Najpierw chcę wam podziękować.
Następnie chcę przedstawić współautora,
bliskiego przyjaciela i nauczyciela.
Ken i ja pracujemy razem
prawie 40 lat.
Oto Ken Sharpe.
(Brawa)
Jest wśród nas wielu ludzi --
szczególnie wśród mnie i moich znajomych --
pewne zbiorowe niezadowolenie
z tego co się dzieje,
z tego jak działają instytucje.
Nauczyciele zawodzą nasze dzieci.
Lekarze nie wiedzą kim do cholery jesteśmy
i nie mają dla nas dość czasu.
Nie możemy ufać bankowcom
a już na pewno brokerom.
Prawie zniszczyli cały system finansowy.
Nawet w naszej własnej pracy,
zbyt często,
jesteśmy zmuszeni wybierać
pomiędzy robieniem, tego co uważamy za słuszne,
a robieniem tego, czego się od nas oczekuje,
czy też wymaga
lub co daje zyski.
Gdziekolwiek spojrzymy
praktycznie w każdej dziedzinie
martwimy się, że ludzie, na których polegamy
mają gdzieś nasze sprawy,
a jeśli nasze sprawy leżą im na sercu,
że nie znają nas dość dobrze,
by wiedzieć co mają zrobić
by umożliwić nam
załatwienie tych spraw.
Nie rozumieją nas.
Nawet nie mają czasu by nas poznać.
Są dwa rodzaje reakcji,
które okazujemy w odpowiedzi
na tego rodzaju niezadowolenie.
Gdy źle się dzieje
pierwszą reakcją jest:
ustanówmy więcej zasad,
ustalmy zbiór
szczegółowych procedur
by upewnić się, że inni postąpią właściwie.
Dajmy nauczycielom skrypty
do przerobienia w klasach
by nawet gdy nie będą wiedzieli co robią
i nie będzie ich obchodzić dobro naszych dzieci,
tak długo jak przerabiają skrypt
nasze dzieci zostaną wykształcone.
Dajmy sędziom listę wyroków
do nakładania za przestępstwa
by nie musieli polegać
na swoich własnych osądach.
Zamiast tego niech tylko
znajdą na liście
wyrok odpowiedni dla danego przestępstwa.
Nałóżmy ograniczenia
na limity na kartach kredytowych
oraz ile firmy mogą na tym zarabiać.
Coraz więcej zasad
by nas chronić
przed obojętnymi i nieczułymi instytucjami,
z którymi musimy sobie radzić.
Albo -- albo może i --
oprócz zasad
może będziemy w stanie wymyślić
naprawdę mądre zachęty,
by w interesie ludzi,
którym nie zależy na nas,
by w ich interesie leżało
służenie naszemu dobru --
magiczne bodźce,
by ludzie postępowali dobrze
nawet z czystego egoizmu.
Dajemy nauczycielom premie
jeśli dzieci, które uczą
osiągną dobry wynik w testach końcowych,
które są używane do oszacowania
jakości systemu edukacji.
Zasady i zachęty --
kije i marchewki.
Ustaliliśmy zbiór zasad
by regulować sektor finansowy
w odpowiedzi na ostatni kryzys.
Mamy akt Dodda-Frank'a
nową Agencję do Spraw Ochrony Finansowej Konsumenta,
która jest tymczasowo sekretnie kierowana
przez Elizabeth Warren.
Może te zasady
ulepszą sposób
w jaki instytucje finansowe się zachowują.
Zobaczymy.
Oprócz tego staramy się
odnaleźć sposób jak zachęcić
osoby oferujące usługi finansowe
do zainteresowania się
osiąganiem celów długoterminowych
nawet dla własnych firm,
zamiast osiągania krótkotrwałych zysków.
Zatem jeśli znajdziemy dobre zachęty
żeby robili co należy -- nawet samolubnie,
i jeśli wymyślimy odpowiednie regulacje i zasady
nie doprowadzą nas do zguby.
Ken i ja z pewnością wiemy,
że musicie panować nad bankowcami.
Jeśli można się czegoś nauczyć z kryzysu finansowego
to właśnie tego.
Jednak wierzymy
i udowadniamy to w książce,
że nie ma takiego zbioru zasad,
nieważne jak szczegółowych,
nieważne jak precyzyjnych,
nieważne jak ściśle monitorowanych
i egzekwowanych,
nie ma takiego zbioru zasad,
który da nam to, czego potrzebujemy.
Dlaczego? Ponieważ bankowcy są sprytni.
