatsız edici soruyu ben sormazsam,
başka kimse sormayacak.
Üstelik o kişiyi
bir daha asla görmeyeceğim.
O yüzden iyi intiba bırakma
veya bir bağ kurma amacım yok.
Sonuç olarak, başkanın dostu veya düşmanı olmak arasında seçim yapmak gerekse,
düşmanı olmayı tercih ederim.
Kısacası,
hem bir göçmen hem de bir gazeteci olmanın çok zor olduğu bir zamandayız
ama eskisine nazaran yeri geldiğinde
tarafsızlığını bırakmaya hazır
daha fazla gazeteciye
ihtiyacımız var.
Şahsen, her zaman bu ana hazırmışım gibi hissediyorum.
24 yaşında işime sansür koyduklarında
tarafsızlık, korku ve sessizliğin,
pek çok kez suç, suistimal
ve adaletsizliğe
yardım ettiğini öğrendim.
Güce yardım etmek
hiçbir zaman iyi gazetecilik değildir.
Bugün 59 yaşında,
24 yaşında sahip olduğum
değerler ve kararlılığın sadece küçük bir kısmına sahip olmayı
ve böylelikle asla
sessiz kalmamayı umuyorum.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)
Teşekkürler.
(Alkışlar)