Ben bir şehir planlamacısıyım
eskiden de sanat avukatıydım
mimarlık ve sanat tarihi okudum
ve bugün sizinle tasarım hakkında değil
Amerika hakkında konuşmak istiyorum.
Amerika ekonomik olarak nasıl daha esnek olabilir
ve Amerika nasıl daha sağlıklı olabilir
ve Amerika nasıl
daha fazla çevre dostu olabilir.
bu forumun küresel bir forum olduğunun farkındayım
ama bence Amerika hakkında konusmalıyım
her yerde değil ama
birçok yerde,
Dünya çapında Amerikan fikirlerinin daha iyi ya da daha kötü bir amaç için
sahiplenilmesi veya taklit edilmesi gibi bir
bir tarihin varlığı söz konusu
Şimdiye dek başımıza gelen en kötü şey
suburb'ların çarpık kentleşmesidir.
biz konuşurken, bu fikir bir çok yerde uygulanıyor.
suburb'lerdeki çarpık kentleşme derken aslında peyzaj mimarlığı organizasyonlarına
ve otomobil kullanımının gerekli olduğu yerlerde ki
peyzaj mimarlığı düzenlemesinden bahsediyorum.
eskiden otomobil bir özgürlük aracıydı,
şimdilerde ise egsoz gazi çıkaran
zaman israf eden ve ölümcül
bir protez araca dönüştü.
Bir çoğumuzun,
hatta çoğu Amerika'lının,
gündelik hayatını yaşamak için arabaya ihtiyacı var.
aslında alternatif bir seçenek var.
Biliyorsunuz, söylüyoruz, dünyanın yarısı şehirlerde yaşıyor.
Peki, Amerika'da, şehirlerde yaşamak
yine bir arabaya muhtaç olacağın
bir yerde yaşamak anlamına geliyor.
Benim görevim ise
şehirlerimizi daha yürünebilir bir hale getirmek.
Ama tasarım argümanları
ekonomistlerden, tıp uzmanlarından
ve çevrecilerden
öğrendiğim argümanlar kadar
etkili olmaz.
bu yüzden bugün size
kabaca 3 argüman sunacağım,
Ben 70'li yıllarda büyürken
sıradan Amerikan aile
gelirinin onda birini ulaşım için verirdi.
O zamandan beri karayolların sayısını iki kat olmuş
artık Amerika'da gelirimizin
beşte birini ulaşım için veriyoruz.
senede 20.000 ile 50.000 dolar
arası kazanan,
çalışan aileler,
bu günlerde ulaşıma konuttan biraz daha
fazla para harcıyorlar
çünkü ''yeterli olana kadar sür'' fenomeni adı altında
insanlar şehir merkezlerinden ve iş yerlerinden
daha da uzaklaşmak durumunda kalıyorlar
bu yüzden günde iki, üç, dört saat
işten eve gelip gidiyorlar.
Ve böyle muhitler, mesela
Kaliforniya'nın 'Central Valley',
konut piyasasının çökmesiyle
ve benzin fiyatlarının artmasıyla
zarar görmekle kalmadı, yerle bir oldular.
Hatta son zamanlarda gördüğümüz
yarı boş mahalleler de böyle yerlerdedir.
Farz edin ki, bütün paranızı ev kredinize yatırmışsınız
ve birden evin değeri düşüyor
ve onun üstüne işe gitmenin masrafı iki kat olmuş.
Bizim toplumumuzun üzerindeki etkisini artık anladık
biz arabalarımız için
daha fazla çalışmak zorundayız.
Bir şehir farklı önceliklere
karar verdiğinde ne oluyor?
Ve galiba Amerika'da bunun en iyi örneği
Oregon eyaletinin Portland şehridir.
1970'lerde Portland kendisini Amerika'nın diğer kentlerinin hepsinden
farklı kılan bir sürü karar
almaya başladı
Çoğu şehir yayılma halkasını
büyütürken,
Portland ise bir büyüme sınırı getirdi.
Çoğu şehir, trafiğin akımını sağlamak için
karayollarını genişletirken,
paralel park etmeyi ve ağaçları kaldırırken,
Portland bir 'ince sokaklar' politikasını hayata geçirdi.