I jak woda
znajdą szczeliny
w jakimkolwiek zbiorze zasad.
Ustalasz reguły gwarantujące,
że ten szczególny powód,
przez który system finansowy prawie się załamał
nigdy się nie powtórzy.
Jest niebywale naiwne by sądzić,
że przez zablokowanie
tego źródła załamania finansowego
zablokujemy wszystkie możliwe źródła kryzysu.
Wystarczy tylko poczekać na następny
i potem zastanawiać się jak mogliśmy być tak głupi,
by się przed tym nie uchronić.
Desperacko potrzebujemy --
poza lub wraz z lepszymi zasadami
i możliwe sprytnymi zachętami --
potrzebujemy cnót,
potrzebujemy charakteru
oraz ludzi, którzy chcą postępować właściwie.
W szczególności cnotą,
której potrzebujemy przede wszystkim
jest - jak to Arystoteles nazywał --
zdrowy rozsądek.
Zdrowy rozsądek
to moralna chęć
do postępowania właściwie
i moralna umiejętność
zauważania co jest właściwe.
Arystoteles bardzo lubił
obserwować rzemieślników podczas pracy.
Był pod wielkim wrażeniem tego,
jak improwizując byli w stanie
znaleźć innowacyjne rozwiązania problemów,
których się nie spodziewali.
Dla przykładu, oglądał kamieniarzy
pracujących na wyspach Lesbos.
Musieli oni zmierzyć
okrągłe kolumny.
Gdy się nad tym zastanowić
bardzo trudno jest zmierzyć okrągłe kolumny linijką.
Więc co zrobili?
Wypracowali nowatorskie rozwiązanie problemu.
Stworzyli linijkę, która się wygina,
co nazwalibyśmy dziś metrówką --
elastyczną linijką,
którą można wyginać.
Arystoteles powiedział,
że doceniali to, że czasem
by zaprojektować okrągłą kolumnę
trzeba naginać zasady.
Arystoteles powiedział,
że często w kontaktach z ludźmi
musimy naginać zasady.
Porozumiewanie się z innymi
wymaga pewnej elastyczności,
której żaden zbiór zasad nie obejmie.
Mądrzy ludzie wiedzą kiedy i jak
naginać zasady.
Mądrzy ludzie wiedzą jak improwizować.
Jak to z Ken'em mówimy --
są jak muzycy jazzowi;
zasady są jak nuty na kartce
dzięki nim wiesz jak zacząć
ale później tańczysz wśród tych nut
wymyślając kombinację właściwą
dla tego szczególnego momentu
uwzględniając innych muzyków.
Więc dla Arystotelesa
pewnego rodzaju
naginanie zasad,
znajdywanie wyjątku od reguł i improwizacja,
którą widzieliśmy u rzemieślników
jest właśnie tym czego trzeba
by zręcznie parać się "moralnym rzemiosłem".
W relacjach z innymi ludźmi,
prawie cały czas,
ta elastyczność jest konieczna.
Mądra osoba wie kiedy naginać zasady.
Mądra osoba wie kiedy improwizować.
I co najważniejsze
mądra osoba improwizuje i nagina zasady
w służbie słucznym celom.
Jeśli naginasz zasady bądź improwizujesz
tylko dla swojej korzyści
po prostu manipulujesz innymi osobami.
Więc ważne jest byś czynił mądrze
w służbie innym
a nie tylko sobie.
Chęć robienia właściwych rzeczy
jest tak ważną umiejętnością moralną
jak improwizacja
lub dostrzeganie wyjątków.
Razem tworzą zdrowy rozsądek,
który Arystoteles uznawał
za cnotę mistrzów.
Dam wam przykład
zdrowego rozsądku w działaniu.
Opowiem wam o Michael'u.
Michael jest młodym facetem.
Miał nisko płatną prace.
Utrzymywał swoją żonę i dziecko,
dziecko chodziło do szkoły parafialnej.
Nagle stracił pracę.
Spanikował nie wiedząc
czy da rade utrzymać rodzinę.
Jednej nocy wypił trochę za dużo
i obrabował taksówkarza --
ukradł $50.
Obrabował go grożąc bronią.
Był to zabawkowy pistolet.
Złapali go, osądzili
i skazali.
Wytyczne odnośnie wyroków w Pensylwanii
dla tego typu przestępstwa wymagają
kary co najmniej 2 lat, 24 miesięcy.
Sędzia Lois Forer, która sądziła tą sprawę,
uznała że to bez sensu.
Michael nigdy wcześniej nie popełnił przestępstwa.
