Ta opowieść powinna się zacząć
chyba w latach 60-tych,
kiedy miałem siedem lub osiem lat,
oglądałem filmy dokumentalne z Jacquesem Cousteau na podłodze w pokoju,
miałem założoną maskę i płetwy.
Potem po każdym odcinku szedłem na górę do łazienki
i pływałem w wannie, patrząc na odpływ,
ponieważ nie było tam nic innego do obserwowania.
Gdy skończyłem 16 lat,
wybrałem karierę w oceanografii,
w odkrywaniu i nurkowaniu,
i mieszkałem w podwodnej stacji badawczej, takiej jak ta koło Florida Keys,
przez w sumie 30 dni.
Brian Skerry zrobił to zdjęcie. Dzięki, Brian.
Pływałem okrętami podwodnymi na całym świecie,
a tutaj jest okręt, który zanurza się najgłębiej na świecie,
kieruje nim rząd Japonii.
Sylvia Earle i ja
byliśmy na ekspedycji tym okrętem
20 lat temu w Japonii.
Zanurzyłem się na głębokość prawie 5,5 km
do miejsca, o którym myślałem,
że będzie nieskazitelnie dzikim obszarem na dnie morza.
Ale kiedy tam dotarłem, znalazłem
mnóstwo plastikowych śmieci i innych odpadów.
To był prawdziwy punkt zwrotny w moim życiu;
zacząłem zdawać sobie sprawę,
że nauka i eksploracje nie mogą być tylko zabawą,
ale powinny czemuś służyć.
Musiałem zwrócić się w kierunku ochrony przyrody.
Zacząłem więc pracować
z National Geographic Society i innymi,
i poprowadziłem wyprawę na Antarktydę.
Prowadziłem tam trzy ekspedycje nurków.
Wyprawa 10 lat temu była przełomowa,
ponieważ odkryliśmy B-15, wielką górę lodową,
największą w historii, która oderwała się od lodowca szelfowego Rossa.
Rozwinęliśmy techniki
wpływania do góry oraz nurkowania pod nią,
np. rozgrzewające poduszki na nerki
z baterią, które braliśmy ze sobą,
żeby krew przepływająca przez nasze nerki
odrobinę się ogrzewała,
zanim przepłynęłaby do innych części naszego ciała.
Lecz po trzech wyprawach na Antarktydę zdecydowałem,
że przyjemniej pracowałoby się w cieplejszej wodzie.
I w tym samym roku, 10 lat temu,
skierowałem się na północ na Wyspy Phoenix.
Za chwilę opowiem Wam tę historię.
Najpierw jednak przypatrzcie się temu wykresowi.
Byś może widzieliście to w innej formie,
ale górna linia jest powierzchnią obszarów chronionych
na lądzie na całym świecie,
jest to około 12 procent.
Wykrzywia się trochę jak kij hokejowy
w okolicy lat 60-tych i 70-tych XX w.
W tej chwili jest to całkiem dobry kierunek.
Jest tak prawdopodobnie dlatego,
że wszyscy zdają sobie sprawę z ochrony środowiska,
Dnia Ziemi
i wszystkiego, co przyniosły lata 60-te i hipisi,
i wszystko to, według mnie, miało wpływ na globalną świadomość.
Ale linia z morskimi obszarami chronionymi
była praktycznie prosta
aż do niedawna -- teraz wydaje się lekko unosić.
I wierzę, że teraz ta linia
też zacznie się zakrzywiać jak kij hokejowy.
Moglibyśmy dotrzeć do tego punktu wcześniej,
gdybyśmy mogli zobaczyć, co dzieje się w oceanach,
tak jak możemy to zobaczyć na lądzie.
Jednak ocean jest niestety nieprzezroczysty
i nie możemy zobaczyć, co się tam dzieje.
Dlatego mamy zaległości w ochronie oceanów.
Lecz nurkowanie, pływanie łodziami podwodnymi
i wszystko, czym zamierzamy się zajmować,
pomoże naprawić tę krzywdę.
Gdzie są więc Wyspy Phoenix?
Były największym morskim obszarem chronionym
aż do zeszłego tygodnia,
kiedy to Archipelag Czagos uznano za taki.
To jest na środku Pacyfiku, pięć dni od lądu.
Jeśli chcecie dostać się na Wyspy Phoenix,
znajdują się one 5 dni od Fiji,
5 dni od Hawajów, 5 dni od Archipelagu Samoa.