Çoğu şehir karayollarına yatırım yaparken,
Portland ise bisiklete ve yürümeye
yatırım yaptı.
Bisiklet tesislerine 60 milyon dolar harcadılar.
Bu büyük para gibi gelse de,
30 yıl boyunca harcandığını unutmamak lazım.
Yani yılda iki milyon dolar--çok değil--
ve yeniden yapmaya karar verdiklerin yoncanın
fiyatının yarısı.
Bu değişiklikler ve diğerleri
Porland'dakilerin yaşam tarzını değiştirmiş
ve günde arabayla gidilen mesafe oranları
yani her bireyin ne kadar araba kullandığı
zirveye ulaştığı 1996 yılından beri
düşüyor.
ve şimdi ülkenin geri kalanından
%20 daha az araba kullanıyorlar.
Tipik bir Portland'lı
eskisine göre günde 4 mil ve 11 dakika
daha az araba kullanıyor.
Ekonomist Joe Cortright'in hesaplarına göre
4 mil
ve 11 dakika
toplanınca bütün bölgenin gelirinin
%3.5'ine eşittir.
Yani eğer o parayı araba kullanarak harcamıyorlarsa,
ve bu arada araba için verdiğimiz paranın
%85'i yerel ekonomimizden ayrılıyor--
eğer o parayı araba kullanmaya harcamıyorlarsa,
nereye harcıyorlar?
Portland'in ünü kişi başına en çok
araç üstü bagaja,
bağımsız kitabevlerine
pavyonlara sahip olmasıymış.
Biraz abartıyorum, biraz
ama doğrudur ki Portland'lılar
eğlence için Amerika'nın gerisinden
daha fazla para veriyorlar.
Aslında Oregon'lular diğer eyaletlerden
alkole daha fazla para harcıyorlar
belki iyi belki kötü birşeydir ama
en azından arabaya daha az biniyorlar.
(Gülüşmeler)
Ama gerçekten gelirlerinin çoğunu evleri için veriyorlar
ve eve yapılan yatırımdan
yerel ekonomiye daha katkıda bulunan bir yatırım yoktur.
Ama Portland'ın bu hesaplamanın dışında olan
tamamen ayrı bir hikayesi var;
genç, eğitimli insanlar
Portland'a akın ediyorlar
o kadar ki, en son iki sayım arasında
üniversite eğitimi olan genç insanlarda
%50 artış görüldü.
Amerika'nın başka her yerindeki, daha doğrusu,
milli ortalamadaki artışın 5 katı.
Bir yandan şehirler, yürünebilir ve bisiklete dost olarak
sakinlerinin masraflarını azaltıyor
ve diğer yandan, son zamanlarda
insanların yaşamak istedikleri şehirler de oluyorlar.
Bu yüzden bir şehir için
en iyi ekonomik strateji,
eskisi gibi büyük firmaları çekmek,
ve bir bioteknoloji plaza
veya medikal park,
veya bilim-araştırma plazaları oluşturmak değil,
Aksine insanların yaşamak istedikleri yer olmaktır.
Ve yeni neslin, yani girişimci nesil,
%64'u ilk olarak
nerede yaşayacaklarına karar veriyorlar.
Ondan sonra oraya taşınıyor ve iş arıyorlar.
Sizin şehrinize de gelecekler.
Sağlık konusu ise tedirgin edici,
ve muhtemelen bu tartışmanın bir kısmını daha önceden duymuşsunuzdur.
70'li yıllardan bu yana bir çok şey değişti,
70'li yıllarda, Amerika'lıların 10'da biri obezdi.
Artık 3'te biri obez,
ve nüfusun diğer 3'te ikisi de fazla kilolu.
Genç erkeklerin %25'i
ve genç kadınların %40'u
askere alınamayacak kadar fazla kilolu.
Hastalık Kontrol Merkezi'ne göre
2000 yılından sonra doğan çocukların
3'te birinin şeker hastalığı olacak.
İlk defa Amerika'da doğan yeni nesil
önceki nesilden daha az yaşayacak.
Ve hepimizin duyduğu
bu sağlık krizi
aslında bir şehirli krizi
ve çaresi şehirlerimizin tasarımında bulunuyor
Çünkü uzun zamandır beslenme hakkında konuşuyoruz
ve kilo üzerindeki etkilerini,
ve kilo tabi ki sağlığı etkiliyor.
