Afryka kwitnie gospodarczo.
Dochody per capita
podwoiły się podwoiły się od 2000 r.,
a ten postęp dotyka wszystkich.
Przewidywana długość życia wzrosła o rok
już 3-krotnie w ostatnim dziesięcioleciu.
Czyli urodzone dziś afrykańskie dziecko,
w porównaniu do dziecka urodzonego 3 dni temu,
będzie żyło dłużej o jeden dzień.
To tak szybki proces.
Wskaźniki zakażeń HIV spadły o 27%,
rokrocznie 600 tysięcy osób mniej
w Czarnej Afryce zaraża się HIV.
Wojna z malarią idzie ku wygranej,
zgony wywołane malarią spadły o 27%
według ostatnich danych Banku Światowego,
a przyczyniło się do tego używanie moskitier.
To nie powinno dziwić,
bo przecież rozwój widać wszędzie.
Jeśli cofnąć się do cesarstwa rzymskiego
w pierwszym roku naszej ery,
to rzeczywiście przez jakieś 1800 lat
wzrost był znikomy.
Ale potem ludzie, których Rzymianie nazwaliby
"szkockimi barbarzyńcami", moi przodkowie,
przyczynili się do Rewolucji Przemysłowej
i w XIX wieku wzrost przyspieszył,
i stawał się coraz szybszy.
Wpłynął na wszystkich ludzi,
czy to w dżungli w Singapurze,
czy w tundrze w Finlandii,
każdy w nim uczestniczy.
Pytanie tylko, kiedy dojdzie do nieuniknionego.
Między innymi dzieje się tak
przez jakość przywództwa w całej Afryce.
Chyba się zgodzimy, że w latach 90.
najwybitniejszy polityk świata był Afrykaninem.
Wciąż spotykam błyskotliwych ludzi
na tym kontynencie,
którzy przeprowadzają reformy,
odmieniające sytuację gospodarczą
w ich krajach.
Zachód się w to angażuje.
Tworzy programy umarzania długów,
które zredukowały dług krajów subsaharyjskich
z 70% do 40% PKB.
Jednocześnie nasz dług wzrósł do 120%
i w rezultacie
czujemy się trochę pokrzywdzeni.
Polityka słabnie, kiedy dług jest wysoki.
Kiedy dług publiczny jest mały,
rząd nie musi wybierać
między inwestowaniem w edukację i zdrowie,
a spłacaniem odsetek.
Nie tylko sektor publiczny wygląda tak dobrze,
poprawił się też sektor prywatny.
Na Zachodzie dług sektora prywatnego
jest na poziomie 200% PKB Hiszpanii,
Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych.
To strasznie dużo długów.
W Afryce dług wielu krajów
jest w przedziale od 10 do 30% PKB.
Jeśli jakiś kontynent może naśladować Chiny,
które mają na tym wykresie 130% PKB,
jeśli ktoś może naśladować ich osiągnięcia
z ostatnich 30 lat,
jest to właśnie Afryka.
Dobre finanse publiczne i dobry poziom zadłużenia.
Czy ktoś to docenia? Owszem.
W ciągu ostatnich 15 lat
bezpośrednie inwestycje zagraniczne zalały Afrykę.
W latach 70.
nikt nawet nie chciał się nawet zbliżać.
Inwestycje pochodzą przede wszystkim z Chin.
Słyszymy dużo o Chinach,
które rzeczywiście udzielają wielu pożyczek,
ale 60% bezpośrednich inwestycji zagranicznych w ostatnich latach
pochodzi z Europy, USA, Australii i Kanady.
10% pochodzi z Indii.
Są to inwestycje w energię.
Afryka produkuje obecnie 10 milionów baryłek ropy dziennie,
to tyle samo co Arabia Saudyjska czy Rosja.
Jest też wiele inwestycji w telekomunikację
oraz centra handlowe.
Myślę, że ta optymistyczna historia
wynika po części z demografii.
Ale nie chodzi tylko o demografię Afryki.
Oto liczba osób w wieku 15-24 lat
w różnych częściach świata,
Skupcie się na niebieskiej linii.
Wyobraźcie sobie, że jest rok 2003,
a wy jesteście zarządem Foxconnu, który chce otworzyć fabrykę iPhone'ów.
Pewnie wybierzecie Chiny,
tu na tej niebieskiej linii obrazującej wschód Azji,
gdzie mieszka 200 mln młodych ludzi,
a liczba ta wzrasta co roku, aż do roku 2010.
To oznacza, że mnóstwo młodych ludzi
zapuka do drzwi, prosząc o pracę.
"Nie potrzebuję wysokich zarobków, tylko daj mi pracę".
Teraz jest już zupełnie inaczej.
