Ekonomik büyümeyi sağlama ve sürdürebilme gücümüz
çağımızın en büyük sınavı.
Tabii ki başka zorluklar da var;
sağlık hizmetleri, hastalıkların getirdiği yükler, salgınlar,
çevre ile ilgili zorluklar
ve tabii ki radikal terörizm.
Yine de,
ekonomik büyüme sorununu gerçekten çözmeyi başarmamız,
bahsettiğim sorunları çözmede
bize çok yardımcı olacaktır.
Daha da önemlisi,
ekonomik büyüme meselesini halletmeden
ve sürdürülebilir, uzun dönemli ekonomik büyüme sağlamadan,
bugün dünyaya hâkim olmaya devam eden
sağlık hizmetleri, eğitim veya ekonomik kalkınma gibi
görünüşte zorlu sorunlara eğilemeyeceğiz.
Esas soru şu:
ABD ve Avrupa ülkeleri gibi
gelişmiş ve sanayileşmiş ülkelerin, finansal kriz sonrası
ekonomik büyümeyi sağlamakta zorlanmaya devam ettikleri bir dönemde
ekonomik büyümeyi sağlamayı nasıl başaracağız?
Bu ülkeler, düşük performans göstermeye ve ekonomik büyümenin
şu üç önemli faktöründe bir aşınma görmeye devam ediyorlar.
Sermaye, iş gücü ve verimlilik.
Bilhassa,
bu gelişmiş ülkeler, borç ve bütçe açığı,
iş gücünün niteliğinde ve niceliğinde düşüş ve aşınma
ve verimlilikte bir duraklama görmeye devam edecekler.
Benzer şekilde,
dünya nüfusunun %90'ının yaşadığı
ve ortalama olarak nüfusun %70'inin 25 yaşın altında olduğu
gelişmekte olan ülkelerde,
ekonomik büyümeyi nasıl sağlayacağız?
Bu ülkelerde,
yoksulluğu azaltmak ve kişi başına düşen geliri
tek nesilde iki katına çıkarmak için
yılda en az %7 büyüme gereklidir.
Yine de bugün,
gelişmekte olan ülkelerin en büyükleri,
yani en az 50 milyon nüfusu olan ülkeler,
o %7'lik sihirli hedefe ulaşmak için uğraşmaya devam ediyorlar.
Daha da kötüsü,
Hindistan, Rusya, Güney Afrika, Brezilya ve hatta Çin gibi ülkeler
o %7'lik rakamın altına düşüyorlar
ve birçok durumda geriye gidiyorlar.
Ekonomik büyüme önemlidir.
Ekonomik büyümeyle birlikte,
ülkeler ve toplumlar yukarıya doğru hareketin, fırsatların
ve gelişmiş hayat standartlarının olduğu verimli bir döngüye girerler.
Büyüme olmadan, ülkeler daralır ve körelirler.
Sadece ekonomik istatistikler anlamında değil,
aynı zamanda hayatın anlamı ve nasıl yaşandığı açısından da.
Ekonomik büyüme, birey için çok önemlidir.
Eğer büyüme azalırsa,
insani ilerleme risk altına girer,
ayrıca siyasi ve sosyal istikrarsızlık yükselir
ve toplumlar daha karanlık, kaba ve küçük hâle gelirler.
Şartlar önemlidir.
Gelişmekte olan ülkelerin,
gelişmiş ülkelerle aynı oranda büyümesi gerekmiyor.
Şimdi, bu salonda bulunan bazılarınızın bunu riskli bir öneri olarak
göreceğini biliyorum.
Burada, dünyada olanlar karşısında yüz çevirip, hayal kırıklığına uğrayacak
ve bunu ekonomik büyümeye bağlayacak
bazı insanlar var.
Dünyadaki nüfus fazlalığından endişeleniyorsunuz.
BM'nin en son istatistiklerine ve tahminlerine baktığımızda,
dünya nüfusunun, 2100'de bir duraksamaya girmeden önce
11 milyar insana ulaşacağını görüyoruz.
