1 yıl önce sizlere
henüz tamamlanma sürecinde olan bir kitaptan söz etmiştim.
Aradan geçen süre içinde kitap piyasaya çıktı ve
bugünkü konuşmamda, sizlere bu kitaba esin kaynağı olan bazı tartışmalardan söz etmek istiyorum.
Kitabın adı “Boş Sayfa”.
Bu ad, insan zihninin boş bir sayfa olduğu ve
zihnin tüm yapılarının
sosyalleşme, kültür, aile ve deneyimlerden
geldiğini ileri süren popüler düşünceye dayanıyor.
“Boş sayfa” 20. yüzyılda etkili bir düşünceydi.
İşte bu düşünceyi özetleyen birkaç alıntı:
“İnsanoğlunun bir doğası yoktur", tarihçi
Ortega y Gasset;
“İnsanoğlunun içgüdüleri yoktur”,
antropolog Ashley Montagu;
“İnsan beyni tüm davranışlara muktedirdir ve
hiçbirine önceden programlanmamıştır”, günümüz bilimadamı Stephen Jay Gould.
İnsan zihninin boş bir levha olduğundan şüphe etmek için
pek çok neden var ve
bu nedenlerin bazıları sadece sağduyudan gelir.
Bir çok insanın bana yıllardır sözünü ettiği gibi
Birden fazla çocuğu olan herhangi biri
çocukların belli huylar ve
yeteneklerle dünyaya geldiğini bilir;
bu tamamiyle çevreden edinilmez.
Ah, ayrıca hem bir çocuk ve hem de bir evcil hayvan
sahibi olan herhangi biri,
konuşmaya maruz kalan çocuğun
bir dil edineceğini
ama bunun bir evcil hayvan için söz konusu olmayacağını elbette farkeder.
muhtemelen çocuklar ve evcil hayvanlar arasındaki doğuştan gelen bazı farklılıklar yüzünden.
Ve heteroseksüel bir ilişki içindeki
herhangi biri,
kadınların ve erkeklerin zihninin ayırt edilemez olmadığını bilir.
Sanırım,
aslında boş sayfalar olarak doğmadığımızı gösteren,
ve her geçen gün artan
bilimsel araştırma sonuçları da var.
Bunlardan biri, antropolojiden,
İnsanoğlunun evrensel özellikleri çalışması.
Eğer daha önce antropoloji aldıysanız,
diğer egzotik kültürlerin nasıl olduğunu
ve sözümona
herşeyin buradakinin tam tersi olduğu
yerlerin varlığını göstermenin
antropologlar için bir tür mesleki haz olduğunu bilirsiniz.
Ama bunun yerine
dünya kültürlerinde nelerin evrensel olduğuna bakarsanız
son derece zengin bir takım davranışlar,
duygular ve dünyadaki altıbin küsur kültürün
tümünde görülebilen
dünyayı ifade etme biçimleri bulacaksınız.
Antropolog Donald Brown bunların tümünü listelemeyi deniyor
ve bunlar estetikten
şefkat ve yaş statülerine,
sütten kesmekten, silahlar, hava,
kontrol girişimleri, beyaz renk,
ve dünya görüşüne kadar herşeyi içeriyor.
Ayrıca genetik ve sinirbilim, her geçen gün
beynin içiçe geçmiş, çapraşık biçimde yapılandığını
gösteriyor.
Bu, nörobiyolog Paul Thompson
ve meslektaşlarının yakın zamanda
MRI kullanarak yaptıkları ve
insan çiftlerinden oluşan geniş bir örneklemde
korteksin dış tabakasını oluşturan
gri maddeyi ölçtükleri bir araştırma.
Bir temsili renk şeması kullanarak
beynin farklı bölgelerinde ‘gri madde’ki korelasyonları kodladılar.
Bu temsili renk şemasında
farklılık olmayan bölgeler mor ile kodlandı ve
mor dışındaki tüm renkler
anlamlı bir istatistiksel korelasyonu gösterdi.
