Tamam. Evet, bütün iyi hikâyeler gibi
bu da, esasen hiçbir şeyin varolmadığı,
çok çok uzun zaman önce başlıyor.
Evet, burada evrenin 14 küsur milyar yıl önceki
eksiksiz bir resmi var.
Bütün enerji, tek bir enerji noktasında yoğunlaşmış.
Bir nedenden dolayı patlıyor
ve bunları görmeye başlıyorsunuz.
Yani bunun içinde, şimdi 14 milyar yıl ilerlemiş durumdasınız.
Ve bu şeyler, genişleye genişleye genişleye
dev galaksilere dönüşüyor
ve trilyonlarcası oluyor.
Ve bu galaksilerin içinde
dev toz bulutları oluşuyor.
Ve sizden, resmin ortasındaki
üç küçük çatala
özellikle dikkat etmenizi istiyorum.
Eğer daha yakından bakarsanız
böyle görünüyorlar.
Ve gördüğünüz şey tozdan sütunlar,
o kadar fazla toz var ki--
bu arada, bunun uzunluğu düşeyde 1.6 trilyon km--
ve gerçekleşen şey şu, o kadar çok toz var ki
bir araya gelip birleşiyorlar
ve bir termonükleer reaksiyonu ateşliyorlar.
Ve, yani, izlediğiniz şey,
yıldızların doğuşu.
Bunlar buradan doğan yıldızlar.
Yeteri kadar yıldız oluştuğunda
bir galaksi meydana getiriyorlar.
Görünen o ki bu, özellikle önemli bir galaksi
çünkü siz buradasınız.
(Gülüşmeler)
Ve bu galaksiye yaklaşınca,
görece normal, pek de ilginç olmayan
bir yıldız bulursunuz.
Bu arada, şu anda aşağı yukarı hikâyenin 2/3'ündesiniz
Yani bu yıldız hikâyenin 2/3'lük noktasına
gelinceye kadar görünmüyor bile.
Ve sonra, şu oluyor:
Kalan toz miktarı
bir yıldız oluşturmuyor,
bir gezegene dönüşüyor.
Ve bu, dört milyar yıldan biraz daha fazla bir zaman önce.
Ve bundan kısa zaman sonra
yeteri kadar malzeme artıyor ve
"ilk çorba"yı elde ediyorsunuz
ve bu da yaşamı oluşturuyor.
Ve yaşam, genişlemeye başlıyor, genişliyor, genişliyor,
ta ki bozulup bitene kadar.
(Gülüşmeler)
Şimdi, gerçekten ilginç olan şey şu ki
yaşam bir kez değil, iki kez değil,
tam beş kez bitiyor.
Yani, Dünya'daki neredeyse tüm yaşam
kabaca beş kez silinmiş.
Ve siz bunu düşünürken
şu oluyor: Yeni şeyler oluşturmak için
daha fazla karmaşıklık ve
daha fazla madde elde ediyorsunuz.
Ve, hikâyenin aşağı yukarı
% 99.96'lık bölümü tamamlanana kadar biz yokuz;
sadece kendimizi ve atalarımızı yerli yerine koymak için söyledim.
Dolayısıyla bu bağlamda, neden burada olduğumuz konusuyla ilgili
iki teori var.
Konuyla ilgili birinci teori
tüm hikâyenin bundan ibaret olduğu.
Bu teoriye göre
tüm yaradılışın en önemli parçası
biziz.
Ve trilyonlarca galaksinin,
sekstilyonlarca gezegenin
olmasının nedeni, buna
ve buna benzer bir şey yaratmak.
Ve evrenin amacı budur;
ve sonra da ölür,
daha da düzelmez.
(Gülüşmeler)
Kendinize sadece şu soruyu sormak isteyebilirsiniz:
"Bu, sadece birazcık kibirlilik olabilir mi?"