Bu durumun doğal kaynaklara, tarım arazilerine,
içme suyuna, enerji ve minerallere neler yapacağından endişeleniyorsunuz.
Ayrıca çevrenin bozulmasından da endişe duyuyorsunuz.
Büyük şirketlerdeki globalistlerin
nasıl açgözlü ve yozlaşmış
bir hâle geldiklerinden endişeleniyorsunuz.
Ama ben bugün size ekonomik büyümenin
dünya üzerindeki milyonlarca insanın hayat standartlarındaki değişmelerin
bel kemiği olduğunu söylemek için buradayım.
Daha da önemlisi,
kapitalizm tarafından yönlendirilen sadece ekonomik büyüme değil.
Kapitalizmin tanımı, çok basitçe söylemek gerekirse,
ticaret ve sanayi,
sermaye ve emek gibi üretim faktörlerinin
devletin değil, özel sektörün eline bırakılmasıdır.
Buradaki esas eleştirinin,
sadece ekonomik büyümeye değil, kapitalizme ne olduğuyla da
ilgili olduğunu anlamamız çok önemli.
Uzun vadede ekonomik büyüme sağladığımız ölçüde,
bu büyümeyi daha iyi bir ekonomik duruşla sürdürmemiz gerek.
Ekonomik büyümenin kapitalizme ihtiyacı var,
ama düzgün işleyen bir kapitalizme.
Az önce bahsettiğim gibi,
kapitalist sistemin özü özel sektördekiler tarafından belirlendi.
Bu bile, basit bir dikotomi aslında.
Kapitalizm iyi; kapitalist olmayan sistem kötü.
İşin pratiğine baktığımız zaman,
kapitalizm çok geniş bir yelpaze.
Elimizde, Çin gibi
daha çok devlet kapitalizmini benimsemiş ülkeler varken,
ABD gibi daha çok piyasa kapitalisti
olan ülkeler de var.
Kapitalist sisteme yönelik eleştirilerimizse genelde,
aslında pek de piyasa kapitalisti olmayan
Çin gibi ülkelere odaklanıyor.
Yine de, dikkatimizi kapitalizmin daha saf modellerine,
özellikle de ABD'deki hâline
yoğunlaştırmamız için gerçek bir neden ve bir endişe var.
Bu oldukça önemli;
çünkü bu tarz kapitalizm,
yozlaşmayı teşvik ettiğine ve daha da kötüsü
gelir adaletsizliğini, yani azınlığın
çoğunluğun üzerinden
çıkar sağlamasını, arttırdığına dair
gittikçe artan eleştirilere göğüs gerebildi.
Üzerine eğilmemiz gereken en kritik iki soru şu;
kapitalizmi nasıl ekonomik büyümeyi sağlamaya
ve aynı zamanda toplumsal sorunları çözmeye
yardım edecek şekilde düzeltebiliriz.
Bu iskeleti oluşturmak için, kendimize şunu sormalıyız;
kapitalizm bugün nasıl işliyor?
Çok basitçe,
kapitalizm bireysel fayda maksimizasyonu temeline dayanıyor.
Kendi isteğinin peşinden giden bencil bir bireyin.
Ve sadece, kendi faydalarını maksimize ettikten sonra
başka toplumsal sorunlara destek vermenin de
önemli olduğuna karar veriyorlar.
Tabii ki bu sistemde devlet vergi topluyor ve devletin rolünün,
sadece düzenleme değil; aynı zamanda kamusal malların belirleyicisi olmak
olduğunu bilerek gelirlerinin bir kısmını
sosyal programları finanse etmek için kullanıyor.
Ama yine de,
bu yapı --
bu iki aşamalı yapı,
kapitalist sistemi nasıl geliştirebileceğimizi
düşünmeye başlamamız gereken temeli oluşturuyor.
Bu sorunun iki farklı yönü olduğunu düşünüyorum.
İlk olarak,
kapitalizmi nasıl geliştirebileceğimizi düşünmek için
bize ne fayda sağlayabileceklerini görmek amacıyla
sağcı politikalardan yararlanabiliriz.
