ერთი წლის წინ გესაუბრეთ წიგნზე,
რომლის წერასაც ვასრულებდი,
ის წელს გამოიცა და დღეს მინდა გესაუბროთ,
ზოგიერთ კამათზე, რომელიც მას მოჰყვა.
წიგნის სახელია "ცარიელი დაფა"
ის ეფუძნება გავრცელებულ აზრს,
რომ ადამიანის ტვინი ცარიელი დაფასავით არის
და მასზე მთელი სტრუქტურა ყალიბდება
სოციუმის, კულტურის, აღზრდის და გამოცდილების შედეგად.
"ცარიელი დაფა" გავრცელებული აზრი იყო მეოცე საუკუნეში.
რამდენიმე ციტატა ამის დასტურად:
"ადამიანს არ აქვს ბუნება",
ისტორიკოსი ხოსე ორტეგა ი გასეტი;
"ადამიანს არ აქვს ინსტინქტები"
ანთროპოლოგი ეშლი მონტეგიუ;
"ადამიანის ტვინს ბევრი რამის უნარი შესწევს,
მაგრამ არცერთისადმი წინასწარგანწყობილი არ არის" მეცნიერი სტეფან ჯეი გულდი.
არსებობს რიგი ეჭვები იმის წინააღმდეგ,
რომ ადამიანის ტვინი ცარიელი დაფაა.
ზოგიერთი მათგანი ჯანსაღი აზრიდან მოდის.
წლების მანძილზე ბევრს უთქვამს ჩემთვის,
რომ ნებისმიერმა ერთზე მეტ შვილიანმა იცის,
რომ ბავშვები გარკვეული ნიჭით და ტემპერამენტით
ევლინებიან სამყაროს;
ყველა თვისება გარემოდან არ მოდის.
და ნებისმიერს ვისაც ჰყავს ბავშვიც
და შინაური ცხოველიც, აუცილებლად შეამჩნევდა,
რომ ერთნაირ სასაუბრო გარემოში ყოფნისას,
ბავშვი აითვისებს ლაპარაკს,
შინაური ცხოველი კი ვერა.
სავარაუდოდ, გარკვეული თანდაყოლილი განსხვევებების გამო
და ვინც როდესმე,
ჰეტეროსექსუალურ ურთიერთობაში ყოფილა იცის,
რომ ქალის და კაცის აზროვნება არაა იდენტური
ასევე, ჩემი აზრით არსებობს
მზარდი სამეცნიერო კვლევები,
რომლებიც აჩვენებს,
რომ ჩვენ ცარიელ დაფებად არ ვიბადებით.
ერთ-ერთი ასეთი ანთროპოლოგიაა,
რომელიც ადამიანის უნივერსალობას სწავლობს.
თუ როდესმე გაგივლიათ ეს კურსი გეცოდინებათ,
რომ ანთროპოლოგებისთვის სიამოვნებაა
იმის ჩვენება, თუ რამდენად ეგზოტიკური
შეიძლება იყოს სხვა კულტურები
და რომ სადღაც არსებობს ადგილები,
სადაც ყველაფერი იმის საპირისპიროდაა რაც აქ,
მაგრამ ამის მაგივრად,
თუ თქვენ მსოფლიო კულტურების საერთო თვისებებს შეხედავთ,
აღმოაჩენთ, რომ არსებობს მდიდარი სიმრავლე
ქცევების, ემოციების
და წარმოდგენებისა მსოფლიოს შესახებ,
რომლებიც მსოფლიოს დაახლოებით 6000-ივე კულტურაში იქნება.
ანთროპოლოგი დონალდ ბრაუნი შეეცადა მათ ჩამოთვლას
და ისინი კლასიფიცირდებიან ესთეტიკით,
სიყვარულით და ასაკობრივი სტატუსებით დაწყებული
ძუძუდან ბავშვის მოცილებით, იარაღით და ამინდით დამთავრებული.