Ve eğer öyleyse --
ve özellikle tarihte soyumuzun tükenmesine ramak kaldığı gerçeğini de düşünürsek,
türümüzün sadece 2000 bireyi kalmıştı...
Yağmursuz birkaç hafta daha geçse,
bunların hiçbirini asla göremeyecektik.
(Gülüşmeler)
(Alkış)
Yani belki de ikinci bir teoriyi düşünmelisiniz...
eğer birincisi yeterince iyi değilse.
İkinci teori şu: Bir üst modele yükselebilir miydik?
(Gülüşmeler)
Peki, biri neden böyle bir soru sorar?
Çünkü insansılarda şimdiye kadar en az 29 kez
bu oldu.
Yani görünüyor ki yükseldik.
Defalarca yükseldik.
Ve görünüyor ki bunları keşfetmeye devam ediyoruz.
Bunu geçen sene bulduk.
Bir diğerini geçen ay bulduk.
Ve bunu düşünürken
şu soruyu sorabilirsiniz:
"Neden tek bir insan türü?"
Afrika'ya, Asya'ya ve Antartika'ya gidip
tıpatıp aynı kuşu bulsanız
bu çok garip olmaz mıydı --
özellikle de en az 8 insansı türüyle
bu gezegende aynı zamanda var olduğumuzu
hesaba katarsak?
Yani gidişatın normali,
sadece bir Homo sapiens olması değil;
gidişatın normali
farklı insan versiyonlarının etrafta geziniyor olması.
Ve eğer normal gidişat öyleyse,
o zaman kendinize şunu sorabilirsiniz,
"Tamam, eğer başka bir şey yaratmak istiyorsak
bir mutasyon ne kadar büyük olmalı?"
Güzel, cevabı Svante Pääbo'da.
İnsanlarla Neandertal arasındaki farklılık
genetik kodun %0.004'ü kadar.
Bir türün diğerine olan farklılığının
büyüklüğü bu kadar.
Bu günümüzdeki politik tartışmaların çoğunu açıklıyor.
(Gülüşmeler)
Fakat siz bunu düşünürken,
enteresan şeylerden biri,
bu mutasyonların ne kadar küçük oldukları ve nerede gerçekleştikleri.
İnsan/Neandertal farklılığı,
sperm ve testisler,
koku ve deride.
Ve bunlar, ikisi arasında
farklılık gösteren belirli genler.
Yani çok küçük değişikliklerin büyük etkileri olabilir.
Ve siz bunu düşünürken
mutasyona uğramaya devam ediyoruz.
Yani aşağı yukarı 10 bin yıl önce Karadeniz'de
bir genimizdeki bir mutasyon sonucu
mavi göz ortaya çıktı.
Ve bu, sürüyor ve sürüyor ve sürüyor.
Ve bu sürerken
bu sene olacak şeylerden biri de,
ilk 10 bin insan genomunu (ç.n. genetik şifre) keşfedecek olmamız
çünkü gen dizileme işlemi yeteri kadar ucuz hale geldi.
Ve bunları bulduğumuz zaman
farklılıklar bulabiliriz.
Ve bu arada, bu hazır olduğumuz bir tartışma değil
çünkü bundaki bilimi gerçekten kötüye kullandık.
1920'lerde insanlar arasında büyük farklılıkların olduğunu düşündük.
Bu, bir miktar Francis Galton'un çalışmaları nedeniyleydi.
Darwin'in kuzeniydi.
Fakat ABD, Carnegie Enstitüsü,
Stanford, Amerikan Nöroloji Kurumu
bunu çok ileriye taşıdılar.
Bu ihraç edildi ve gerçekten kötüye kullanıldı.
Aslında, bu insanlara aşırı derecede korkunç
muamelelerin yapılmasına neden oldu.
Böylece, 1940'lardan beri, farkılıkların olmadığını,
hepimizin aynı olduğunu söyleyegeldik.