Są w centrum Oceanu Spokojnego,
zaraz obok równika.
Jeszcze 10 lat temu nie miałem pojęcia ani o tych wyspach,
ani o Kiribati, państwie, do którego należą,
dopóki moi dwaj przyjaciele nurkujący na Fiji nie powiedzieli:
"Greg, chciałbyś poprowadzić wyprawę naukową na te wyspy?
Nikt tam nigdy nie nurkował."
Odpowiedziałem: "Jasne,
ale powiedzcie mi, gdzie one są i do jakiego kraju należą."
Wtedy się o nich dowiedziałem
i nie miałem pojęcia, w co się pakuję.
Ale byłem żądny przygód.
Pokażę Wam kawałek obszaru chronionego obok Wysp Phoenix.
Jest to część naszej planety głęboko pod wodą.
Średnia głębokość wynosi 3,7 km.
Jest tam wiele podwodnych gór,
które są szczególną częścią obszaru chronionego.
Te góry są ważne dla różnorodności biologicznej.
W rzeczywistości więcej gór znajduje się w morzach niż na lądzie.
To bardzo ciekawe.
A obok Wysp Phoenix jest ich niezwykle dużo.
Jest to więc -- myślcie o tym jako o wielkim, trójwymiarowym obszarze,
bardzo głębokim trójwymiarowym obszarze,
z ławicami tuńczyka, wielorybami,
wszystkimi gatunkami morskich organizmów,
tak jak widzieliśmy wcześniej.
To jest łódź, którą tam dopłynęliśmy,
aby prowadzić badania,
a tak wyglądają Wyspy Phoenix; możecie je zobaczyć w tle.
Są nisko nad poziomem morza
i wszystkie są niezamieszkane, oprócz jednej,
na której mieszka 35 strażników.
Przez większość czasu nikt na nich nie mieszkał,
gdyż nawet w starożytności
znajdowały się zbyt daleko
od jasnych świateł Fiji, Hawajów czy Tahiti
dla starożytnych polinezyjskich żeglarzy,
którzy przemierzali cały Pacyfik.
Dopłynęliśmy tam
i miałem unikalną i cudowną naukową, a także osobistą możliwość
bycia w miejscu, w którym nikt nigdy nie nurkował,
spytania się na brzegu wyspy: "No dobra, to gdzie nurkujemy?
Spróbujmy tutaj",
a potem zanurzenia się w wodzie.
Moje życie prywatne i zawodowe zmieniło się.
Nagle zobaczyłem świat,
którego jeszcze nigdy nie widziałem w oceanie --
ławice z taką liczbą ryb,
że prawie nie docierało tam światło,
niekończące się rafy koralowe,
solidne i kolorowe,
wszędzie ogromne ryby,
manty.
To był ekosystem -- papugoryby składały ikrę.
To około 5000 papugoryb długonosych składających ikrę
w pobliżu jednej z Wysp Phoenix.
Możecie zobaczyć, że ryby zebrały się w grupę,
a nad nimi jest mętne miejsce,
gdzie wymieniają jajeczka i spermę w celu reprodukcji.
Wydarzenia, które powinny mieć miejsce w oceanie,
ale w wielu miejscach jest to utrudnione
ze względu na ludzką działalność.
Wyspy Phoenix i wszystkie równikowe obszary naszej planety
są bardzo ważne w połowach tuńczyka,
zwłaszcza tuńczyka żółtopłetwego, którego tu widzicie.
Wyspy Phoenix to główne siedlisko tuńczyka.
I rekiny -- od początku widywaliśmy rekiny,
nawet do 150 za jednym razem,
co wskazuje na to,
że jest to niezmiernie zdrowy i silny ekosystem.
Myślałem, że widoki
niekończącego się dzikiego środowiska
będą trwały i trwały,
ale w końcu się skończyły.
Zbadaliśmy także same Wyspy Phoenix --
odkryliśmy bardzo ważne tereny lęgowe ptaków na lądzie,
jedne z najważniejszych terenów lęgowych na Pacyfiku i na świecie.
I zakończyliśmy naszą podróż.
To ponownie ten obszar.
Możecie zobaczyć Wyspy -- jest osiem wysp --
wynurzające się z wody.
Szczyty, które nie wychodzą na powierzchnię, to podwodne góry.