კონტროლის მეთოდით, თეთრი ფერით
და მსოფლმხევდელობით დამთავრებული.
ასევე გენეტიკა და ნეირობილოგია
სულ უფრო ხშირად აჩვენებს
რომ ტვინი ჩახლართულად არის მოწყობილი.
მაგალითად ნეირობიოლოგ პოლ ტომპსონის
და მისი კოლეგებმა ჩაატარეს კვლევა,
რომელშიც მაგნიტურ რეზონანსული ასახვით,
გაზომეს რუხი ნივთიერების განაწილება,
რაც თავის ტვინის ქერქის გარე შრეა.
ეს გაკეთდა დიდი რაოდენობის ადამიანთა წყვილებში.
მათ წარმოადგინეს რუხი ნივთიერების სისქის კორელაცია,
ტვინის სხვადასხვა ნაწილებში,
მცდარი ფერის (ბუნებრივისგან განსხვავებული) სქემის გამოყენებით,
რომელშიც განსხვავების არ არსებობა იისფერად აღინიშნა.
ყველა სხვა ფერი აჩვენებს
სტატისტიკურად მნიშვნელოვან კორელაციას.
აი, რა ხდება როცა თქვენ შემთხვევითად ირჩევთ ადამიანთა წყვილებს.
წესით, ორ შემთხვევითად არჩეულ ადამიანს,
არ უნდა ჰქონდეს
რუხი ნივთიერების განაწილებებს შორის კორელაცია.
ეს კი აჩვენებს რა ხდება ადამიანებში, რომელთაც
ნახევარი დნმ საერთო აქვთ, ანუ სხვადასხვა კვერცხისეულ ტყუპებში.
როგორც ხედავთ, ტვინის დიდი ნაწილი
არ არის იისფერი, რაც ნიშნავს,
რომ თუ ერთ ადამიანს აქვს სქელი ქერქი ამ ნაწილში,
მის ტყუპისცალსაც ასევე აქვს.
აი, რა ხდება, როცა ორი ადამიანი
სრულად იზიარებს დნმ-ს.
ანუ კლონებში, ან ერთკვერცხისეულ ტყუპებში.
აქ თქვენ ხედავთ ქერქის დიდ უბნებს,
სადაც რუხი ნივთიერების განაწილებებს შორის მასიური კორელაციაა.
ეს განსხვავებები არა მხოლოდ ანატომიურია,
როგორც მაგალითად ყურის ბიბილოს ფორმები,
არამედ ისინი გამოიხატება აზროვნებასა და ქცევაშიც.
რომელიც კარგად არის გამოსახული ამ ჩარლზ ადამსის ცნობილ კომიქსში:
"დაბადებისას განცალკევებული ტყუპი მალიფერტები შემთხვევით ხვდებიან ერთმანეთს"
როგორც ხედავთ, აქ ორი გამომგონებელია,
მუხლებზე ერთანირი დანადგარებით და ხვდებიან
საპატენტოს ადვოკატის მისაღებში.
ეს კომიქსი არც ისე ძალიან არის გაზვიადებული,
რადგან დაბადებისას განცალკევებული და ზრდასრულობაში შემოწმებული
იდენტური(ერთკვერცხისეულ) ტყუპების კვლევები
აჩვენებს რომ მათ საოცარი მსგავსება აქვთ.
და ეს დასტურდება ყოველი დაბადებისას განცალკევებული
და შესწავლილი იდენტური ტყუპის შემთხვევაში.
ნაკლები მსგავსებაა სხვადასხვა კვერცხისეული ტყუპების შემთხვევაში.
ჩემთვის გამორჩეული იმ ტყუპების მაგალითია,
რომელთაგან ერთი აღიზარდა კათოლიკედ
ნაცისტურ ოჯახში, გერმანიაში.
მეორე კი ებრაულ ოჯახში, ტრინიდადში.
როცა ისინი შევიდნენ
მინესოტას ლაბორატორიაში მათ ეცვათ იდენტური ლურჯი ზედა.