Yıl sonunda bunun doğru olup olmadığını göreceğiz.
Ve biz bunu düşünürken
aslında şu gibi şeyleri bulmaya başlıyoruz:
Bir ACE geniniz (ç.n. egzersiz kapasitesi ve fiziksel dayanıklılıkla ilişkilendirilen bir gen) var mı?
Bunun ne önemi olabilir?
Çünkü ACE geni olmayan hiç kimse, henüz 8000 metrelik bir zirveye
oksijensiz tırmanmadı.
Ve eğer daha da ayrıntıya girmek isterseniz
577R genotipiyle ilgili ne denebilir?
Evet, görünüyor ki şimdiye kadar test edilmiş her erkek olimpik güç atleti
bu varyantlardan en az birini taşıyor.
Eğer bu doğruysa,
Londra Olimpiyatı için çok karmaşık sorular
ortaya çıkıyor.
Üç opsiyon:
Olimpiyatların sıkı çalışan mutantlar için
bir vitrin olmasını ister misiniz?
(Gülüşmeler)
2 numaralı opsiyon:
Neden golf ya da yelkendeki gibi yapmıyoruz?
Sende olduğu ve sende olmadığı için
sana saniyenin onda biri kadar bir avantaj veririm.
Üç numaralı versiyon:
Bu doğal bir gen olduğu için,
sende olduğu ve sen de doğru ebeveyni seçmediğin için
senin kendini modifiye etme hakkın olur.
Üç farklı opsiyon;
eğer bu farklılıklar olimpik madalya almakla
almamak arasındaki çizgiyi belirliyorsa.
Ve görünüyor ki, biz bunları keşfettikçe,
biz insanlar nasıl göründüğümüzü, nasıl davrandığımızı,
bedenimizin ne yaptığını değiştirmeyi
gerçekten seviyoruz.
Ve Amerika'da 10.2 milyon (2008'de) estetik ameliyat yapıldı
ki kullanıma giren teknolojilerle
bugünün düzeltme, silme,
büyütme ve iyileştirme işlemleri
çocuk oyunu gibi gelmeye başlayacak.
Tony Atala'nın yaptıklarını TED'de çoktan gördünüz
fakat mürekkepli yazıcı kartuşu benzeri
şeyleri hücrelerle doldurabilme becerisi,
bizim, deriyi, organları ve
birçok başka vücut parçasını basmamıza izin veriyor.
Ve bu teknolojiler ilerledikçe
şunu görüyorsunuz, bunu görüyorsunuz, bir şeyler görüyorsunuz --
2000 İnsan Genomu Projesi --
ve sanki hiçbir şey olmuyormuş gibi görünüyor
olana kadar.
Ve biz tam da böyle haftalarda olabiliriz.
Ve siz bunu düşünürken,
bu iki tip bir insan genomunun dizilimini çıkarırken
ve Kamu Projesi 2000'de insan genomunun dizilimini çıkarırken
pek bir şey duymuyorsunuz,
ta ki Çin'de geçen sene yapılan,
bu fareden deri hücreleri aldıkları,
üzerine dört kimyasal madde koydukları,
deri hücrelerini kök hücrelere dönüştürdükleri,
kök hücreleri büyüttükleri
ve farenin tam bir kopyasını çıkardıkları deneyi duyana kadar...
Bu hatırı sayılır bir şey.
Çünkü esas itibariyle şu anlama geliyor:
Pluripotent (ç.n. canlıyı oluşturan hücre ve dokulara dönüşebilen ama tek başına organizma üretemeyen) kök hücre
olan bir hücreyi alıp --
dağın tepesindeki bir kayakçı gibi,
ve bu iki kayakçı iki pluripotent kök hücre oluyor,
4, 8, 16
ve 16 bölünmeden sonra
o kadar kalabalıklaşıyor ki
hücrelerin farklılaşması gerekiyor.