W tej dekadzie liczba osób w wieku 15-24 lata w Chinach
spadnie o 20 -30%.
Gdzie więc wybudować nową fabrykę?
Możecie zastanowić się nad południową Azją.
Wiele firm patrzy w stronę Pakistanu i Bangladeszu,
ale patrzą też na Afrykę.
Myślą o Afryce,
bo ta żółta linia pokazuje,
że liczba młodych Afrykanów
będzie rosła
aż do roku 2050.
Jest pewien problem, gdy na rynek wchodzi
duża grupa młodych ludzi,
zwłaszcza młodych mężczyzn.
Czasem może się to okazać trochę niebezpieczne.
Jedną z kluczowych kwestii jest wtedy
poziom ich wykształcenia.
Patrząc na różowe słupki na tym wykresie,
zobaczycie że w 1975 roku
tylko 9% dzieci
w Afryce Subsaharyjskiej
chodziło do szkół drugiego stopnia.
Otworzylibyście tam fabrykę
w połowie lat 70.?
Żadna firma tego nie zrobiła.
Zamiast tego do otwarcia fabryk tekstyliów
wybierały Turcję i Meksyk,
ponieważ tam wskaźniki wykształcenia
wynoszą od 25 do 30%.
Teraz Afryka Subsaharyjska dorównuje
Meksykowi i Turcji z roku 1975.
Dostaną zatrudnienie w przemyśle tekstylnym,
dzięki czemu ludność wiejska wyjdzie z biedy
i wejdzie na drogę industrializacji i dobrobytu.
Jak Afryka jest postrzegana dzisiaj?
Ja widzę ją tak.
To trochę dziwne, bo jestem ekonomistą.
Każdy mały kwadracik to miliard dolarów.
Poświęciłem sporo uwagi Nigerii,
która jest w środku.
Afryka Południowa ma ważną pozycję.
Ale kiedy myślę o przyszłości,
najbardziej interesują mnie
Afryka centralna, zachodnia i południowa.
Jeśli skupimy się na populacji Afryki,
widać, że wschód
ma naprawdę ogromny potencjał.
Te mapy pokazują coś coś jeszcze.
Kontrastują demokrację i autokrację.
Niestabilne demokracje oznaczone są na beżowo.
Silne demokracje na pomarańczowo.
Jak widać większość Afrykanów
żyje obecnie w demokracji.
Dlaczego to ważne?
Bo politycy chcą osiągnąć to,
czego chcą ludzie.
Nie zawsze im się to udaje, ale próbują.
To tworzy koło pozytywnego wzmocnienia.
W Ghanie w grudniu 2012
walka między kandydatami w wyborach
toczyła się o edukację.
Jeden oferował darmową edukację drugiego stopnia dla wszystkich,
nie tylko dla 30% społeczeństwa.
Drugi musiał powiedzieć:
"Wybuduję 50 nowych szkół".
Wygrał niewielką przewagą głosów.
W ten sposób demokracja zachęca rządy
do inwestowania w edukację,
edukacja wspomaga wzrost i stymuluje inwestycje,
co generuje wpływy do budżetu,
co z kolei daje rządom więcej pieniędzy,
które potem znowu stymulują wzrost przez inwestycje w edukację.
To pozytywne błędne koło.
Dostaję wiele pytań,
a jedno szczególnie mnie zasmuca:
"Ale co z korupcją?".
"Jak inwestować w Afryce z jej korupcją?"
Zasmuca mnie to,
bo wykres pokazuje, że czynnikiem
najsilniej skorelowanym z korupcją jest dobrobyt.
Dla biednego korupcja nie jest priorytetem.
Widzicie tu poziom PKB per capita.
Dla państw po prawej stronie,
które mają PKB per capita
na poziomie niższym niż 5 tys. dolarów,
wskaźnik poziomu korupcji
wynosi 3.
3 na 10. To nie najlepiej.
Wszystkie biedne kraje są skorumpowane,
a kraje bogate stosunkowo nie.
Jak przejść od biedy i korupcji
do bogactwa i mniejszej korupcji?
Trzeba rozwijać klasę średnią.
Żeby to osiągnąć, trzeba inwestować,
a nie odżegnywać się od inwestycji,
bo jest tam za duża korupcja.
Nie chcę tu usprawiedliwiać korupcji.
Zostałem aresztowany, bo nie chciałem zapłacić łapówki.
I nie było to w Afryce.
Chcę tylko powiedzieć,
że możemy coś zmienić,
a możemy to zrobić poprzez inwestycje.
Powiem coś, co nie jest szczególną tajemnicą.
Ekonomiści nie są najlepsi w robieniu prognoz.
Bo prawdziwe pytanie brzmi: "Co dalej?".