ორივე მათგავს უყვარდა კარაქიანი ტოსტის ყავაში ჩაწობა,
ორივე მათგანი ატარებდა რეზინის სამაჯურს,
ორივე უშვებდა წყალს ტუალეტში გამოყენებამდეც და მას შემდეგაც,
და ორივე მათგანს უყვარდა ხალხის გაოცება
ხალხმრავალ ლიფტებში ცემინებით, რომ მათი შეხტომა ენახა.
ეს ამბავი სიმართლისთვის,
შეიძლება ზედმეტად იდეალური ჩანდეს,
მაგრამ როცა თქვენ
ფსიქოლოგიურ ტესტებს ატარებთ,
იღებთ იმავე შედეგებს, კერძოდ,
დაბადებისას განცალკევებული
იდენტური ტყუპები, არიან საოცრად მსგავსები.
ამრიგად, საღი აზრიც
და მეცნიერული მონაცემებიც,
ეჭვის ქვეშ აყენებს ცარიელი დაფის იდეას.
მაშ რატომ არის ეს იდეა, მაინც ასეთი მიმზიდველი?
ამისთვის არსებობს რიგი პოლიტიკური მიზეზებისა.
პირველ რიგში, თუ ჩვენ ვართ ცარიელი დაფები,
მაშინ განმარტებით თანასწორები ვართ,
რადგან ნული უდრის ნულს, უდრის ნულს.
მაგრამ თუ დაფაზე უკვე რაღაც წერია,
მაშინ ზოგს შეიძლება სხვებზე მეტი ჰქონეს.
აზრების ამ მინდინარეობის თანახმად კი,
დისკრიმინაცია და უთანასწორობა გამართლდება.
მეორე პოლიტიკური საშიშროება ადამიანური ბუნებისა,
არის ის, რომ თუ ჩვენ ვართ ცარიელი დაფები,
მაშინ შეგვიძლია ადამიანის სრულყოფა.
უძველესი ოცნება ჩვენი სახეობის სრულყოფისა,
სოციალური ინჟინერიის გზით.
მაშინ როცა, თუ ჩვენ ვიბადებით
რაღაც ინსტინქტებით, ზოგმა მათგანმა
შეიძლება გვიბიძგოს სიხარბის, ცრურწმენისა და ძალადობისკენ.
მაშ, მე წიგნში ვამტკიცებ, რომ ეს მცდარი აზრებია
და მოკლედ რომ ვთქვათ:
პირველ რიგში სამართლიანობა,
არ არის იგივე რაც იდენტურობა.
და როცა ტომას ჯეფერსონმა
დამოუკიდებლობის დეკლარაციაში დაწერა:
"ჩვენ ტრივიალურ ჭეშმარიტებად მიგვაჩნია,
რომ ყველა ადამიანი შექმნილია თანასწორად"
ის არ გულისხმობდა, რომ "ჩვენ ტრივიალურ
ჭეშმარიტებად მიგვაჩნია, რომ ყველა ადამიანი ერთმანეთის კლონია"
არამედ ყველა ადამიანი თანასწორია თავისი უფლებებით,
და რომ ყოველ პიროვნებას უნდა მოვეპყროთ,
როგორც ინდივიდს და არ განვსაჯოთ
იმ ჯგუფის სტატისტიკის მიხედვით,
რომელსაც ის ეკუთვნის.
ასევე, თუ ჩვენ დავიბადეთ
გარკვეული მანკიერი მოტივებით,
ისინი არ გვიბიძგებენ ავტომატურად მანკიერი საქციელისკენ.
რადგან ადამიანის გონება
ბევრი ნაწილისგან შემდგარი რთული სისტემაა,
რომელთაგან ზოგმა, შეიძლება სხვა შეაკავოს.
