Doğayı çocuklarımızdan çalıyoruz.
Bu, onların korumamızı isteyecekleri
doğayı yok ediyoruz anlamına gelmemeli,
ancak durum ne yazık ki öyle duruyor.
Söylemeye çalıştığım, doğayı o kadar
tasfiyeci ve kuralcı bir şekilde
tanımlamaya başladık ki, bu tanım altında çocuklarımıza
yetişkin olduklarında doğa
kalmayacak.
Ama bunu düzeltmenin bir yolu var.
Anlatayım.
Şu anda, insanlar dünyanın yarısını
yaşamak, kereste ve tarım ürünlerini yetiştirmek
ve hayvanlarını otlatmak için kullanıyor.
Tüm insanların ağırlığını toplarsak,
vahşi hayvanların ağırlıklarının toplamının on katı ederiz.
Ormanların ortasından yollar yapıyoruz.
Deniz kenarındaki kuma plastik parçaları kattık.
Toprağın kimyasını yapay gübreyle değiştirdik.
Ve tabii ki havanın içeriğini de değiştirdik.
Bir sonraki nefes alışınızda,
1750'de nefes almaya oranla
%42 daha çok karbondioksit soluyacaksınız.
Tüm bu değişiklikler ve diğerleri
''Antroposin'' başlığı altında toplanıyor.
Bazı jeolojistlere göre bu terimi, şu an
içinde bulunduğumuz, insanın etkisinin
her tarafa yayıldığı günümüz çağına vermeliyiz.
Henüz, sadece bir öneri olsa da, insan etkisinin gezegenimiz üzerindeki
etkisi hakkında düşünebilmemiz için yararlı bir yol.
Peki bu doğayı nereye koyuyor?
Her şeyin insanlar tarafından şekillendiği bir dünyada neler doğa sayılıyor?
Çevreci yazar Bill McKibben 25 yıl önce
doğa insandan ayrı bir şey olduğu için ve iklim değişikliği dünyanın her
santimetresinin insanlar
tarafından değiştirildiğini ifade etmesinden ötürü, doğanın
bittiğini belirtmiştir.
Kitabının ismini de ''Doğanın Sonu'' koymuştur.
Ben buna katılmıyorum. Hem de hiç.
Doğanın bu tanımına katılmıyorum, çünkü biz de özde hayvanız.
Değil mi? Biz de gezegeni paylaştığımız tüm diğer
hayvanlar, bitkiler
ve mikroplar gibi evrimleştik.
Bu sebepten ötürü doğanın kadın, erkek ya da
insanlık tarafından dokunulmamış olan olduğunu düşünmüyorum.
Bence doğa yaşamın serpildiği,
birçok canlının bir arada olduğu,
yeşil ve mavinin bulunduğu, yaşamla dolu ve
gelişmekte olan yerdir.
Bu tanımla,
işler biraz daha farklı görünüyor.
Anlıyorum ki, bu şekilde doğanın bize özel bir şekilde ifade
ettiği bazı noktalar var.
Yellowstone ya da
Moğol Bozkırı veya
Büyük Set Resifi ya da
Serengeti gibi yerler.
Bizler her şeyi batırmadan önce
doğal cennet olarak düşündüğümüz yerler.
Bir yandan, buralar günlük aktivitelerimizden daha az etkileniyor.
Bu yerlerin birçoğunda ya hiç yol yok ya da
çok az yol var.
Ancak sonuçta, bu cennetimsi yerler bile, insanlardan etkilenmekte.
Şimdi, orada buluştuğumuz için
Kuzey Amerika'yı örnek alalım.
Kabaca 15.000 yıl önce, insanlar buraya ilk adım attıklarında,
doğayla iletişime girmeye,
bununla birlikte de birçok iri hayvanın yok olmasına sebebiyet verdiler.
Mastodon, iri yer tembel hayvanı ve
kılıç dişli kaplan gibi
tüm bu havalı hayvanlar, ne yazık ki artık bizlerle değiller.
Ve o hayvanların nesli tükendiğinde,
bildiğiniz gibi, ekosistemler de sabit kalmadı.
Büyük dalgalanma etkileri çayırları ormanlara, ormanlardaki
ağaç türlerini de birinden bir diğerine çevirdi.
Yani bu cennetlerde bile,
bu kusursuz görünen yerlerde bile
bize insanlardan önceki yaşamı anlatıyormuş gibi düşünsek de,
özünde medenileştirilmiş bir manzaraya bakmaktayız.
Sadece bu tarih öncesi insanlar değil, tarih insanları ve yerel halklar da,
ta ki kolonileştirme süreci başlayana kadar.
Durum diğer kıtalar için de aynı.
İnsanlar çok uzun seneler boyunca doğayla iç içe,
etkileşim içinde yaşamışlardır.
