Tôi là một nhà báo,
vì thế tôi thích được tìm kiếm những câu chuyện chưa được kể,
những mảnh đời lặng lẽ sống rời xa khỏi sự ồn ào trên những trang báo.
Tôi cũng đã tiến tới ổn định công việc,
tìm kiếm một người chồng, và sinh con.
Vậy nên vài năm qua,
tôi đã cố gắng tìm hiểu
điều gì tạo nên cuộc sống tốt đẹp ở thế kỉ 21,
vì tôi bị mê hoặc bởi những ý nghĩa về đạo đức và triết học,
và cũng bởi vì tôi đang rất cần câu trả lời cho chính bản thân mình.
Chúng ta sống trong những khoảng thời gian ngắn ngủi.
Thực tế là, lần đầu tiên trong lịch sử người Mỹ,
phần lớn các bậc phụ huynh không nghĩ rằng
con cái của họ sẽ sống tốt hơn
so với thế hệ của mình.
Điều này tồn tại ở cả giàu lẫn nghèo, đàn ông và phụ nữ.
Giờ đây, một vài người nghe thấy điều này có thể sẽ buồn.
Rốt cuộc, nước Mỹ được hoàn toàn đầu tư
vào ý tưởng về một nền kinh tế siêu việt,
mà mỗi thế hệ là một hình thức đi tắt đón đầu so với thế hệ trước,
kiếm nhiều tiền hơn, tiêu pha nhiều hơn, thể hiện nhiều hơn.
Chúng ta đã xuất khẩu giấc mơ này ra toàn thế giới,
vậy nên trẻ em ở Brazil và Trung Quốc hay thậm chí là Kenya
đã kế thừa sự tham lam này của chúng ta
nhiều hơn.
Nhưng khi tôi đọc về cuộc bầu cử đầu tiên trong lịch sử,
nó không thực sự khiến tôi cảm thấy buồn.
Nó giống như là sự khiêu khích.
“Sống khá giả hơn” -- dựa trên những cuộc bầu cử bình thường này.
Phải chăng “sự khá giả” là tìm một công việc đảm bảo
mà bạn có thể trông cậy vào phần đời còn lại?
Những điều này gần như đã không còn ý nghĩa.
Mọi người nhảy việc, trung bình, 4,7 năm một lần,
và điều đó cho thấy rằng vào năm 2020,
gần một nửa người Mỹ sẽ làm nghề tự do.
OK, vậy sống khá giả có phải là một chỉ số thước đo?
Đấy có phải là kiếm được nhiều tiền nhất có thể?
Bằng cách đánh giá đơn phương này, mà chúng ta đang vấp ngã.
Thu nhập bình quân đầu người đã không hề thay đổi kể từ năm 2000,
con số này đã điều chỉnh theo lạm phát.
Được rồi, vậy thì sống khá giả là phải có một ngôi nhà to lớn khang trang?
Có ít người đồng tình với điều này hơn.
Gần năm triệu người đã mất nhà trong cuộc Đại Suy Thoái,
và ngay cả khi chúng ta đã nhận thức được về quãng đường sẽ đi--
vẫn có những người bị dụ dỗ, vào các vụ lừa đảo--
để có được tấm sổ đỏ.
Tỉ lệ sở hữu nhà đã xuống rất thấp kể từ năm 1995.
Được rồi, vậy là chúng ta đang không tìm kiếm việc làm ổn định,
không kiếm được nhiều tiền,
và cũng không sống trong những ngôi nhà hoành tráng.
Điều đó gióng lên những hồi chuông báo tử
về những gì đã làm nên nước Mỹ vĩ đại.
Nhưng,
đó có phải là những gì thực chất về sự vĩ đại của một đất nước,
về một cuộc sống tốt đẹp?
Điều mà tôi nghĩ sẽ làm nên nước Mỹ vĩ đại chính là tinh thần đổi mới.
Sau cuộc đại suy thoái,
đã có nhiều người Mỹ hơn đang định nghĩa về “cuộc sống khá giả” thực sự là gì.
Và hóa ra, đó là phải làm nhiều hơn cho cộng đồng và với sự sáng tạo
hơn là vì những đồng tiền.