Ama hareketsizlik konusuna daha yeni değiniyoruz,
ve çevremizin yüzünden oluşan hareketsizliğe,
yürümenin gerekli olmadığı bir ortamda
yaşadığımız için meydana gelen hareketsizlik
kilomuzu arttırıyor.
Ve nihayet bilimsel araştırmalar var,
mesela İngiltere'de 'Oburluk mu? Üşengeçlik mi?' adında bir araştırma,
kilo ile beslenme
ve kilo ile hareketsizliğin ilişkilerini izledi.
Ve kilo ile hareketsizliğin arasında
çok daha güçlü bir bağ buldu.
Mayo Klinik'teki Doktor James Levine ise
deneklerine elektronik
iç çamaşırları giydirdi,
ve beslenmelerini sabit tutarak,
vücutlarına kalori pompalamaya başladı.
Bazı insanlar kilo alırken,
bazıları almadı.
Kalıtsal veya metabolizmaya bağlı bazı faktörler umarken,
aradaki farkın sadece
hareketlilik olduğunu
görünce şok oldular
Ve kilo alanlar,
kilo almayanlardan
günde ortalama iki saat fazla oturmustu.
Şimdi kilo ile hareketsizliği birbirine bağlayan
bu araştırmalar var, ayrıca artık
kilo ile yaşadığımız yerleri ilişkilendiren araştırmalar da var.
Daha yürünebilir bir şehirde mi yaşıyorsun?
Veya pek yürünemeyen bir şehirde mi yaşıyorsun?
Veya şehrinin neresinde yaşıyorsun?
San Diego'da 'Yürüme Skoru' adında bir puan sistemi kullandılar--
Yürüme Skoru, Amerika'daki
ve yakında dünyadaki
her adrese yürünebilirliğine göre puan veriyor.
Yürüme Skorunu kullanarak daha yürünebilir mahalleleri
ve az yürünebilir mahalleri tespit ettiler.
Ve ne çıktı, biliyor musunuz? Daha yürünebilir bir yerde yaşıyorsanız,
fazla kilolu olma ihtimaliniz %35,
Daha az yürünebilir bir yerde yaşıyorsanız,
fazla kilolu olma ihtimaliniz %60.
Yani şimdi, yaşadığımız yeri, sağlığımıza bağlayan
birçok araştırma var
özellikle Amerika'da
en büyük sağlık krizimiz
çevreden kaynaklanan hareketsizlik.
Ve geçen hafta yeni bir kelime öğrendim.
Böyle mahallelere 'obezyapıcı' diyorlar.
Belki kelime tam öyle değil, ama siz anlamışsınızdır.
Bu da birşey, tabiki.
Kısaca bahsetmek gerekirse, bu ülkede
astım problemimiz var.
Muhtemelen hakkında pek düşünmemişsinizdir.
Her sene Amerika'da 14 kişi astımdan ölüyor.
90'lardaki rakamının üç katı.
Ve hemen hemen hepsi araba egzozundan kaynaklanıyor.
Amerika'da hava kirliliği artık
fabrikalardan değil araba egzozlarından kaynaklanıyor,
ve şehrinizde araç kullanan kişi sayısı,
şehrinizde yapılan kilometre miktarı,
şehrinizdeki astım sonrunlarını tahmin etmenize yardımcı olur.
Ve son olarak, araç kullanma açısından baktığımızda
sağlıklı yetişkinlerin tek başına en büyük ölüm sebebi
ve tüm insanların en büyük ölüm sebebi,
trafik kazaları.
Ve biz trafik kazalarını hafife alıyoruz.
Yolculuk etmeyi kaçınılmaz bir risk
olarak algılıyoruz.
Ama Amerika'da her sene
100.000 kişiden 12'si
trafik kazalarında ölüyor.
burada bayağı güvendeyiz.
Ne var ki İlgiltere'de bu oran 100.000'de 7.
Japonya'da ise 100.000'de 4.
Ve nerede 100.000'de 3, biliyor musunuz?
New York Şehri.
San Francisco ve Portland için aynı şey geçerli.
Demek ki şehirde yaşamak daha güvenlidir,
daha az araba kullandığımızdan mı?