Şimdi, daha yakın zamanda, biri bana,
''Ama hâlâ vahşi yerler var.'' dedi.
Ben de, ''Nerede? Nerede? Gitmek istiyorum.'' dedim.
Karşımdaki, ''Amazonlar.'' dedi.
''Amazonlar. Daha geçenlerde oradaydım.
Süper bir yer. National Geographic beni Amazonların Peru kısmındaki
Manú Milli Parkı'na göndermişti.
Çok büyük bir yağmur ormanı, açılmamış, hiç yol yok,
millî bir park olarak korunuyor.
Dünyada en fazla biyolojik çeşitliliğe sahip parklardan.
Ben oraya kanomla gittiğimde ne buldum? İnsan.
İnsanlar orada yüzyıllardır, bin yıllardır yaşamakta.
İnsanlar orada yaşıyor ve sadece ormanın üstünde gezinmiyorlar.
Çevreyle manalı bir ilişkileri var.
Avlanıyorlar. Tarım yapıyorlar.
Ürünleri ehlileştiriyorlar.
Doğal kaynaklarla evlerini yapıyor,
evlerini örtüyorlar.
Üstüne üstlük, bizim vahşi bulduğumuz hayvanları evcil hayvan yapıyorlar.
Bu insanlar orada doğayla,
çevrede görebileceğiniz çok anlamlı bir
etkileşim içindeler.
Ben bu gezide bir insanbilimciyle birlikteydim.
Kendisi, nehirde süzülürken,
''Amazonlarda hiç demografik boşluk yok.'' dedi.
Bu söz beni çok etkiledi,
çünkü bu tüm Amazon'un böyle olduğu anlamına geliyor.
Her yerde insanlar var.
Birçok diğer tropikal ormanda da durum aynı ve
sadece tropikal ormanlarda da değil.
İnsanlar geçmişte de ekosistemi etkilemişlerdir,
şu anda da etkilemeye devam etmektedirler.
Fark edilmesi zor olan yerlerde bile.
Demek ki, doğayı içinde insan içermeyen,
hiç insan dokunuşu olmayan
bir şekilde tanımladığımızda,
bunların hepsi doğanın olmadığı kanısına getiriyorsa
belki de bu şekilde tanımlamak yanlış.
Belki birçok çeşidin varlığını sürdürdüğü,
yaşamın serpildiği şekilde tanımlamalıyız.
Şimdi, o şekilde yaparsak
karşımıza ne çıkıyor?
Resmen bir tür mucize.
Bir anda, doğa tüm çevremizde beliriyor.
Bir anda, kral tırtılının
bitkiyi çiğneyişini görüyoruz
ve Chattanooga'daki boş bir alanda
farkına varıyoruz.
Bu boş alana bakın.
Burada muhtemelen
en az bir düzine bitki türü yetişiyor,
her tür böcek türü yaşamını destekliyor
ve burası tamamıyla bakımsız, tamamıyla vahşi bir yer.
Bu burnumuzun dibinde olmasına rağmen fark etmediğimiz
vahşi doğaya bir örnek.
Ortaya ilginç, küçük bir tezat da çıkıyor.
Bu tür vahşi sayılan, bakımsız
kentsel ve kentlerin çevresindeki, banliyölerdeki
tarım arazilerindeki doğa
dikkatimizi çekmese de,
bir millî parktan daha vahşi sayılabilir,
çünkü 21. yüzyılda millî parklara
büyük özenle bakılmakta.
Bana en yakın millî park olan güney Oregon'daki Krater Gölü
geçmişten geliyor gibi görünen çok güzel bir manzara örneği.
Ama orayı özenle idare ediyorlar.
Karşılaştıkları sorunlardan biri beyaz kabuklu çam ağaçlarının ölmesi.
Beyaz kabuklu çam güzel, karizmatik --
Yüksek seviyelerde yetişen
karizmatik büyük bitki türlerinden.
Şu an hastalıkla alakalı birçok problemi var.
Yeni ortaya çıkan paslı kabarcık
ve kabuk böceği gibi problemler.
Bununla başa çıkmak için park hizmetleri
vahşi olarak saydıkları alanlara bile
paslı kabarcığa dayanıklı beyaz kabuklu çam tohumları ekmekte.
Kilit bölgelerde kın kanatlıları kovacak önlemler alındığını
geçen yürüyüşe gittiğimde gördüm.
Ve bu tür yaptırımlar düşündüğünüzden çok daha sık uygulanmakta.
Millî parklara fazlasıyla bakılıyor.
Vahşi yaşam belli bir sayıda ve yapıda tutuluyor.
Yangınlar bastırılıyor.
Yangınlar başlatılıyor.