Bây giờ, hãy để tôi làm rõ:
14,8% người Mỹ đang sống trong cảnh đói nghèo,
đơn giản và dễ hiểu.
Và tất cả chúng ta cần tới các chính sách bảo vệ chính chúng ta khỏi sự bóc lột
từ những ông chủ và các thể chế tài chính.
Chẳng có điều gì gợi ý được khoảng cách giàu nghèo là cái gì
ngoài việc đó là điều vô đạo đức.
Nhưng,
thông thường mọi cuộc thảo luận sẽ dừng ở đây.
Chúng ta nói về sự nghèo nàn như thể đó là một trải nghiệm to lớn khó thay đổi;
về những người nghèo như là những nạn nhân cô độc.
Một phần mà tôi đã học được trong việc nghiên cứu và viết báo
đó là nghệ thuật sống tốt hầu hết thường
được tôi luyện một cách thuần thục
từ sự tổn thương.
Giờ đây, nếu nghèo túng là mẹ đẻ của sự phát minh,
thì tôi tin tưởng rằng
suy thoái có thể là cha đẻ của sự hiểu biết.
Nó đứng đối diện trước chúng ta với những câu hỏi sâu sắc,
những câu hỏi mà chúng ta có thể quá lười nhác hoặc quẫn trí
để suy nghĩ khi sống thoải mái.
Chúng ta nên sống ra làm sao?
Chúng ta nên làm việc như thế nào?
Tất cả chúng ta, dù khi ta có hay không nhận ra điều đó,
đều tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi kiểu vậy,
giống như chính tổ tiên đang thì thầm vào tai của chúng ta.
Cụ ông đã mất của tôi là một người nghiện rượu ở Detroit,
một người đã cố gắng nắm lấy một công việc ở nhà máy
Nghe có vẻ hư cấu, nhưng ông ấy có tới
21 đứa con
với một người vợ, cụ bà của tôi,
bà đã qua đời ở tuổi 47 vì căn bệnh ung thư buồng trứng.
Đến giờ, khi tôi mang bầu bé thứ hai,
tôi vẫn không thể hình dung ra những gì mà cụ bà đã trải qua.
Và để giải quyết bài toán kinh tế -- nhà đông con.
Thì ông tôi, con của họ,
đã trở thành người bán hàng rong
để bươn chải.
Khi cha tôi lớn lên ông dần cũng quen với việc phải gặp
và nói dối những người đòi nợ rằng bố mẹ vắng nhà.
Nghèo đến nỗi bố tôi đã vào trong gara tự mình lấy kìm để tháo niềng răng,
khi nghe ông nội nói là không đủ tiền
để đến phòng khám.
Vì vậy, mà cha tôi đã chọn,
làm nghề luật sư để giải quyết vỡ nợ.
Không thể viết chuyện này thành tiểu thuyết phải không nhỉ?
Cha tôi bị ám ảnh bởi kí ức tuổi thơ vì thế mà ông
đã dành dụm tiền cho anh em tôi.
Vì vậy mà tôi đưa ra thắc mắc từ những thế hệ vất vả đi trước.
Tôi đã lớn lên dựa trên một nền tảng vững chắc mà bố mẹ mang lại
điều đó đem đến sự tò mò về rủi ro và cả sự an toàn.
Trớ trêu thay, có lẽ đôi khi họ sẽ thất vọng,
vì chính cam kết chắc chắn cho sự chở che đó
đã khiến tôi tò mò về giá trị thực của điều này,
hay ít nhất là giá trị mà chúng ta đã định nghĩa
trong thế kỉ 21.
Vậy nên đi vào câu hỏi đầu tiên:
Chúng ta nên làm việc ra sao?
Chúng ta nên làm giống như những bà mẹ của chúng ta.
Đúng là -- chúng ta đã trải qua hàng thập kỉ
đặt phụ nữ vào một thế giới công việc mà xây nên công ty cho những người đàn ông.