Evet, bu insanları rastgele eşleştirdiğimizde ortaya çıkan durum.
Doğası gereği, rastgele eşleştirilen iki insanın
korteksindeki ‘gri madde’, dağılımda
bir korelasyon yoktur.
Ve bu da, DNA’larının yarısı ortak insanlarda,
yani çift yumurta ikizlerinde görülen durum.
Görebileceğiniz gibi, beynin büyük bir kısmı
mor değil; yani ikizlerden biri,
bu bölgede daha kalın bir kortekse sahipse
onun çift yumurta ikizi de öyle.
Ve bu da, tüm DNA’ları ortak olan
iki kişiyi eşleştirdiğinizde ortaya çıkan durum;
yani, klonlar ya da tek yumurta ikizleri.
Korteksin çok geniş bir alanında
Gri maddenin dağılımındaki yüksek korelasyonları görebilirsiniz.
Bunlar,
kulak memesinin biçimi gibi,
sadece anatomik farklılıklar değil;
bu farklılıkların düşünce ve davranışlarda ortaya çıkan sonuçları var.
Aynen Charles Addams’ın ünlü karikatüründe gösterildiği gibi:
“Doğar doğmaz ayrılan Mallifert ikizleri tesadüfen karşılaşırlar.”
Gördüğünüz gibi, kucaklarında tamamiyle
aynı garip aletler olan iki mucit var
ve bir patent ofisinin bekleme odasında karşılaşıyorlar.
Bu karton sadece bir abartıdan ibaret değil. Çünkü
doğar doğmaz ayrılan ve
yetişkinliklerinde test edilen tek yumurta ikizleriyle yapılan çalışmalar,
onların şaşırtıcı benzerliklerini gösteriyor.
Ve bu durum doğar doğmaz ayrılan tek yumurta ikizleriyle yapılan
her çalışmada görülürken,
doğar doğmaz ayrılan çift yumurta ikizlerinde benzerlikler daha azdır.
Benim favori örneğim şu: ikizlerden biri
Almanya’da Nazi bir ailede
bir katolik olarak büyütülüyor,
diğeri ise Trinidad’da bir Yahudi ailede yetiştiriliyor.
Minnesota’da bir laboratuvarda burun buruna geldiklerinde,
ikisi de tıpatıp aynı denizci mavisi, apoletli gömlekler giyiyor,
ikisi de tereyağlı tostlarını kahveye banıyorlar,
bileklerine lastik bileklikler takıyorlar,
tuvalete girdikten sonra olduğu gibi girmeden önce de sifonu çekiyorlar
ve her ikisi de kalabalık asansörlerde hapşırarak insanları şaşırtıp
onların havaya zıplamalarını izlemeyi seviyorlardı.
Şimdi --
hikaye fazlasıyla iyi görünebilir,
ama bu kişilere
psikolojik testler uyguladığınızda
aynı sonuçları alıyorsunuz -- yani
doğar doğmaz ayrılan tek yumurta ikizleri
son derece şaşırtıcı benzerlikler gösteriyorlar.
Şimdi hem sağduyuyu
hem de boş levha doktrinini sorgulamaya çağıran bilimsel verileri
hesaba kattığımızda;
hala neden böyle cazip bir kavram var?
Evet, insanların bu doktrini hoş bulması için pek çok politik neden var.
En önde geleni şu; eğer bizler boş sayfalar olarak doğduysak
öyleyse, doğal olarak, eşitiz,
çünkü sıfır eşittir sıfır, eşittir sıfır, eşittir sıfır.
Ama eğer sayfada yazılı bir şeyler varsa
öyleyse bazı insanlar diğerlerinden daha fazlasına sahip olabilir
ve bu düşünce biçimine göre, bu durum
ayrımcılığı ve eşitsizliği haklı çıkaracaktır.