Jeśli cofniemy się do roku 2000,
zobaczymy wydanie "The Economist" ze słynną okładką
i tytułem "Kontynent skazany na porażkę".
Autorzy artykułu spojrzeli na wzrost gospodarczy Afryki
w ostatnich 10 latach, a więc 2%,
i zapytali:
"Co stanie się w ciągu kolejnego dziesięciolecia?".
Przyjęli 2-procentowy wzrost,
co nie dawało wiele nadziei,
bo liczba ludności rosła o 2,5%.
W latach 90. ludzie w Afryce ubożeli.
W roku 2012 "The Economist" ma nową okładkę.
Co przedstawia?
Pokazuje rozwój Afryki
dzięki wzrostowi gospodarczemu,
który w ostatnim dziesięcioleciu wyniósł ok. 5,5%.
Zmieńcie się teraz w ekonomistów.
Jeżeli wzrost gospodarczy w ostatnich 10 latach
wyniósł 5,5%,
to co Międzynarodowy Fundusz Walutowy
prognozuje dla Afryki na kolejne 5 lat?
Właśnie. Chyba wszyscy pomyśleli,
że jakieś 5,5%.
Wszyscy jesteście ekonomistami,
i jak większość ekonomistów, mylicie się.
Bez urazy.
Chciałbym spojrzeć na kraje,
które robią to, co Afryka już zrobiła,
czyli dokonują przeskoku z 1800 lat niczego,
do gwałtownego przyspieszenia.
Jednym z takich przykładów są Indie.
Oto wzrost gospodarczy Indii w latach 1960-2010.
Zignorujcie przez chwilę skalę na dole wykresu.
Tak naprawdę przez pierwsze 20 lat,
w latach 60. i 70.,
Indie rozwijały się ledwie o 2%,
podczas gdy liczba ludności rosła o 2,5%.
Brzmi to znajomo, bo dokładnie to samo
działo się w Czarnej Afryce w latach 80. i 90.
Potem coś stało się w roku 1980.
Nagle Indie zaczęły gwałtownie rosnąć.
Nie był to "hinduski indeks wzrostu",
"demokracje nie mogą się rozwijać". Indie mogły.
Jeśli nałożę wzrost subsaharyjski
na historię wzrostu Indii,
to zobaczymy duże podobieństwa.
20 lat niewielkiego wzrostu.
i trend wskazujący,
że Afryka subsaharyjska
rozwija się trochę lepiej niż Indie.
A jeśli na to wszystko nałożę rozwój Azji,
to Indie są 20 lat przed Afryką,
a Azja o 10 lat przed Indiami.
Dzięki temu mogę stworzyć prognozy
na kolejne 30 do 40 lat,
i sądzę, że są one lepsze
niż te, które patrzą wstecz.
To mi pokazuje,
że gospodarka Afryki,
warta obecnie 2 biliony dolarów,
w roku 2050 będzie warta 29 bilionów.
To więcej niż Europa i Ameryka razem,
wyrażone w obecnej wartości pieniądza.
Oczekiwana długość życia wzrośnie o 13 lat.
Populacja podwoi się
z jednego do dwóch miliardów ludzi,
a dochody gospodarstw domowych wzrosną 7-krotnie
w ciągu najbliższych 35 lat.
Kiedy pokazuję to w Afryce,
w Nairobi, Lagosie, Akrze, pytają mnie:
"Charlie, dlaczego jesteś takim pesymistą?".
I wiecie co?
Myślę, że coś w tym jest.
Dlaczego mówię, że oni niczego się nie nauczą,
nie tylko z pozytywnych aspektów wzrostu w Azji czy Indiach,
ale też z jego ciemnych stron?
Może Afryce uda się uniknąć niektórych błędów, które tam popełniono?
Te techniki, o których rozmawialiśmy
w zeszłym tygodniu
na pewno mogą pomóc Afryce
w jeszcze szybszym rozwoju.
Możemy wziąć w tym udział.
Bo technika umożliwia nam pomoc.
Można teraz pobrać z Internetu
wspaniałe dzieła
literatury afrykańskiej.
Może nie teraz tylko za 30 sekund.
Możecie kupić świetną muzykę,
mam jej pełno na iPodzie.
Kupujcie afrykańskie produkty.
Pojedźcie tam na wakacje,
i zobaczcie te zmiany na własne oczy.
Inwestujcie.
Zatrudniajcie ludzi, dawajcie im umiejętności,
które mogą zabrać z powrotem do Afryki.
Dzięki temu ich firmy rozwiną się szybciej
niż większość naszych na Zachodzie.
W ten sposób możecie sprawić,
że XXI wiek stanie się wiekiem Afryki.
Dziękuję bardzo.
(Oklaski)