Özellikle,
sağcı politikalar
şartlı nakit transferi gibi, insanlara, ekonomik büyümenin artmasına
yardım edeceğini düşündüğümüz şeyleri yapması karşılığında para verip
onları ödüllendirdirdiğimiz şeylere odaklanma eğilimindedir.
Örneğin;
çocukları okula göndermek gibi.
Anne babalar bu sayede para kazanabilir.
Ya da çocuklarına koruyucu aşı yaptırmak gibi,
anne babalar bunun için de ödeme alabilir.
İnsanlara, zaten yapmaları gerektiğini düşündüğümüz
şeyleri yaptıkları için para verip vermememiz
konusundaki tartışmaları bir tarafa bırakırsak,
aslında performansa dayalı ödeme,
Meksika, Brezilya gibi yerlerde
ve New York'taki
pilot programlarda
gerçekten bazı olumlu sonuçlar verdi.
Ama solcu politikalarda da,
bazı yararlı ve önemli değişiklik çalışmaları var.
Devletin dar bir alana sıkışmamak için görev ve sorumluluklarını genişletmesi
ve üretim faktörleri konusunda
daha belirleyici olması gerektiğiyle
ilgili fikirler
Çin'in başarısıyla birlikte yaygınlaştı.
Ama aynı zamanda, özel sektörün,
sadece kâr amacı güden bir yapıdan,
sosyal programların temininde daha çok rol alan bir yapıya
kayması gerektiğiyle ilgili tartışmalara başladık.
Kurumsal sosyal sorumluluk projeleri gibi şeyler,
küçük ölçüde de olsa,
bu yönde bir ilerleme kaydediyor.
Tabii, solcu politikalar devlet, STK'lar ve özel sektör
arasındaki ayrımı ortadan kaldırma eğilimindeydiler.
Bunun en iyi iki örneği; ABD'de 19. yüzyılda
altyapı sunumunun
kamu-özel işbirliğiyle gerçekleştirilmesidir.
Çok daha yakın zamandaysa,
İnternet'in ortaya çıkışı da dünyaya, toplumun iyileştirilmesi için
kamunun ve özel sektörün birlikte çalışabileceğini kanıtladı.
Size vermek istediğim esas mesaj şu:
Dünyadaki ekonomik büyüme sorunlarını, dogmatik ve
gereksiz yere ideolojik davranarak çözmeye çalışmaya devam edemeyiz.
Sürdürülebilir, uzun dönemli ekonomik büyümeyi sağlamak ve
bugün dünyanın başına bela olan zorlukları ve sosyal sorunları çözmek için
neyin işe yarayacağıyla ilgili
daha açık fikirli olmamız gerek.
Son olarak,
ideolojinin büyümenin düşmanı olduğunu iyi anlamalıyız.
Teşekkürler.
(Alkış)
Bruno Giussani: Birkaç soru sormak istiyorum Dambisa.
Birinin çıkıp da son söylediğin cümleye, büyümenin de bir ideoloji,
hatta çağımızın hâkim ideolojisi olduğunu
söyleyerek karşılık vermesi mümkün.
Böyle söyleyenlere ne diyeceksin?
DM: Bence bunun söylenmesi oldukça yerinde
ve aslında bu tartışmayı zaten yapıyoruz.
Mutlulukla ve insanların başarıları ile
hayat standartlarındaki iyileşmeleri ölçmek için kullanılan
diğer ölçülerle ilgili epey bir çalışma yapılıyor.
İnsanların hayat standartlarına
nelerin iyileştirme getireceği ve dünya üzerindeki yoksulluğu düşürmeye
devam etmeyi nelerin sağlayacağıyla ilgili fikirlere açık olmalıyız.
BG: Sen temelde büyümenin iyileştirilmesini savunuyorsun,
ama bunu
daha bize uzun yıllar lazım olacak olan dünyanın
kapasitesini riske atmadan
gerçekleştirebilmenin tek yolu
bir şekilde ekonomik büyümeyi kaynak kullanımından ayırmak.
Bunun olacağını düşünüyor musun?