Był odpowiedzialnym mężem i ojcem.
Musiał się z mierzyć z beznadziejną sytuacją.
To wszystko mogłoby zniszczyć rodzinę.
Więc zaimprowizowała z wyrokiem -- 11 miesięcy.
Co więcej, przyznała mu przepustkę
by każdego dnia mógł pójść do pracy.
Spędzał noc w więzieniu, a dzień w pracy.
Zrobił to. Odsiedział swój wyrok.
Zapłacił za swój błąd
i znalazł sobie nową pracę.
Rodzina została zjednoczona.
Wyglądało to na drogę
do przyzwoitego życia --
historii z szczęśliwym zakończeniem
zawierającej mądrą improwizację
mądrego sędziego.
Ale okazało się,
że prokurator nie był szczęśliwy,
bo Sędzia Forer zignorowała wytyczne
i niejako wymyśliła własne zasady,
więc złożył apelację.
Zażądał minimalnej kary przewidzianej
za napad z bronią w ręku --
mimo wszystko miał zabawkowy pistolet.
Minimalna kara za napad z bronią w ręku
to 5 lat.
Wygrał apelację.
Michael został skazany na 5 lat więzienia.
Sędzia Forer musiała przestrzegać prawa.
Przy okazji, apelacja miała miejsce
po tym jak skończył odsiadywać wyrok,
znalazł nową pracę i pracował,
utrzymywał swoją rodzinę,
ale musiał wrócić do więzienia.
Sędzia Forer zrobiła co musiała,
a potem odeszła z sądu.
Michael zniknął.
Jest to przykład
zarówno mądrości w praktyce
jak i jej odwrotności --
zasad, którą mają oczywiście wszystko polepszyć.
Teraz pomyślcie o pani Dewey.
Jest nauczycielką w szkole podstawowej w Teksasie.
Słuchała pewnego dnia doradcy,
który chciał pomóc nauczycielom
podnieść wyniki testów
by szkoła
dostała się do elitarnej kategorii
wyników testów końcowych.
Wszystkie szkoły rywalizują ze sobą
by osiągnąć te wymagania,
są również premie i inne zachęty,
które dostają gdy pokonają inne szkoły.
Oto rada doradcy:
po pierwsze, nie marnujcie czasu na dzieci,
które i tak zdadzą niezależnie od tego, co zrobicie.
Po drugie, nie marnujcie czasu
na dzieci,
które i tak obleją.
Po trzecie, nie marnujcie czasu na dzieci,
które właśnie przeniosły się do was,
bo za późno by ich wyniki były uwzględnione.
Skupcie cały czas i uwagę na dzieciach,
które ledwo zdają,
tak zwanych średniaków --
przy których wasza interwencja
może podciągnąć ich ponad próg,
by nie oblały.
Gdy pani Dewey to usłyszała
potrząsnęła głową z rozpaczy,
gdy inni nauczyciele jakby zachęcali się wzajemnie
i aprobująco potakiwali.
Jakby mieli iść grać w piłkę nożną.
Według pani Dewey
nie po to została nauczycielką.
Ken i ja nie jesteśmy naiwni --
wiemy, że trzeba mieć zasady.
Trzeba mieć też zachęty.
Ludzie muszą z czegoś żyć.
Ale problem
z poleganiem na zasadach i zachętach
polega na tym, że demoralizuje
aktywność zawodową.
Demoralizuje ją
w dwojaki sposób.
Po pierwsze, demoralizuje ludzi,
którzy są związani z pracą.
Sędzia Forer odeszła
a pani Dewey kompletnie straciła zapał.
A po drugie,
demoralizuje pracę samą w sobie.
Sama praktyka jest demoralizowana
i praktykujący również.
Tworzy to ludzi --
gdy manipulujesz zachętami by robili właściwe rzeczy --
tworzy to ludzi
uzależnionych od zachęt.
To znaczy, tworzy to ludzi,
którzy robią wszystko tylko dla zachęt.
Uderzający jest fakt,
że psychologowie wiedzieli o tym
od 30 lat.
Psychologowie wiedzieli
o negatywnych konsekwencjach zachęt do wszystkiego
od 30 lat.
Wiemy, że jeśli nagradzamy dzieci za malowanie obrazków
stracą zainteresowanie malowaniem
i zaczną myśleć tylko o nagrodzie.
Jeśli nagradzamy dzieci za czytanie książek
stracą zainteresowanie ich treścią
a będą tylko zwracać uwagę na ich długość.