İnsan doğasına karşı duyulan bir başka politik korku ise
eğer boş sayfalar olarak doğduysak
mükemmel insanlığı oluşturabileceğimiz --
yani yüzyılların hayali olan türümüzün mükemmelliğini
sosyal mühendislik aracılığıyla oluşturmak.
Fakat eğer belli içgüdülerle dünyaya geliyorsak
bunların bazıları bizi
bencillik, önyargı ve şiddete mahkum edebilir.
Kitapta bunların mantıksız sonuçlar olduğunu ileri sürüyorum.
Bu uzun hikayeyi sadece özetlemek gerekirse:
Öncelikle adalet kavramı,
‘aynı’lık kavramıyla aynı şey değildir.
Ve bu durumda, Thomas Jefferson
Bağımsızlık Bildirgesi'nde
“Biz şu gerçeklerin açık olduğu görüşündeyiz:
bütün insanlar eşit yaratılmışlardır” derken
“Biz şu gerçeklerin açık olduğu görüşündeyiz:
bütün insanlar birbirinin klonudur” demek istememiştir.
Daha ziyade, tüm insanlar hakları bakımından eşittirler,
her bir kişiye, bir birey olarak muamale edilmeli ve
ait olabilecekleri belli bir grubun
istatistiksel genellemelerine dayanarak
önyargıyla yaklaşılmamalıdır, demektedir.
Ayrıca eğer belli başlı
berbat güdülerle doğmuş olsak bile
bunlar bizi otomatik olarak berbat davranışlara yöneltmez.
Çünkü insan aklı,
çok parçalı, karmaşık bir sistemdir
ve bu parçaların bazıları diğerlerini engeller.
Örneğin; esas itibariyle tüm insanların
bir ahlak duygusuyla dünyaya geldiklerine ve
tarihten ders almamıza izin veren bilişsel yeteneklerimiz olduğuna
inanmak için mükemmel nedenler var.
Öyleyse, insanların bencilliğe ya da
açgözlülüğe yönelik dürtüleri olsa bile
bu, kafatasının içindeki tek şey değil
ve aklın bunlara karşı koyan diğer parçaları var.
Kitapta,
Bunun gibi anlaşmazlıklar
ve daha pek çok infial yaratan mesele,
sıcak bölgeler, Çernobilin radyasyonlu toprakları, elektrikli raylar üzerinde yürüyorum,
-ki bunlar sanat, klonlama, suç,
özgür irade, eğitim, evrim,
cinsiyet farklılıkları, Tanrı, homoseksüellik,
bebek öldürme, eşitsizlik, Marksizm, ahlak,
Nazizm, ebeveynlik, politika,
ırk, din, kaynak tüketimi,
sosyal mühendislik, teknolojik risk ve savaş konularını içeriyor.
Ve tabii ki, bu konuları ele almanın
belli riskleri vardı.
Kitabın ilk taslağını yazdığımda
değerlendirmeleri için bunu pek çok meslektaşıma gönderdim
ve işte
aldığım tepkilerden bazıları:
“Evine bir güvenlik kamerası taktırsan iyi edersin”
“Bundan böyle ödüller, iş teklifleri ya da
akademik topluluklarda yer almayı bekleme”
“Yayıncına yazar biyografinde
memleketini yazmamasını söyle”
“Akademik ünvanın var mı?”
-
Evet, kitap Ekim ayında yayımlandı
ve korkunç bir şey olmadı.
Ben... sanki...
Aslında gergin olmak için neden vardı
Ve davranış bilimlerinde
tartışmalı bir tarafta olan
ya da rahatsızlık verici bulgular keşfeden insanlara
ne olduğuna dair tarihi bilen
biri olarak,
gergin hissettiğim anlar oldu.
Pek çok olayda - ki bazılarından kitapta da söz ediyorum,
ihtilaflı bulguları tartıştığı için iftira atılan, Nazi diye adlandırılan,
fiziksel saldırıya maruz kalan,
cezai kovuşturmaya uğrayan,
insanlar var.
Ve bu bubi tuzaklarından biriyle
ne zaman karşılaşacağınızı asla bilemezsiniz.