Và rất nhiều người đã thay đổi để thích nghi,
nhưng những người khác đã tạo nên một con đường khác biệt,
mang đến sự bù đắp về tiền bạc
mà vẫn đủ hài hòa để làm những gì cần thiết
cho những thứ mà họ yêu thích.
Mẹ tôi gọi đó là “cố gắng xoay xở.”
Còn giờ người ta gọi đó là “một sự nghiệp đa công việc.”
Gọi sao cũng được,
nhưng ngày càng nhiều người đàn ông đang cố gắng tránh đi lối sống ăn bám.
Đánh thức niềm khao khát cũng như bổn phận để trở thành những người sống tốt.
Nghệ sĩ Ann Hamilton đã từng nói:
“Lao động là cách để hiểu biết.”
Nếu như lao động đem lại sự hiểu biết,
thì nói cách khác, làm việc chính là thứ
giúp ta hiểu hơn về thế giới này.
Nếu đúng, thì tôi nghĩ,
những người phụ nữ dành phần lớn thời gian để chăm sóc những đứa trẻ,
những người ốm và người già,
chưa được bù đắp đúng cách
từ suy nghĩ có ảnh hưởng rộng rãi đấy là:
tình trạng con người.
Bằng việc ưu tiên chăm sóc,
theo một nghĩa nào đó, họ đang giành quyền đầy đủ
về sự tồn tại của con người.
Điều này có nghĩa là, công việc tám tiếng giờ đây đã không còn là tiêu chuẩn chung.
Những máy chấm công đang dần trở nên lỗi thời.
Những ngành công nghiệp đã được sinh ra và dần chết đi mỗi ngày.
Mọi thứ đều trở nên tương đối.
Vậy nên hãy ngưng lại việc hỏi lũ trẻ
về thứ chúng muốn làm
mà hãy hỏi chúng rằng: “Sau này con muốn trở thành người như thế nào?”
vì cuộc sống của chúng sẽ luôn thay đổi.
Đó chính là đáp án.
Và con cái chúng ta sẽ hiểu hơn về món quà từ cuộc sống
và chung tay góp sức cùng nhau,
mang lại cuộc sống khá giả mà chúng muốn.
Thách thức trước mắt đó là đổi mới mạng lưới
an sinh xã hội để phù hợp với nền kinh tế phân mảnh.
Chúng ta cần khoản trợ cấp sức khỏe.
chúng ta cần những chính sách cho thấy mỗi người đều xứng đáng được hưởng
sự chăm sóc hay quan tâm lẫn nhau,
mà không bị ảnh hưởng.
Chúng ta cần cân nhắc nghiêm túc về một gói thu nhập phổ thông.
Và cần đổi mới việc tổ chức công việc.
Sự hứa hẹn về một thế giới việc làm mà tạo nên giá trị phù hợp
của thế kỉ 21,
chứ không phải suy nghĩ chỉ cần đem về nhà miếng ngon,
điều đó đã quá là xưa --
không tin cứ về hỏi mẹ.
Bây giờ, ta đến tiếp câu hỏi thứ hai:
Chúng ta nên sống ra làm sao?
Ta nên học từ ông cha ta
những người dân nhập cư.
Khi tới Mỹ,
họ thường phải sống chung với nhau, cùng sinh tồn, chăm con nhỏ --
họ luôn biết cách kiếm đủ ăn,
không quan trọng miếng ăn đó to hay nhỏ.
Nhưng họ được dạy rằng thành công có nghĩa là bỏ lại những ngôi làng phía sau
và theo đuổi thứ biểu tượng hào nhoáng về một giấc mơ Mỹ,
về một ngôi nhà đủ đầy.
Thậm chí giờ đây, khi ta thấy ngôi nhà với sân vườn,
ta nghĩ đó là thành công, có tài sản.
Khi bạn đánh mất dần đi tình cảm,
đó là thứ đã thực sự chia cách chúng ta.
Nhiều người Mỹ đang dần từ bỏ ngôi nhà tiện nghi
và cuộc sống cá nhân hóa ở mức cao trong căn nhà đó,
thay vì thế họ trở về quê,
trở về với cuộc sống sum vầy bên nhau.
50 triệu người Mỹ, là ví dụ,
họ sống trong những hộ gia đình đa thế hệ.