Böylece bir kısmı dağın bir tarafından
bir kısmı başka bir tarafından aşağı iniyor.
Ve onlar bunu seçerken
bunlar kemik oluyor,
ve sonra başka bir yolu seçiyorlar ve bunlar trombosit oluyor
ve bunlar makrofaj oluyor
ve bunlar T-hücreleri oluyor.
Fakat bir kere kaymaya başlarsanız tekrar başa dönmeniz
çok zor oluyor.
Tabii bir telesiyejiniz yoksa.
Ve bu dört kimyasalın yaptığı,
herhangi bir hücreyi alıp
tekrar dağın tepesine çıkarmak
ki böylece herhangi bir vücut parçasına dönüşebilsin.
Ve siz bunu düşünürken,
bu şu anlama geliyor:
Potansiyel olarak bir organizmanın tam bir kopyasını
onun herhangi bir hücresini kullanarak
yeniden oluşturabilirsiniz.
Bu işte gayet hatırı sayılır bir durum
çünkü şimdi, sadece fare hücrelerini değil,
insan deri hücrelerini alıp
onları insan kök hücrelerine çevirebilirsiniz.
Ve sonra, Ekim ayında yaptıkları ise şuydu:
Deri hücreleri aldılar, bunları kök hücrelere dönüştürdüler
ve bunları karaciğer hücrelerine dönüştürmeye başladılar.
Yani teoride,
hücrelerinizin birinden, herhangi bir organınızı yapabilirsiniz.
Bu da ikinci bir deney:
Eğer vücudunuzun fotokopisini alabilseydiniz
belki aklınızı da beraberinde almak isterdiniz.
Ve TED'de bir buçuk yıl önce
gördüğünüz şeylerden biri,
bu adamdı.
Çok güzel, teknik bir konuşma yaptı.
MIT'de bir profesör.
Ama temelde söylediği şu:
Bir farenin beynine girmiş olan
retrovirüsleri (ç.n. kendi RNA'sını DNA'ya çevirip konak hücrenin DNA'sına eklemleyerek çoğalan virüs) alabilirsiniz;
onları, aydınlattığınızda parlayan proteinlerle
etiketleyebilirsiniz
ve farenin gördüğünde, hissettiğinde,
dokunduğunda, hatırladığında, aşık olduğunda
aktifleşen (nöral) yolların haritasını çıkarabilirsiniz.
Ve sonra bir fiber optik kablo alıp
bunlardan bazılarını aydınlatabilirsiniz.
Ve bu arada, bunu yaparken,
iki renkte resimleyebilirsiniz,
bu da şu anlama gelir: Bu bilgiyi ikili kod
olarak doğrudan bilgisayarınıza indirebilirsiniz.
Peki nihai sonuç ne burada?
Evet, kendi anılarınızı, bir gün,
belki yeni bir vücuda, indirebileceğiniz
çok da tasavvur edilemez değil.
Ve belki başka insanların anılarını da yükleyebilirsiniz.
Ve belki bu durumun bir iki küçük
etik, politik ve ahlaki sonucu da olabilir.
(Gülüşmeler)
Sadece bir düşünce.
Bunlar,
filozoflar, yöneticiler,
ekonomistler, bilim insanları için
ilginçleşen sorular.
Çünkü bu teknolojiler gerçekten hızlı ilerliyor.
Ve siz bunu düşünürken
benim beyinle ilgili bir örnekle kapamama izin verin.
Bugün, inanılmaz bir evrimsel baskı görmeyi
bekleyeceğiniz yer;
hem gitgide
muazzam hale gelen girdilerden
ve hem de organın esnekliğinden dolayı,
beyindir.
Bunun olduğuna dair herhangi bir kanıtımız var mı?
Peki, her bin kişideki otizm durumuna bir göz atalım.
Bu, 2000'deki durum.
Bu, 2002'deki durum.
2006, 2008.
10 yıldan kısa bir sürede olan artış.