Yerel olmayan türler kaldırılıyor.
Yerel türler yeniden tanıtılıyor.
Aslına bakılırsa,
Banff Millî Parkı listelediklerimin tamamını yapmakta:
Yangınları bastırmak, çıkarmak,
kurtları tasmalamak, bizonu geri getirmek.
Bu yerleri dokunulmamış gibi sunmak çok fazla emek istiyor.
(Gülüşmeler)
(Alkış)
Daha da ironik olarak, bu en çok sevdiğimiz yerler
bazen fazlasıyla sevdiğimiz yerler oluyor.
Birçoğumuz gitmeyi seviyoruz
ve stabil kalmaları için gezegenimizdeki değişiklere
rağmen parkları kontrol ettiğimiz için
zaman içerisinde daha hassas alanlar oluyorlar.
Bu da, tatilde çocuklarınızı götürmek için çok kötü
yerler olduğunu belirtiyor,
çünkü orada hiçbir şey yapamıyorsunuz.
Ağaçlara tırmanamıyorsunuz.
Balık avlayamıyorsunuz.
Hiçliğin ortasında bile kamp ateşi yakamıyorsunuz.
Kozalakları eve götüremiyorsunuz.
O kadar çok kural ve kısıtlama var ki
bir çocuğun bakışıyla,
bu, olabilecek en kötü doğa.
Çünkü çocuklar
güzel bir manzara eşliğinde beş saat yürüyüp
güzel bir manzaraya bakmak istemiyorlar.
Belki biz yetişkinlerin yapmak istediği bu
ancak çocuklar bir yere çömelerek ve
orayı kurcalayarak, inceleyerek, orada bir şey
bulup kaldırarak, ev yaparak, bir kale yaparak vakit geçirmek istiyorlar.
Buna ek olarak, bu tür cennetimsi yerler genellikle
insanların yaşadıkları alanlara uzak yerlerde bulunuyorlar.
Ve gitmesi pahalı yerler oluyorlar. Gitmesi zor.
Bu da, sadece seçkin bir sınıf için ulaşılabilir anlamına geliyor
ve bu ciddi bir problem.
The Nature Conservancy (Doğa Koruma), gençlerle bir anket çalışması yaparak
ne kadar zamanı açık alanlarda geçirdiklerini sormuş.
Ve beş kişiden sadece ikisi en az haftada bir kere
açık alanlara çıkmakta.
Beş kişiden diğer üçü kapalı alanlarda olduklarını belirtmişler.
Ve dışarı çıkmalarını nelerin engellediği sorulduğunda
%61'inin cevabı
''Evimin yakınında doğal alanlar yok.'' olmuş.
Ve bu çılgınca. Bu açıkça yanlış.
ABD'de yaşayanların %71'i bir şehir parkına 10 dakikalık
yürüme mesafesinde yaşamakta.
Eminim bu veriler başka ülkelerde de benzerdir.
Ve bu arka bahçenizi, şehirden akan dereyi ve
boş park alanını içermiyor bile.
Herkes doğaya yakın yaşıyor.
Her çocuk doğaya yakın yaşıyor.
Sadece bir şekilde görmeyi unutuyoruz.
Çok fazla zamanımızı David Attenborough'un doğanın
çok seksi bir biçimde gösterildiği belgesellerine adıyoruz.
(Gülüşmeler)
Kapımızın hemen dışındaki doğayı, caddedeki ağacı görmeyi
unutur hâle geldik.
Bir örnek: Philadelphia.
Yerden görebileceğiniz yükseltilmiş
havalı bir demiryolu var, terk edilmiş.
Şimdi, bunu Manhattan'daki High Line hikâyesine benzetebilirsiniz.
Çok benziyor da. Tek farkı burası henüz bir parka çevrilmedi
fakat üstünde çalışılıyor.
Şimdilik, Philadelphia'nın kalbinde el değmemiş bir tür
vahşi doğa,
eğer çitlerdeki kesik yeri biliyorsanız
yukarıya doğru çıkarak
tamamıyla vahşi çayırı Philadelphia şehrinin
üzerinde uçuşuyor bulabilirsiniz.
Tüm bu bitkiler kendini oraya ekmiş
tohumlardan büyüdüler.
Bu tamamıyla özerk, kendi iradesiyle yetişmiş doğa.
Ve şehrin tam ortasında.
Ve oraya biyolojik araştırmalar yapmaları için birçok insan yollandı
ve orada 50'den fazla bitki çeşidi var.
Ve sadece bitkiler değil.
Bu bir ekosistem, işlevsel bir ekosistem.
Toprak oluşturuyor. Karbon ayrışımı yapıyor.
Polen yayma gerçekleşiyor.
Demeye çalıştığım, burası tam bir ekosistem.