Con số này đã bùng nổ cùng với Đại Suy Thoái,
nhưng hóa ra mọi người lại thích sống theo cách này hơn.
Hai phần ba trong số đó cho rằng lối sống này
đã cải thiện mối quan hệ của họ.
Một vài người đang chọn cách san sẻ nhà ở cho những người ngoài gia đình,
vì họ thấu hiểu được lợi ích về sức khỏe và kinh tế
dành cho cộng đồng.
CoAbode, một nền tảng trực tuyến, có tới 50.000 người dùng,
giúp các bà mẹ đơn thân
tìm kiếm sự san sẻ nhà ở với nhau.
Và đặc biệt là những người trên 65 tuổi đang thiên về
việc tìm kiếm những sự thay đổi cuộc sống.
Họ hiểu rằng chất lượng cuộc sống
cần phải hài hòa giữa riêng tư và sự hòa nhập.
Điều đó đúng với tất cả chúng ta, từ ông cha ta
cho tới thế hệ trẻ.
Đã từ lâu, chúng ta cho rằng hạnh phúc là phải sống như vua trong lâu đài.
Nhưng tất cả những nghiên cứu lại chứng minh điều ngược lại.
Đó là những người lành mạnh, hạnh phúc nhất
và thậm chí là sống an nhiên --
nhìn từ góc độ thảm họa biến đổi khí hậu, tội phạm, trong tất cả --
chính là những người Mỹ sống gắn bó với láng giềng xung quanh.
Tôi đã tận mắt chứng kiến điều này.
Vài năm về trước, tôi đã đến sống trong một cộng đồng chia sẻ nhà ở.
Đó là một mảnh đất rộng 1,5 mẫu Anh trên đó trồng những cây hồng vàng,
ở đó có những bụi mâm sôi sai quả mọc quanh khu vườn chung của mọi người.
Mọi thứ lại nằm giữa trung tâm đô thị của Oakland.
Có chín công trình được xây dựng khác biệt nhau,
khác về kích thước, kiểu dáng,
nhưng tất cả đều làm sao cho mọi thứ đều xanh sạch nhất có thể.
Những tấm pin mặt trời lớn đen bóng đặt trên nóc
giúp hóa đơn tiêu thụ điện rất hiếm khi
vượt quá năm đô một tháng.
Trong số 25 người, chúng tôi đều khác biệt về độ tuổi, về đảng phái chính trị
và trình độ chuyên môn,
và chúng tôi sống chung trong những căn nhà có mọi thứ cần thiết.
Ngoài ra, chúng tôi
cùng nhau dùng chung khu ăn uống, nơi mà cứ hai lần một tuần
chúng tôi lại tổ chức nấu ăn chung.
Giờ đây, khi tôi gặp mọi người, kể về điều đó
thường thì sẽ có hai phản ứng.
Họ sẽ nói: “Sao mọi người không sống như vậy nhỉ?”
hoặc là như này: “Nghe thật là kinh hãi.
Tôi sẽ chẳng bao giờ muốn sống như vậy.”
Vậy nên tôi cam đoan với bạn là: mỗi người đều cũng có sự riêng tư đáng tôn trọng,
nhưng cũng có cả sự tận tâm mà ta gọi là “lòng mến khách” --
đó không phải là một kiểu phô trương bề ngoài quanh năm suốt tháng,
mà đó là giá trị về lòng tốt trong mỗi chúng ta,
vỏn vẹn, chỉ thế thôi.
Sống trong một cộng đồng như vậy thì ta sẽ có được gì?
Bạn sẽ được san sẻ việc nhà -- từ việc sửa chữa, nấu ăn, làm vườn --
không chỉ thế mà đôi khi ta còn có thể chia sẻ tình cảm.
Hơn là bám lấy vào suy nghĩ về một gia đình
chỉ để có cảm xúc mà mình mong muốn,
có nhiều người xung quanh
mà bạn có thể tâm tình về một ngày làm việc vất vả
hay chia sẻ việc cải thiện mối quan hệ.