Pamiętajcie, podwodna góra zmienia się w wyspę, kiedy dosięgnie powierzchni.
A jak to się odnosi do Wysp Phoenix?
Gdzie one się znajdują?
Cóż, są one położone w Republice Kiribati,
a Kiribati znajduje się na centralnym Pacyfiku;
są to trzy grupy wysp.
Na zachodzie mamy Wyspy Gilberta.
Na środku są Wyspy Phoenix,
o których opowiadam.
A dalej na wschodzie są Sporady Środkowopolinezyjskie.
To największy naród żyjący na atolu na świecie.
Mieszka tam
około 110 tys. ludzi
rozproszonych na ponad 33 wyspach.
Kontrolują oni 5,5 mln kilometrów kwadratowych oceanu,
to od 1 do 2 procent
całej wody oceanicznej na świecie.
Kiedy wybierałem się tam pierwszy raz --
10 lat temu prawie nie znałem nazwy tego państwa --
i ludzie pytali się mnie:
"Czemu płyniesz do jakiegoś Kiribati?".
To przypomniało mi stary dowcip,
w którym przestępca wychodzi w kajdankach z sądu,
a reporter krzyczy: "Willy, dlaczego napadasz na banki?"
A on odpowiada: "Bo tam są wszystkie pieniądze".
Ja mówiłem ludziom: "Dlaczego jadę na Kiribati?
Bo tam jest cały ocean".
To praktycznie jeden naród
kontrolujący większość wód równikowych
Środkowego Pacyfiku.
Jest to również kraj,
który znajduje się w strasznym niebezpieczeństwie.
Poziom morza się podnosi,
a Kiribati, jak również 42 inne narody na świecie,
za 50 do 100 lat znajdzie się pod wodą
z powodu zmian klimatu
i związanego z nimi wzrostu temperatury,
a także wpływaniu słodkiej wody do oceanu.
Wyspy wystają tylko jeden do dwóch metrów
nad powierzchnię wody.
Niektóre z nich już są pod wodą.
Te narody muszą zmierzyć się z prawdziwym problemem.
My jako świat musimy się zmierzyć z problemem.
Co zrobimy z naszymi rodakami Ziemianami,
którzy nie mają już swojego domu na naszej planecie?
Prezydent Malediwów
przewodniczył niedawno podwodnemu,
udawanemu zebraniu rady ministrów,
aby unaocznić, w jakich tarapatach znajdują się te państwa.
Musimy się więc na tym skupić.
Ale wracając do Wysp Phoenix,
które są dzisiejszym tematem.
Po powrocie powiedziałem,
że to, co odkryliśmy, jest wspaniałe.
Chciałbym tam wrócić i podzielić się tym z rządem Kiribati,
który ma swoja siedzibę w Tarawa,
mieście w zachodniej grupie wysp.
Więc zacząłem się z nimi kontaktować --
ponieważ oni wyrazili na to zgodę --
i powiedziałem: "Chcę przyjechać i powiedzieć, co odkryliśmy".
Z jakiegoś powodu nie chcieli, żebym ich odwiedzał,
albo ciężko było znaleźć czas czy miejsce, a to zajęłoby chwilę,
lecz w końcu powiedzieli: "OK, możesz przyjechać.
Ale musisz postawić lunch każdemu,
kto przyjdzie na seminarium".
Więc odparłem: "Jasne, chętnie postawię lunch.
Dowiedzcie się tylko, co kto lubi".
Więc David Obura, biolog badający rafy, i ja przybyliśmy do Tarawa
i przez dwie godziny pokazywaliśmy,
jakie wspaniałe rzeczy widzieliśmy na wyspach Phoenix.
Ten kraj nie zdawał sobie z tego sprawy. Nigdy nie mieli żadnych danych z tego rejonu.
Nigdy nie mieli żadnych informacji z Wysp Phoenix.
Po rozmowie minister rybołówstwa podszedł do mnie
i powiedział: "Greg, czy zdajesz sobie sprawę,
że jesteś pierwszym naukowcem,
który wrócił
i opowiedział nam, co robił?".
Dodał: "Często udzielamy pozwoleń
na badania w naszych wodach,
ale zwykle po dwóch czy trzech latach dostajemy notatkę
lub przedruk.
Lecz ty jesteś pierwszym, który wrócił i opowiedział, co robił.