Bilim insanları böyle ekosistemlere ''özgün ekosistemler,'' demeye başladı,
çünkü çoğunlukla yerel olmayan türlerin hâkimiyeti görülüyor
ve bu çok garip.
Daha önceden gördüğümüz hiçbir şeye benzemiyorlar.
Uzun süredir bu tür ekosistemlerin kıymetini bilemedik.
Yeniden faaliyete açılan tarım alanları,
her gün kontrol edilmeyen endüstriyel ormanlar, yok olan ormanların
yeniden kazanımından bahsediyoruz.
Tarımın batıya kaymasıyla tüm Doğu Yakası'nda ormanlar oluştu.
Ve tabii ki de Hawaii, 'özgün ekosistemin' genel algı
hâline geldiği,
egzotik türlerin tamamıyla hâkimiyet kurduğu yerlerden.
Buradaki ormanda Queensland isfendanı,
Güneydoğu Asya'dan eğrelti otu yetişiyor.
Kendi özgün ekosisteminizi de yaratabilirsiniz.
Çok basit.
Bahçenizi biçmeyi bırakarak.
(Gülüşmeler)
Ilkka Hanski Finlandiya'da bir ekolojist ve bu deneyi kendisi gerçekleştirdi.
Arka bahçesini biçmeyi bıraktı
ve birkaç yıl sonra, bazı yüksek lisans öğrencileri
bahçedeki çeşitliliği anlamak için kapsamlı bir
çalışma ile ikisi tükenme riskinde olan
375 bitki türüne rastladılar.
Philadelphia'daki vahşi doğayla
çevrili geleceğin High Line'ına çıktığınızda,
çok çeşitlilikle çevrili, bu berekete, bu dinamizme
kenardan baktığınızda
yerel bir okulun oyun alanını görebiliyorsunuz
ve bu şekilde görünüyor.
Bu çocuklar ona sahip --
Benim tanımım altında
gezegenin doğa sayılan birçok yeri var.
Ama burası doğa sayılmayacak ender yerlerden.
Burada insanlar dışında hiçbir şey yok. Ne bir bitki, ne bir hayvan.
Ve asıl yapmak istediğim
yandan bir merdiven atmak
ve tüm çocukları alıp bu güzel çayıra gelmek.
Bir yandan, bunun karşımızda duran bir seçim olduğunu düşünüyorum.
Bu yeni doğaları kabul edilemez veya değersiz veya kötü buluyorsak,
buralara da beton döşeyebiliriz.
Bu kadar değişken bir dünyada
doğayı da nasıl tanımladığımıza çok dikkat etmeliyiz.
Doğayı çocuklarımızdan çalmamak için
iki şey yapmalıyız.
Öncelikle, doğayı dokunulmamış bir şey olarak tanımlayamayız.
Bu hiçbir zaman anlamlı olmadı.
Doğa bin yıllardır dokunulmamış değildi.
Bu çoğu insanın ziyaret edebileceği,
bağ kurabileceği doğayı dâhil etmiyor.
Sadece çocukların dokunamayacağı doğayı kapsıyor.
Bu da beni ikinci yapmamız gereken şeye getiriyor.
O da çocuklarımızın doğaya dokunmasına izin vermek,
çünkü dokunulmayan şey sevilmeyen şeydir.
(Alkış)
Bu gezegende birçok zalim çevresel sorunla karşı karşıyayız.
Küresel ısınma bunların arasında.
Başkaları da var: Doğal yaşam alanlarının kaybı
gece yarısı çıldırmam için en sevdiğim nedenlerden.
Ama bu sorunları çözmek için,
insanlara ihtiyacımız var -- zeki, doğaya değer veren,
ona kendini adayacak insanlara.
Ve doğaya değer veren bir jenerasyon
yetiştirmenin tek yolu
onların doğaya dokunmasına izin vermek.
Ekoloji için bir kale teorim,
çevreyi koruma için bir kale teorim var.
Bildiğim her ekolojist, çevre koruma biyoloğu,
çevre koruma profesyoneli
küçükken kale yapardı.
Kale yapmayı bilmeyen bir jenerasyonumuz olursa,
doğaya önem vermeyen bir jenerasyonumuz olur.
Ve özel bir programla Philadelphia'daki
fakir mahalle çocuklarını
şehir parklarına götüren
olarak ona,
elinde tuttuğu çiçeğin yabani, istilacı bir ot olduğunu ve
onu çöpe atması gerektiğini söyleyen olmak istemiyorum.
Çocuktan, bu bitkinin nereden gelirse gelsin çok güzel olduğunu
ve dokunulmayı ve takdir edilmeyi hak ettiğini öğrenmeyi
fazlasıyla tercih ediyorum.
Teşekkür ederim.
(Alkış)