Tulsa: 100.000'de 14.
Orlando: 100.000'de 20.
Mevzu şehirde yaşayıp yaşamamak değil,
önemli olan şehrinizin nasıl planlandığı.
Arabalar için mi insalar için mi planlanmış?
Çünkü eğer şehriniz araba için tasarlanmışsa,
onların birbirlerine çarpıştırmakta iyidir.
Bu daha geniş bir sağlık konusunun bir parçası.
En son olarak, çevresel tartışmalar gerçekten çok ilginç,
çünkü 10 sene önce çevreciler
bakış açılarını tamamen değiştirdiler.
Jefforsan'dan beri, Amerika'daki çevreci akımı
tarihsel olarak
şehir karşıtı bir hareketti.
'Şehirler insanın sağlığna, ahlakına
ve özgürlüğüne zararlı' demiş Jefferson.
'Eğer, Avrupa'da yaptıkları gibi,
şehirlerde yığılmaya devam edersek,
Avrupa'dakiler gibi yozlaşmış oluruz,
ve onları gibi birbirimizi yemeye başlarız.'
Belli ki Jefferson'un mizah anlayışı varmış.
ve sonra, Amerika'daki çevreci akımı,
klasik bir kırsala dönüş destekleyen bir akım oldu.
Daha çevreci olmak için, doğaya daha yakın yerlere taşındık,
suburb'ler inşa ederek doğa ile birleşiyoruz. .
Ama tabii ki, bunu sonucunun ne olduğunu biliyoruz.
Amerika'nın karbon haritasına baktığımızda
karbon dioksitin uzun yıllardır salındığı
yerler
bu tartışmayı daha fazla vurguluyor.
Eğer Amerika'daki herhangi bir karbon haritasına bakarsanız,
her metrekareyi haritaladığımız için,
Amerika'nın gece çekilmiş uydu fotoğrafına benzediğini görürsünüz.
şehirlerde daha sıcak, suburb'lerde ise daha soğuk
kırsal ise, karanlık ve huzurlu.
Ama bazı ekonomistler, karbon dioksiti ölçmek için kullanılan
bu yöntem doğru mu diye merak etmişler.
Belirli bir zamanda, ülkede bulunan insan sayısı belirli olduğuna göre,
belki bireysel etkimizin daha hafif olacağı
bir yerde yaşamayı seçebiliriz.
O zaman karbon diyoksiti aileye göre ölçelim demişler,
ve onu yaptıkları zaman harita tam tersi olmuş
şehir merkezinde soğuk, suburb'ler de sıcak
ve daha ekonomik yaşamın olduğu
kırsal alanlarda da en sıcak.
Yani, çok önemli bir değişim,
artık, Ed Glaeser gibi ekonomistler ve çevreciler
diyorlar ki insanoğlu tahrip eden bir türdür.
Eğer doğayı seviyorsanız, yapacağınız en iyi şey
doğadan uzak durmaktır.
şehire taşının, ne kadar yoğun o kadar iyi
ve Manhattan gibi daha yoğun olan şehirlerin
performası en iyi.
Manhattan'da oturan birinin benzin tüketme oranını
ülkenin gerisi 20'li yıllardan beri görmemiştir,
ayrıca Dallas şehrinin elektriğinin sadece yarısını tüketiyor.
Tabii daha da iyi yapabiliriz.
Kanada şehirleri, Amerika şehirlerinin yarısı kadar benzin tüketiyor.
Avrupa'da aynı şekilde.
Açıkcası, biz daha iyisini yapabiliriz
ve daha iyisini yapmak istiyoruz, ve hepimiz doğaya dost olmaya çalışıyoruz.
Bu konuda son söyleceklerim ise
Bence, biz yanlış yollardan doğaya dost olmaya çalışıyoruz,
benim gibi düşünen birçokları,
insanların teknolojik cihazlara olan ilgisi,
ev aksesurları, yani,
evime daha ne ekleyebilirim,
yaşam tarzımı daha sürdürülebilir yapmak için,
var olan eşyalarıma daha ne katabilirim
gibi düşüncelerin konuya hakim olduğunu düşünüyorlar.
Benim buna bağışıklığım yok.