Favori örneğim; solaklarla araştırma yapan
ve solakların hastalıklara, kazalara
daha yatkın olduklarını ve
yaşam sürelerinin daha kısa olduğunu gösteren bazı bulgular
yayınlayan bir çift psikolog.
Bu arada, o zamandan beri
bu genellemenin doğru olup olmadığı belirsiz,
ama o dönemdeki veriler bu genellemeyi desteklemekteydi.
Neyse, çok kısa bir süre içinde
ölüm tehditleri içeren öfkeli mektuplarla
yaylım ateşine tutuldular,
kızgın solaklar ve
destekçileri tarafından
pek çok bilimsel dergide yasaklandılar
ve istemeyerek neden oldukları
kin ve nefret yüzünden
gerçekten mektuplarını açmaya korkar oldular.
Evet,
gece yeni başlıyor ama
kitap altı aydır piyasada
ve korkunç bir şey olmadı.
Dehşet verici profesyonel sonuçlardan
hiçbiri olmadı --
Cambridge kentinden
sürgün edilmedim.
Ama sözünü etmek istediğim,
“Boş Sayfa”nın aldığı
80 küsur eleştiri yazısında
en güçlü tepkiyi alan,
infial yaratan iki mesele.
Birkaç saniyelğine bunların hangi meseleler olmadığını sıralayacağım
ve bakalım, --
-- tahminimce radyo röportajları ve
çeşitli eleştirilerdeki
tepkilerin yüzde doksanına
neden olan bu iki meseleyi tahmin edebilecek misiniz?
Bu iki mesele, şiddet ve savaş değil,
ırk ve cinsiyet değil,
Marksizm ve Nazizm değil.
Bu iki mesele, sanat ve ebeveynlik.
-
İzninizle, bu hiddetli karşılığı
neyin harekete geçirdiğini söyleyeyim
ve bu iddiaların gerçekten acımasızca olup olmadığına
karar vemeyi size bırakacağım.
Sanatla başlayayım.
Birkaç slayt önce sunduğum
insanların evrensel özellikleri listesinde
sanata işaret ediyorum.
Bugüne kadar dünyanın en uzak köşesinde bile
keşfedilmiş hiçbir toplum yoktur ki,
sanat olarak değerlendireceğimiz birşeye sahip olmasın.
Görsel sanatlar – yüzeylerin ve bedenlerin süslenmesi --
insanlığın bir evrensel bir özelliği olarak ortaya çıkar.
Tüm kültürlerde varolan
hikayeler anlatmak, müzik, dans, şiir,
sanatsal tema ve motiflerin pek çoğu
-- ki bunlar
bize sanatta haz veren şeylerdir,
tüm insan topluluklarında bulunabilir:
Simetrik formların tercih edilmesi,
tekrarlama ve tasrifin kullanımı,
hatta dünyadaki tüm şiirlerde olabilecek
kadar karakteristik şeyler;
yaklaşık üç saniyelik uzunlukta,
duraklarla birbirinden ayrılan dizeleriniz vardır.
Şimdi, öte yandan,
yirminci yüzyılın ikinci yarısında,
sık sık sanatın inişte olduğu söylenir.
Ve elimde bir derleme var,
Entelektüel dergilerden,
günümüzde sanatın inişte olduğunu onaylamayan
muhtemelen 10 ya da 15 başlık.
Size birkaç örnek alıntı sunacağım:
“Şunu ileri sürebiliriz ki; dönemimiz,
kültür standartlarının elli yıl öncekine göre düştüğü iniş dönemlerinden biridir
ve bu düşüşün kanıtları
insan faaliyetlerinin her kademesinde görülebilir durumda.”
Bu alıntı, T. S. Eliot’dan. Yaklaşık elli yıl öncesinden.
Ve daha yakın tarihli olan:
“Zamanımızda, yüksek kültürün sürüdürülmesi olasılığı,
gitgide zorlaşmaktadır.