Ve biz hâlâ neden olduğunu bilmiyoruz.
Bildiğimiz şey şu: Potansiyel olarak,
beyin, hiperaktif, hiperesnek
bir şekilde reaksiyon gösteriyor
ve böyle olan (ç.n. slayt: hiper-algılayan/hafızalı/dikkatli) bireyler yaratıyor.
Ve bu ortaya çıkan durumlardan sadece bir tanesi.
İnanılmaz derecede zeki olan insanlar var,
hayatları boyunca gördükleri her şeyi hatırlayan insanlar var,
sinestezik insanlar var,
şizofrenik insanlar var.
Bir sürü şey oluyor
ve biz hâlâ
nasıl ve neden olduğunu anlamıyoruz.
Fakat sormak isteyebileceğiniz bir soru şu:
"Beynin ve bilgiyi nasıl işlediğimizin
hızlı bir evrimini görüyor muyuz?"
Çünkü beynimize ne kadar verinin geldiğini düşünürseniz,
eskiden insanların hayatları boyunca aldıkları bilgiyi
bir günde almaya çalışıyoruz.
Ve siz bunu düşünürken,
bunun neden ilerliyor olabileceğine dair dört teori var
ve ayrıca bir sürü başka teori de var.
İyi bir cevabım yok.
Bu konuda gerçekten daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.
Bir opsiyon fast food (ç.n. hızlı tüketim yemeği) fetişi.
Obezite ve beslenme biçiminin
gen değişimleriyle
bir ilgisi olduğuna yönelik
bazı kanıtlar bulunmaya başlanıyor
ki bunların, bir bebeğin beyninin çalışmasına
etkisi olabilir ya da olmayabilir.
İkinci opsiyon, seksi "teknoinek" opsiyonu.
Bu tür durumlar hayli seyrek.
(Gülüşmeler)
(Alkış)
Fakat olmaya başlayan şey şu ki
bu teknoineklerin hepsi biraraya geliyor
-çünkü bilgisayar programcılığında ve ayrıca
diğer detay odaklı işlerde de
çok yetkinler ve iyi para alıyorlar-
coğrafi olarak belli yerlerde toplanıyor
ve aynı kafada olan çiftlerini buluyorlar.
Yani, bu, birbirlerini bu yapılar içinde
karşılıklı destekleyen genlerin olduğu
sınıflandırıcı çiftleşme hipotezi.
Üçüncüsü. Çok fazla bilgi?
O kadar fazla bilgiyi işlemeye çalışıyoruz ki
bazı insanlar sinestezik oluyor
ve her şeyi hatırlayan "dev boruları" oluyor.
Başka insanlar bilgi miktarına karşı aşırı derecede duyarlı oluyor.
Başka insanlar çeşitli psikolojik durumlarla ya da
reaksiyonlarla bu bilgiye tepki veriyorlar.
Ya da belki kimyasallar.
Ama, bir durumla ilgili olarak
bu düzeyde bir değişiklik görüyorsanız
ya doğru ölçmüyorsunuzdur
ya da çok hızlı değişen bir şey vardır
ve bu, gerçek zamanlı evrim olabilir.
Sözün özüne gelirsek...
Bence, olan şey,
türsel olarak bir geçişteyiz.
Ve Steve Gullans'la beraber yazmaya başladığımda bunu düşünmemiştim.
Bence, biz, öyle ya da böyle, sadece kendi çevresinin
farkında olan bir insansı olmakla kalmayan,
aynı zamanda, doğrudan ve isteyerek kendi türünün,
bakterilerin, bitkilerin ve hayvanların
evrimini de kontrol eden
Homo Evolutis'e dönüşüyoruz.
Ve bence bu öyle düzeyde bir değişim ki
sizin torunlarınız ya da onların torunları
sizden çok farklı bir tür olabilir.
Çok teşekkür ederim.
(Alkış)