Naprawdę to doceniamy. I to my dzisiaj stawiamy lunch.
Masz czas na obiad?".
Miałem czas na obiad
i zjadłem go razem z Ministrem Rybołówstwa Kiribati.
W tym czasie
dowiedziałem się, że Kiribati czerpie większość dochodu --
to bardzo biedny kraj --
większość dochodu pochodzi
ze sprzedaży obcym państwom dostępu
do połowu ryb w ich wodach,
ponieważ Kiribati nie ma możliwości
samo łowić tych ryb.
Interes polega na tym,
że kraj, który wyławia ryby,
oddaje Kiribati pięć procent
ze swojego zysku.
Jeśli więc Stany Zjednoczone
złowiłyby w rafie
homary warte milion dolarów,
Kiribati dostałoby tylko 50 tys. dolarów.
To nie wyglądało jak dobry interes.
Podczas obiadu zadałem więc ministrowi pytanie:
"Wziąłbyś pod uwagę sytuację,
kiedy Kiribati nadal dostaje pieniądze --
my obliczamy, jaką wartość mają zasoby ryb --
ale wy zostawiacie ryby, rekiny
i krewetki w wodzie?".
Zatrzymał się i odpowiedział: "Tak, chcielibyśmy tego,
żeby poradzić sobie z problemem nadmiernego połowu ryb,
i myślę, że nazwalibyśmy to odwróconą licencją połowową".
Ukuł termin "odwrócona licencja połowowa".
Powiedziałem: "Tak, odwrócona licencja połowowa".
Skończyliśmy obiad,
tak naprawdę nie wiedząc, dokąd nas to zaprowadzi.
Wróciłem do Stanów
i zacząłem szukać przykładów,
kiedy udzielono
odwróconej licencji połowowej.
Okazało się, że nigdy.
Nie było takich umów,
w której państwa dostawałyby zapłatę za niewyławianie ryb.
Zdarzało się to na lądzie,
w lasach deszczowych Ameryki Południowej i w Afryce,
gdzie właściciele ziemscy dostawali pieniądze za to,
że nie ścinali drzew.
Conservation International zawarło niektóre z tych umów.
Odwiedziłem więc Conservation International
i zabrałem ich jako partnerów,
razem przeszliśmy przez proces
szacowania wielkości zasobów ryb,
decydowania, ile pieniędzy powinno otrzymać Kiribati,
jak wielkie były łowiska;
zabraliśmy ze sobą wielu partnerów --
rząd Australii,
rząd Nowej Zelandii, Bank Światowy.
Oak Foundation i National Geographic
także sponsorowały to przedsięwzięcie.
Założyliśmy park
na zasadzie fundacji,
która płaciłaby równowartość utraconych licencji połowowych
temu biednemu państwu,
aby zachować ten obszar w nienaruszonym stanie,
W połowie tego procesu spotkałem się z prezydentem Kiribati,
Anote Tongiem --
to naprawdę ważny przywódca,
wizjoner, człowiek myślący przyszłościowo --
kiedy do niego podszedłem, powiedział mi dwie rzeczy:
"Greg, chcę, żebyś zrobił dwie rzeczy.
Po pierwsze, pamiętaj, że jestem politykiem,
więc musisz współpracować z moimi ministrami
i przekonać ludność Kiribati, że to dobry pomysł.
Po drugie, chcę, żebyś ustanowił zasady,
które przekraczałyby mój urząd prezydenta.
Nie chcę robić czegoś takiego,
jeśli się to skończy po mojej prezydenturze".
Mieliśmy więc bardzo silne kierownictwo, bardzo dobrą wizję,
wielu naukowców i prawników.
Musieliśmy zrobić wiele kroków, aby tego dokonać.
Udało się to głównie dlatego, że Kiribati zdało sobie sprawę,
że leży to w ich interesie.
Uzmysłowili sobie,
że jest to wspólna sprawa ich
i ludzi zajmujących się ochroną środowiska.
Potem w roku 2002,
kiedy wszystko szło pełną parą,
doszło do blaknięcia koralowców na Wyspach Phoenix.
Chcemy uratować tamten ekosystem,
a nagle okazuje się,
że przyszły rekordowo wysokie temperatury.
Ocean nagrzał się tak, jak to się czasem dzieje,
a gorące miejsca uformowały się i zostały w takim stanie
na Wyspach Phoenix przez sześć miesięcy.