önemli kitabevleri satış yetkilerini kaybediyorlar,
kar amacı gütmeyen tiyatrolar
repertuarlarını ticarileştirerek hayatta kalıyorlar,
senfoni orkestraları programlarını hafifletiyorlar,
kamu televizyonunun İngiliz durum komedilerinin tekrarlarına
bağımlılığı gitgide artıyor,
klasik (müzik) radyo istasyonları gittikçe azalıyor,
müzeler hasılat yapan şovlara başvuruyorlar, dans ölüyor.”
Bu, Robert Brustein’dan,
ünlü drama eleştirmeni ve yönetmen,
yaklaşık beş yıl önceki New Republic’ten.
Evet, aslında sanat inişte değil.
Bunun bu salondaki kimse için sürpriz olacağını sanmıyorum,
ama bir standarda göre,
bunlar asla büyük ölçüde
gelişmekte değilller.
Elbette tamamiyle yeni sanat formları
ve pek çoğunuzun şu birkaç gün içinde
duyduğunuz yeni medya var.
Herhangi bir ekonomik standarda göre,
tüm sanat formlarına olan talep
fırlıyor,
bunu, opera bilet fiyatlarından tutun
kitap satış rakamlarına
yayınlanan kitap sayısına,
piyasaya çıkan müzikal sayısına,
yeni albüm sayısına ve benzeri şeylere dayanarak söyleyebilirsiniz.
Sanatın düşüşte olduğu yakınmasının
gerçeklik tanecikleri
üç katmandan geliyor.
Bunlardan biri, 1930’lardan beri elit sanatta --
örneğin;
repertuarının çoğu 1930 öncesine dayalı
büyük senfoni orkestraları tarafından icra edilen
ya da
büyük galeriler ve prestijli müzelerde sergilenen çalışmalar.
Edebi eleştiriler ve analizlerde…
Muhtemelen kırk ya da elli yıl önce,
edebi eleştiriler bir tür kültürel kahramandı;
şimdi ise sadece bir tür ulusal fıkra.
Ve üniversitelerde, beşeri ilimler ve sanat programları...
pek çok ölçüme göre
aslında düşüşte.
Öğrenciler grup olarak olarak bunlardan uzak duruyor,
üniversiteler sanat ve beşeri ilimlere
yatırım yapmıyor.
Evet, işte bir teşhis.
Bana sormadılar, ama kendi itiraflarına göre,
alabilecekleri tüm yardımlara ihtiyaçları var.
Ve şunu belirtmek isterim ki;
elit sanat ve sanat eleştirisindeki bu sözümona düşüşün
insan doğasının yaygın biçimde inkar edildiği
bir tarihin aynı noktasında
olması bir rastlantı değil.
Ünlü bir alıntı, --
Web'de bakarsanız, bunu
temel İngilizce programlarının
edebi değerlendirmelerinde bulabilirsiniz --
“Aralık 1910’da,
insan doğası değişti.”
Virgina Wolff’dan bir alıntı
ve bundan tam olarak ne kastettiği üzerine
bazı tartışmalar var.
Fakat bu programlara bakıldığında şu çok açıktır;
-- bu şimdi,
yüzyıllardır ya da bin yıllardır süregelen
tüm sanat formlarının değerinin
yirminci yüzyılda bir kenara atıldığını söylemenin
bir yolu olarak kullanılır.
Sanattaki güzellik ve hazzın --
ki bu muhtemelen evrensel --
sahte, kitsch ya da ticari
olduğu düşünülmeye başlandı.
Barnette Newman’ın, modern sanat dürtüsünün
burjuva ve bayağı olarak düşünülen güzellik kavramını yıkmak
olduğunu belirten ünlü bir sözü var.
İşte bir örnek.
Yani, bu belki onbeşinci yüzyıldaki
kadın formunun görsel tasvirinin
sadece temsili bir örneği.
İşte yirminci yüzyıldaki kadın formunun tasviri için
temsili bir örnek.