Eşimle ben, Washington'da terk edilmiş bir arazide
kendimize bir ev yaptık.
ve 'doğaya dost' marketlerin
raflarını boşaltmak için elimizden geleni yaptık.
Solar panellerimiz, solar su ısıtma sistemimiz
çift-sifonlu tuvaletlerimiz,
bambu parkelerimiz var.
Odun yakmak için kullandığımız ileri teknoloji Alman sobamız
ormanda çürümeye
bırakılan odunlardan
daha az karbon üretiyor.
Fakat bu yeniliklerin hepsi--
bröşürlerde yazanlar.
(Gülüşmeler)
Bu yeniliklerin hepsi,
metrodan üç sokak ötede, şehrin merkezinde,
olan yürünebilir bir yerde oturmakla kıyaslandığında,
sadece ufak bir katkı sağlıyor.
Ampüllerimizi tasarruflu olan modellerle değiştirdik
ve siz de aynsını yapmalısnız,
ama ampülleri tasarruflu yaparak,
yürünebilir bir şehire taşınarak bir haftada tasarruf edeceğin enerjiyi
ancak bir yılda tasarruf edersin.
Ama biz bu konuyu açmak istemiyoruz.
Siyasetçiler ve pazarlamacılar, doğaya dostluğu
bir 'hayat tarzı' olarak pazarlamaktan korkuyor.
Amerika'lılara, Tanrı korusun, hayat tarzını değiştirmeleri
gerektiğini söylemek istemezsiniz.
Peki ama, yaşam tarzı aslında yaşam kalitesi ile alakalıysa
ve belki hepimizin daha çok keyif alacağımız birşeyse,
ya şu anda sahip olduklarımızdan daha iyi birşeyse?
Belki duymuşsunuzdur,
Mercer Survey isimli bir şirket,
Yaşam kalitesini değerlenderen en iyi kurum.
Dünya üzerinde yüzlerce ülkeyi,
yaşam kalitesine bağlı olduklarına inandıkları,
10 tane kritere göre değerlendiriyorlar: sağlık, ekonomi, eğitim
konut, vesaire.
Altı tane daha var ama kısa keselim.
(Gülüşmeler)
Çok ilginçtir ki, Amerikada en yüksek
sırada bulunan şehir, Honolulu,
dünyada 28'inci sırada yer alıyor, ondan sonra herkesin beklediği gibi
Seattle, Boston ve diğer tüm yürünebilir şehirler.
Güneydeki araba kullanılan şehirler ise,
Dallas, Phoenix ve, kusura bakma, Atlanta gibi
bu listede yer almıyor bile.
Peki, neresi bizden daha iyi yapıyor?
Kanada şehirleri, Vancouver gibi,
ve orada yine bizimkinin yarısı kadar benzin harcıyorlar.
Ve bu listenin başında genellikle Almanca'nın konuşulduğu şehirler geliyor
mesela Düsseldorf veya Viyena.
Ve yine bizim yarımız kadar benzin harcıyorlar.
Gördüğünüz gibi bu düzen, bu garip düzen,
daha sürdürülebilir olmak
size daha yüksek yaşam kalitesi mi veriyor?
Aynı şeyi bende tartışırım,
sürdürülebilirliği sağlayan ne ise
size daha yüksek yaşam kalitesi veren de aynı şeydir.
Ve o da, yürünebilir bir yerde yaşamaktır.
Yani sürdürülebilirlik, refahımızla
ve sağlığımızla
direk bağlı olmayabilir.
Ama özellikle Amerika'da
havayı o kadar kirletiyoruz ki
zamanımızı, paramızı ve hayatımızı otoyollarda
o kadar boşa harcıyoruz ki,
bu iki sorun aynı çözümü paylaşıyormuş
gibi görünüyor, yani şehirlerimizi
daha yürünebilir bir hale getirmek.
Bunu başarmak hiç de kolay bir şey değil, ama yapılabilir.
Yapılıyor hatta,
birkaç şehirde şimdi yapılıyor,
dünyada ve ülkemizde.
Winston Churchill
şöyle demiş:
' Emin olabilirsiniz ki Amerika'lılar
en doğrusunu yaparlar,
ancak bütün diğer alternatifleri denedikten sonra.' (Gülüşmeler)
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)