Przez sześć miesięcy były ponad 32 stopnie Celsjusza.
I to w gruncie rzeczy zabiło
60 procent koralowców.
Mieliśmy więc obszar, który chronimy,
a nagle okazało się, że jest on martwy, przynajmniej jeśli chodzi o koralowce.
Obszary położone głębiej i na otwartym oceanie miały się oczywiście dobrze,
ale koralowce, które wszyscy chętnie obserwują, były w tarapatach.
Na szczęście wszystko wróciło do normy
i szybko się odbudowuje,
szybciej niż jakakolwiek rafa, którą widzieliśmy.
Brian Skerry zrobił to zdjęcie kilka miesięcy temu,
kiedy wróciliśmy na Wyspy Phoenix
i odkryliśmy, że z powodu tego, że jest to obszar chroniony
i ma zdrowe ławice ryb,
dzięki którym nie ma tylu alg,
a cała rafa jest utrzymywana w zdrowiu,
koralowce odrastają w zawrotnym tempie.
To tak jakby człowiek
chorował na wiele chorób jednocześnie,
trudno mu wyzdrowieć, jest o krok od śmierci,
ale jeśli cierpiałby tylko na jedną chorobę, mógłby wyzdrowieć.
To historia związana ze wzrostem temperatur spowodowanym zmianą klimatu.
To tylko groźba,
jedyny wpływ, z którym rafa musiała sobie poradzić.
Nie było rybołówstwa, zanieczyszczeń, rozwoju wybrzeża,
a rafa wraca szybko do zdrowia.
Pamiętam obiad, na którym byłem z ministrem rybołówstwa 10 lat temu,
kiedy pierwszy raz o tym pomyśleliśmy, ożywiłem się i powiedziałem:
"Myślę, że ludzie chroniący środowisko
poprą ten pomysł:.
Zrobił pauzę, złożył razem ręce i powiedział:
"Tak, Greg,
ale diabeł tkwi w szczegółach".
I tak w istocie było.
Ostatnie 10 lat to szczegół po szczególe,
od pisania ustaw,
przez wielokrotne wyprawy badawcze,
do planów komunikacyjnych,
jak powiedziałem, wielu prawników,
porozumienie,
tworzenie zarządu Wysp Phoenix.
Teraz jesteśmy w procesie zwiększania dofinansowania.
Kiribati wstrzymała połowy ryb,
podczas gdy my zwiększamy dofinansowanie.
Trzy tygodnie temu odbyło się pierwsze zebranie zarządu Chronionego Obszaru Wysp Phoenix (PIPA).
Tak więc jest to w pełni funkcjonalna,
gotowa do pracy jednostka,
która negocjuje z Kiribati odwrócone licencje połowowe.
A zarząd PIPA posiada tę licencję
i płaci za nią państwu.
Jest to więc rzetelny, bardzo dobrze przemyślany system
oparty na solidnych podstawach.
Skupiliśmy się na szczegółach,
a w tym przedsięwzięciu szczególnie ważne było to,
aby zapiąć wszystko na ostatni guzik.
Wymieniliśmy tu warunki, dzięki którym odnieśliśmy sukces.
Możecie je sami przeczytać.
Ale według mnie najważniejszym z nich
była praca wykorzystująca okoliczności
tej sytuacji.
Dzięki temu mogliśmy posunąć to do przodu
i leżało to w interesie zarówno Kiribati,
jak i świata.
Pozwolę sobie zakończyć tym ostatnim slajdem,
jak możemy rozszerzyć naszą działalność?
Jak możemy zrealizować marzenie Sylvii?
Gdzie to nas ostatecznie doprowadzi?
Tutaj jest Pacyfik
z wielkim morskim obszarem chronionym
i wielkimi strefami ochronnymi w środku.
Jak możecie zobaczyć,
są one rozsiane na całym oceanie.
Opowiedziałem Wam tylko jedną historię,
która stoi za tym prostokątnym obszarem w środku, za Wyspami Phoenix,
ale każda zielona łata tutaj
ma swoją historię.
Tym, co teraz musimy zrobić,
jest patrzenie na Ocean Spokojny
jako na całość
i utworzenie sieci morskich obszarów chronionych
na całym Pacyfiku,
żeby nasz największy na świecie ocean
stał się z czasem chroniony
i samowystarczalny.
Dziękuję bardzo.