Ve görebileceğiniz gibi,
elit sanatın duyulara hitap etme yolunda
bir şeyler değişti.
Aslında modernizm ve
Post-modernizm hareketlerinde
güzellik olmaksızın görsel sanatlar,
anlatı ve tema olmaksızın edebiyat,
ölçü ve uyak olmaksızın şiir
süsleme, ölçek, yeşil alan ve doğal ışık
olmaksızın mimari ve planlama,
melodi ve ritim olmaksızın müzik
ve açıklık, estetiğe yönelik dikkat ve insanlık durumuna ilişkin içgörü
olmaksızın eleştiri vardı.
(Gülüşmeler)
İzninizle, bu son cümleyi desteklemek için bir örnek vereyim.
Ama burada, zamanımızın en ünlü
edebiyat alimlerinden
Berkeley profesörü,
Judith Butler var.
Ve işte
onun analizlerinden bir örnek:
Güç ilişkilerinin tekrara tabi olduğu hegemonya görüşüne
nispeten eşteş biçimde sermayeyi sosyal ilişkileri yapılandırmak
olarak anlayan yapısalcı görüşten hareketle
birleşme ve yeni ifade biçimleri
yapı fikrine zamansallık sorununu getirdi ve
yapısal bütünlükleri teorik nesneler olarak
alan Althuserci kuramın
formundan bir kaymaya damgasını vurdu...”
Evet, fikri anlıyorsunuz.
Bu arada, bu bir cümle --
bunu daha detaylı çözümleyebilirsiniz.
Evet, “Boş Sayfa”daki argüman,
yirminci yüzyıldaki
elit sanat ve eleştirinin,
genel olarak tüm sanatlar değilse de,
güzelliği, hazzı,
netliği, içgörü ve stili küçümsediği idi.
İnsanlar, elit sanat ve eleştiriden uzak duruyorlar.
Ne karmaşa – acaba neden?
Neyse, bu muhtemelen kitaptaki
en tartışmalı iddialardan birine dönüştü.
Birisi bana, bu konuya saplanmamın sebebinin
cinsiyet, Nazizm, ırk ve benzeri tartışmalar sonucu
ortaya çıkacak öfkeyi saptırmak olup olmadığını sordu
Buna yorum yapmayacağım.
Ama bu kesinlikle
pek çok üniversite profesöründen
güçlü bir tepkiye neden oldu.
Evet, diğer sıcak konu ise ebeveynlik.
Ve başlangıç noktası,
Hepimizin
ebeveynlik sanayii merkezinin
öğütlerine maruz kalmamız.
İşte -- işte
etrafı kuşatılmış bir anneden temsili bir alıntı:
“Ebeveynlik öğütlerinden bunaldım.
Çocuklarımla çok fazla fiziksel aktivitede bulunmalıyım,
böylece sağlıklı yetişkinler olarak büyümeleri için
onlara spor yapma alışkanlığını aşılayabilirim.
Ve her türlü zeka oyununu oynamam isteniyor,
böylece akıllı olacaklar.
Ve her nevi oyun var – el becerileri için hamurlar,
okuma becerisi için sözcük oyunları, kaba motor becerileri oyunları,
ince motor becerileri oyunları. Hayatımı çocuklarımla
ne oynayacağımı bulmaya adamışım gibi hissediyorum”
Sanırım, yakınlarda anne-baba olmuş herkes
bu anneye katılacaktır.
Evet, işte ebeveynlikle ilgili aydınlatıcı bazı gerçekler.
Bu öğütlerin dayandığı, ebeveynlikle ilgili çalışmaların
çoğu işe yaramaz. İşe yaramazlar, çünkü kalıtımı kontrol etmiyorlar.
Ebeveynlerin yaptıkları ile çocukların neye dönüştüğü arasındaki
korelasyonu ölçüyorlar
ve bunun nedensel bir ilişki olduğunu varsayıyorlar:
Aile çocuğu biçimlendirdi.