Jeśli nagradzamy nauczycieli za wyniki testów dzieci
przestaną interesować się uczeniem ich,
będą myśleć tylko o przygotowaniach do testu.
Gdybyśmy nagradzali lekarzy
za przeprowadzanie większej ilości zabiegów
co dzieje się obecnie -- będą robili więcej.
Ale gdybyśmy nagradzali lekarzy za przeprowadzanie
mniejszej ilości zabiegów robili by mniej.
Oczywiście chcemy
by lekarze wykonywali odpowiednią ilość zabiegów
i robili ich odpowiednio dużo w dobrym celu --
mianowicie w służbie dobrobytu pacjentów.
Psychologowie wiedzieli o tym od wieków.
Nadszedł czas by decydenci
zaczęli słuchać
również psychologów,
a nie tylko ekonomistów.
To nie musi działać w ten sposób.
Wraz z Ken'em uważamy, że jest nadzieja.
Zidentyfikowaliśmy grupę ludzi
wśród osób czynnych zawodowo,
których nazywamy sprytnymi banitami.
Są to ludzie,
którzy będąc zmuszeni do pracy
w systemie wymagającym przestrzegania zasad
i tworzącym zachęty
potrafią obejść zasady,
znajdują sposób ich zniesienia.
Nauczyciele muszą uczyć zgodnie z programem,
ale wiedzą, że przez to dzieci nic się nie nauczą.
Dlatego wykonują program, który muszą,
ale robią to w zdwojonym tempie
dzięki czemu zyskują trochę dodatkowego czasu,
w którym uczą je w sposób,
który jest skuteczny.
Są oni zwyczajnymi, codziennymi bohaterami,
którzy są godni podziwu,
ale nie ma szans by mogli kontynuować taką działalność
w obliczu systemu,
który albo ich wykończy
albo ich zdołuje.
Więc sprytni banici są lepsi niż nic,
ale ciężko wyobrazić sobie,
by wytrzymali przez długi okres czasu.
Na szczęście są jeszcze ludzie,
których nazywamy zmieniającymi system.
Ci ludzie nie bawią się
w omijanie zasad i praw,
ale chcą zmienić system,
omówimy kilku z nich.
Wyjątkowym przypadkiem
jest sędzia Robert Russell.
Pewnego dnia miał do czynienia
ze sprawą Gary'ego Pettengill.
Pettengill był 23 letnim pielęgniarzem,
który planował zrobić karierę w armii,
ale został poważnie ranny w Iraku
co zmusiło go do wzięcia zwolnienia lekarskiego.
Był żonaty, trzecie dziecko w drodze,
cierpiał z powodu zespołu stresu pourazowego,
problemów z plecami i nawracających koszmarów.
Zaczął palić marihuanę
by złagodzić niektóre objawy.
Pracował w niepełnym wymiarze godzin z powodu pleców
nie był w stanie zarobić na jedzenie
ani utrzymanie swojej rodziny.
Zaczął handlować marihuaną.
Został złapany.
Jego rodzinę wyrzucono z mieszkania,
a system opieki społecznej
groził odebraniem dzieci.
Według standardowych procedur
sędzia Russell nie miałby wyboru
i musiałby skazać Pettengill'a na długą odsiadkę
za handel narkotykami.
Ale sędzia Russell miał inną opcję.
A miał dzięki temu, że był w specjalnym sądzie --
Sądzie dla Weteranów.
W Sądzie dla Weteranów --
to był pierwszy taki sąd w Stanach Zjednoczonych.
Sędzia Russel założył Sąd dla Weteranów.
Był on przeznaczony dla weteranów,
którzy złamali prawo.
Został on założony właśnie dlatego,
że wytyczne dla wyroków
wiązały sędziom ręce.
Nikt nie chce by nieagresywni przestępcy --
zwłaszcza jeśli byli weteranami --
trafili do więzienia.
Chcieli zrobić coś co jest dla nas oczywiste, mianowicie --
stworzyć drzwi obrotowe systemu sądownictwa karnego.
Sąd dla Weteranów
traktował każdy przypadek jako wyjątkowy,
starał się dotrzeć do sedna problemów,
dopasować do popełnionych przestępstw
co pomagało się im zrehabilitować
i nie zapominał o nich po wydaniu wyroku.
Zostawał z nimi, podążał za nimi,
upewniał się, że stosują się do planu,
który wspólnie stworzyli
by wydobyli się z tego dołka.
Takie Sądy dla Weteranów
działają obecnie w 22 miastach.