Ở môi trường đó bọn trẻ sẽ thường xuyên có được những lời khuyên
đến từ mọi người xung quanh.
Đó là điều mà Gloria Jean Watkins (một nhà văn có bút danh Móc Chuông)
gọi là “cách mạng phụ huynh,” chính sự đền đáp khiêm tốn này
mà những đứa trẻ sẽ được phát triển và trông cậy vào
những người trưởng thành xung quanh.
Và hóa ra, người lớn chúng ta cũng bớt đi được gánh nặng nữa.
Vì có quá nhiều áp lực,
để cố tạo nên một gia đình êm ấm bên trong ngôi nhà đủ đầy.
Nói về “sự khá giả mới,” mà tôi ngộ ra,
là đầu tư vào một ngôi làng không hoàn hảo
hơn là vào một gia đình đầy đủ,
dù là những người họ hàng sống chung dưới một mái nhà,
hay một cộng đồng san sẻ nhà ở như tôi đã kể,
hay có khi chỉ là những người hàng xóm
sẵn sàng hiểu và quan tâm lẫn nhau.
Đó là lẽ thường tình mà, có phải không?
Nhưng, đồng tiền thường khiến chúng ta
quên đi một điều cơ bản.
Đó là hầu hết những tài sản đáng tin cậy
được tìm thấy trong các mối quan hệ.
Ý niệm về sự khá giả mới không phải là triển vọng cá nhân cho tất cả.
Trên thực tế, nếu bạn là một người thất bại hoặc bạn đang nghĩ mình thất bại,
thì tôi có vài tin tốt:
đấy là bạn sẽ có thể thành công bằng những phẩm chất mà bạn chưa được chú ý.
Có thể bạn là một người lao động bình thường
nhưng lại là một người cha lỗi lạc.
Có thể bạn không đủ tiền mua nhà,
nhưng bạn lại mang đến những bữa tiệc hàng xóm đáng nhớ.
Nếu bạn là một người thành công theo sách vở,
thì sự gợi ý của tôi có thể sẽ hơi chua xót với bạn.
Bạn có thể là người thất bại trên phương diện mà bạn coi trọng,
mà thế giới này không quan tâm.
Chỉ bạn mới biết.
Tôi biết là thật thất lễ
với cụ bà đã mất của mình,
người đã sống một cuộc đời ngắn ngủi và vất vả,
nếu tôi chỉ chăm chăm kiếm tiền để phục vụ mọi tiện nghi cuộc sống.
Không thể dùng tiền để thoát khỏi khổ đau hoặc mua một điều gì đó ý nghĩa.
Không có ngôi nhà nào đủ lớn
để có thể xóa đi nỗi đau mà cụ bà đã phải cam chịu.
Sẽ là một món quà ý nghĩa đối với bà
nếu tôi sống kết nối và can đảm nhất có thể.
Sống giữa những sự u minh,
có thể, chúng ta sẽ cảm thấy bất an.
Nhưng ta có thể lựa chọn để sự bất an đó khiến ta tan vỡ
hay trở nên mềm dẻo.
Bạn có thể thu mình lại, đánh mất đi đức tin trong khả năng kết nối --
thậm chí là đánh mất đi chính mình.
Hoặc là chọn hướng ra ngoài,
nuôi dưỡng lòng tin trong năng lực để vươn ra, để kết nối, để kiến tạo.
Hóa ra, sự đe dọa lớn nhất
không phải là không đạt được Giấc Mơ Mỹ,
mà lại chính là việc theo đuổi một giấc mơ
mà bạn không thực sự tin vào.
Thế nên đừng làm vậy.
Hãy làm điều khó hơn, mà lại thú vị hơn,
đó là dàn xếp cuộc sống nơi mà những việc bạn làm mỗi ngày,
những người mang lại cho bạn tình thương, sự chân thành và sức sống,
đều đồng điệu với điều mà bạn tin tưởng.
Điều đó, không phải là thứ tầm thường giống như việc kiếm ra tiền,
đó chính là món quà dành cho tổ tiên chúng ta.
Đấy là sự vật lộn có ý nghĩa.
Cảm ơn mọi người.
(Vỗ tay)