Çocuklarıyla çok konuşan aileler,
ifade becerileri gelişmiş çocuklar yetiştirirler,
çocuklarına şaplak atan aileler
şiddete eğilimli çocuklar yetiştirirler, vesaire.
Ve bunların çok azı
ebeveynin, -- çocuğun ifade becerileri gelişmiş
veya şiddete eğilimli olma şansını artıran
genleri aktarması olasılığını kontrol eder.
Bu çalışmalar, çocuklarına bir ortam sağlayan
ancak onlara genlerini aktarmayan
ailelerin evlat edinilmiş çocuklarıyla
tekrar edilene kadar sonuçlarının geçerli olup olmadığını bilemeyiz.
Genetik açıdan kontrollü çalışmaların
aydınlatıcı bazı sonuçları var.
Mallifert ikizlerini hatırlayın:
doğar doğmaz ayrılan ve sonra patent ofisinde karşılaşan --
önemli ölçüde benzerdiler.
Peki, Mallifert ikizleri birlikte büyüselerdi ne olacaktı?
Şöyle düşünebilirsiniz; evet daha da benzer olacaklardı,
çünkü sadece genlerini değil,
ortamı da paylaşacaklardı.
Bu onları süper-benzer yapacaktı, doğru mu?
Yanlış. Doğar doğmaz ayrılmış tek yumurta ikizleri ya da
herhangi bir çift kardeş, birlikte büyüdüklerinde olacaklarından
daha az benzer değildirler.
O yıllar içinde, büyüdüğünüz evde
olup biten hiçbirşey
kişiliğiniz ya da zekanız üzerinde
kalıcı etki bırakıyormuş gibi görünmüyor.
Tamamen farklı bir yöntemle tamamlayıcı bir bulgu,
birlikte yetiştirilen evlat edinilmiş çocuklar --
ayrı yetiştirilen tek yumurta ikizlerinin aynadaki aksidir,
aileyi, evi,
mahalleyi paylaşırlar;
genlerini paylaşmazlar – hiç de aynı biçimde sonuçlanmıyor.
Tamam – benzer bulgularla iki farklı araştırmalar grubu.
Bunun ortaya koyduğu şu: çocuklar, uzun vadede
ebeveynleri tarafından şekillendirilmezler,
ama kısmen -- sadece kısmen – genleri,
kısmen kültür,
geniş anlamda ülkenin kültürü ve
çocukların kendi kültürü, yani akran grupları tarafından şekillendirilirler --
aynen bugün Jill Sobule’den öğrendiğimiz gibi
çocukları ilgilendiren bu --
ve çok geniş ölçüde, pek çok insanın kabul edebileceğinden daha geniş ölçüde
tesadüf tarafından: rahimde beynin bağlantılarındaki tesadüfi olaylar;
yaşamınızı sürdürürken olan tesadüfi olaylar.
Öyleyse
konuyu seçimler konusuna getirecek
bir notla bitireyim.
Sanırım insan doğasına ilişkin bilimler;
davranışsal genetik, evrimsel psikoloji,
sinirbilim, bilişsel bilimler
önümüzdeki yıllarda gitgide
çeşitli dogmaları,
kariyerleri ve köklü politik inanç sistemlerini yıkacaklar.
Ve bu, bize bir seçim sunuyor.
Ya insanoğluyla ilgili belli gerçekler
ve konular tabu olarak düşünelecek,
içinden iyi bir şey çıkmayacağı için uzak durmamız gereken
yasaklı bilgiler olacak
ya da onları dürüstçe araştıracağız.
Benim bu soruya
kendi yanıtım,
ondokuzuncu yüzyılın büyük sanatçısı
Anton Çehov’dan geliyor
"İnsan, ona nasıl biri olduğunu gösterdiğinde
daha iyi biri olacaktır."
Sanırım argüman
bundan daha anlamlı biçimde ortaya konamazdı.
Çok teşekkür ederim.
(Alkış)