DW: Sanırım ben insan becerisi ve zekâsı konusunda biraz daha iyimserim.
Bence kendimizi bugün bildiğimiz sınırlı, kıt
ve tükenen kaynakların kullanımı konusunda
sınırlamaya başlarsak,
dünyanın durumu hakkında
negatif hissedip endişelenmeye başlayabiliriz.
Ama daha önce Roma Kulübü'nü gördük,
dünyanın kaynaklarının
tükeneceğiyle ilgili iddiaları gördük.
Bu iddiaların doğru olmadığını söylemiyorum.
Fakat bence biraz yaratıcılıkla desalinasyon gibi şeyler görebiliriz.
Eğer enerjiye yeniden yatırım yaparsak,
daha iyi sonuçlar elde edebiliriz.
Bu anlamda,
insanların neler yapabileceği konusunda çok daha iyimserim.
BG: Büyümeyi iyileştirme
ve farklı bir yol izleme konusundaki önerilerinle ilgili
beni etkileyen şey;
bir bakıma kapitalizmi daha fazla kapitalizmle düzeltmeyi önermen.
Teşvik için iyi davranışı ödüllendirmek
veya iş dünyası olarak sosyal sorunların çözümünde daha geniş rol almak.
Önerdiğin şey bu mu?
DM: Ben açık fikirli olmamız gerektiğini öneriyorum.
Bence, ekonomik büyümenin
geleneksel modellerinin
bizim çalışmasını istediğimiz şekilde çalışmadığı çok açık.
Bugün dünyanın
en büyük ekonomisi olan ABD'nin
temel siyasi tutum olarak
liberal demokrasiyi, temel ekonomik tutum olarak da
serbest piyasa kapitalizmini
-serbest olduğu ölçüde tabii-
benimsemiş olması tesadüf değil.
En büyük ikinci ekonomi ise Çin.
Demokrasiye önem vermeyen
ve devlet kapitalizmini benimsemiş, tamamen farklı bir model.
Bu iki ülke, birbirinden tamamen farklı
siyasi ve ekonomik modellere sahipler.
Ama yine de, Gini katsayısına göre
aynı gelir adaletsizliği oranına sahipler.
Bence bunları tartışmalıyız,
çünkü hangi modeli benimsememiz gerektiği
hiç de açık değil.
Neleri bilip bilmediğimiz konusunda
daha fazla konuşmaya ve tevazu göstermeye ihtiyacımız var.
BG: Son bir soru. İklim Zirvesi Paris'te devam ediyor.
Oradaki tüm devlet başkanlarına ve
heyet başkanlarına bir tweet gönderebilseydin,
onlara ne söylerdin?
DM: Yine açık fikirli olmaktan bahsederdim.
Bildiğiniz gibi;
çevreyle ilgili meseleler
şimdiye kadar çokça gündeme geldi;
Kopenhag'ta, 72'de Stockholm'da.
Bu meseleleri sürekli tekrar değerlendirmemiz
biraz da temel bir mutabakat olmaması yüzünden.
Aslında,
gelişmiş ülkelerin inandıkları ve istedikleri ile
gelişmekte olan ülkelerin istedikleri arasında bir bölünme var.
Gelişmekte olan ülkelerin siyasi belirsizlik yaşamamak için
ekonomik büyümeyi sağlamaya devam etmeye ihtiyaçları var.
Gelişmiş ülkeler,
gerçek, ciddi bir sorumlulukları olduğunun farkına varıyorlar.
Sadece, kendi karbondioksit salınımlarını ve
dünyayı verdikleri bazı zararları kontrol etme konusunda değil,
aynı zamanda Ar-Ge'de öncü olmakta da.
Onların da elini taşın altına koyması gerekiyor.
Ama esas itibariyle, gelişmiş ülkeler
arz ve talep konusunda ne yaptıklarıyla ilgili
büyük bir adım atmadan, gelişmekte olan ülkelere
politika önermeye başladığımız
bir durum söz konusu olamaz.
BG: Dambisa TED'e geldiğin için teşekkürler.
DM: Çok teşekkür ederim.
(Alkış)