Dlaczego ta myśl się rozprzestrzeniła?
Jednym z powodów jest to,
że sędzia Russell
widział 108 weteranów
w Sądzie Weteranów
do lutego tego roku
i spośród 108
zgadnijcie ilu przeszło z powrotem
przez obrotowe drzwi sprawiedliwości
do więzienia?
Żaden.
Gdy się na to spojrzy
jest to swoisty rekord
w systemie karnym.
Mamy zmieniających system i wydaje się to być zaraźliwe.
Pewien bankowiec
stworzył prywatny bank spółdzielczy,
który zachęcał bankowców -- trudno w to uwierzyć --
zachęcał ich by zarabiali
przez dbanie o klientów z niskim dochodem.
Bank ten pomógł finansować odbudowę tego,
co byłoby zamierającą częścią społeczeństwa.
Mimo, że pożyczkobiorcy należeli do grupy wysokiego ryzyka
stopa niewypłacalności był wyjątkowo niska.
Bank przynosił dochód.
Bankowcy zostali ze swoimi pożyczkobiorcami.
Nie dawali pożyczek, a potem nie sprzedawali.
Zaczęli świadczyć usługi pożyczkowe.
Upewniali się, że ich pożyczkobiorcy
będą płacić na czas.
Usługi bankowe nie zawsze były takie,
jak czytamy o nich teraz w gazetach.
Nawet Goldman Sachs
kiedyś służył klientom
zanim zamienił się w instytucję,
która służy tylko sobie.
Usługi bankowe nie zawsze takie były
i nie muszą takie być.
Mamy również przykłady w medycynie --
lekarze w Harvardzie
starają się zmienić system nauczania medycyny,
by nie było takiej etycznej erozji
i utraty empatii,
która dopada większość studentów medycyny
w toku nauczania.
Studentom 3 roku przydzielają pacjentów,
którymi opiekują się przez cały rok.
Więc pacjenci nie są systemem narządów,
nie są też chorobą;
są ludźmi, żywymi ludźmi.
By być skutecznym lekarzem
musisz leczyć żywych ludzi a nie tylko choroby.
Dodatkowo jest tam bardzo dużo współpracy,
mentorowania jednego studenta przez innego
i wszystkich studentów przez lekarzy
czego skutkiem -- mamy nadzieję -- będzie pokolenie lekarzy,
mających czas dla pacjentów.
Zobaczymy.
Przytaczamy wiele takich przykładów.
Każdy z nich pokazuje, że jest możliwe
zbudowanie i zachowanie charakteru
i utrzymanie zawodu,
który spełnia swoje prawdziwe zadanie --
Arystoteles nazwałby to właściwym telos.
Ken i ja wierzymy,
że właśnie tego pragną praktycy.
Ludzie chcą by pozwolono im
być cnotliwymi.
Chcą mieć pozwolenie na robienie tego co właściwe.
Nie chcą się czuć
jakby musieli brać prysznic,
by zmyć z siebie brud moralny
codziennie po powrocie z pracy.
Arystoteles uważał, że zdrowy rozsądek
jest kluczem do szczęścia
i miał rację.
W psychologii przeprowadza się wiele badań
nad szczęściem
i są 2 rzeczy obecne we wszystkich badaniach --
wiem, że może was to zaskoczyć --
2 rzeczy, którą liczą się najbardziej
to miłość i praca.
Miłość: tworzenie i utrzymywanie
relacji z ludźmi, którzy są ci bliscy
w społecznościach, których jesteś częścią.
Praca: angażowanie się w aktywności,
które mają znaczenie i są satysfakcjonujące.
Gdy masz dobre i bliskie relacje z innymi ludźmi
oraz pracę mającą sens, w której się spełniasz
nie trzeba ci wiele więcej.
Jednakże by dobrze kochać i dobrze pracować
potrzebujesz mądrości.
Zasady i zachęty nie mówią ci
jak być dobrym przyjacielem, rodzicem,
jak być dobrym małżonkiem
albo dobrym lekarzem czy prawnikiem,
lub dobrym nauczycielem.
Zasady i zachęty
nie zastąpią mądrości.
Naprawdę uważamy,
że nie ma substytutu mądrości.
Zatem zdrowy rozsądek
nie wymaga
heroicznego aktu poświęcania się
ze strony pracujących.
Daje nam chęci i umiejętności
by robić to co właściwe -- przez innych --
zdrowy rozsądek daje nam
chęć i umiejętności
do czynienia dobrze samemu.
Dziękuję.
(Oklaski)