მაგალთად, გვაქვს სრული საფუძველი გვჯეროდეს
რომ პრაქტიკულად ყველა ადამიანი, მორალური გრძნობით იბადება
და ჩვენ გვაქვს კოგნიტური უნარები, რომლებიც საშუალებას გვაძლევს,
წარსულ შეცდომებზე ვისწავლოთ.
ამიტომ თუ ადამიანებს აქვთ
ეგოიზმის და სიხარბის იმპულსები,
ეს არ არის ერთადერთი რამ მათ თავში.
არის სხვა ამის დამაბალანსებელი ნაწილებიც.
ამ წიგნში, მე განვიხილავ
ამის მსგავს საკამათო საკითხს
და ასევე სხვა ბევრ ცხელ თემას,
ცხელ ზონებს, ჩერნობილს და ა.შ.
ხელოვნების, კლონირების, კრიმინალის,
თავისუფალი ნების, განათლების, ევოლუციის,
სქესობრივი განსხვავებების, ღმერთის, ჰომოსექსუალობის,
ჩვილთა ხოცვის, უთანასწორობის, მარქსიზმის,
მორალის, ნაციზმის, აღზრდის, პოლიტიკის,
რასის, რელიგიის, რესურსების ამოწურვის,
სოციალური ინჟინერიის, ტექნოლოგიური რისკის და ომის ჩათვლით.
ცხადია, რომ არსებობდა გარკვეული რისკი
ამ თემებზე საუბრისას
როცა მე ამ წიგნის პირველი დრაფტი დავწერე,
გავავრცელე კოლეგებს შორის
და აი რამდენიმე რეაქცია,
რომელიც მათგან მივიღე:
"უმჯობესია სათვალთვალო კამერა დააყენო შენს სახლთან"
"ნუ ელოდები რომ მეტ ჯილდოს, სამსახურს ან სამეცნიერო საზოგადოების
წევრობაზე შემოთავბაზებას მიიღებ"
"უთხარი შენს გამომცემელს,
რომ ავტორის ბიოგრაფიაში, შენი ქალქი არ მიუთითონ"
"პროფესორის უვადო თანამდებობა გაქვს?"
(სიცილი)
წიგნი ოქტომბერში გამოვიდა
და არაფერი განსაკუთრებული არ მომხდარა.
მე...,
რა თქმა უნდა იყო ნერვიულობის საფუძველი
და იყო მომენტები, როცა მე ვნერვიულობდი,
ვიცოდი რა ისტორია იმისა,
თუ რა მოუვიდათ ადამიანებს
ვინც სკანდალურ პოზიციებს იკავებდა,
ან შემაშფოთებელ აღმოჩენებს აკეთებდა
ქცევის მეცნიერებებში.
არსებობს ბევრი შემთხვევა, ზოგიერთზე წიგნში ვსაუბრობ,
ადამიანებზე, რომლებსაც ცილს სწამებდნენ და ნაცისტებს ეძახდნენ,
ფიზიკურად უსწორდებობდნენ და სამართლებრივი დევნით აშინებდნენ,
იმისთვის რომ ისინი წააწყდნენ, ან იცავენ
საკამათო აღმოჩენებს.
არასდროს არ იცი, როდის მოხვდები
ამ მახეთაგან რომელიმეში.
ჩემი საყვარელი მაგალითია ორი ფსიქოლოგი,
რომლებიც ცაციებს შეისწავლიდნენ და გამოაქვეყნეს
ზოგიერთი მონაცემი, რომელიც აჩვენებს რომ ცაციები საშუალოდ
უფრო მიდრეკილები არიან დაავადებებისკენ, უბედური შემთხვევებისკენ
და აქვთ უფრო მოკლე სიცოცხლის ხანგრძლივიბა.
სხვათაშორის უცნობია, მას შემდეგ
აღმოჩნდა თუ არა სწორი ეს განზოგადება,
მაგრამ იმ დროს მონაცემები ამას ადასტურებდა.
მაშ, ძალიან მალე მათ თავს დაესხნენ
გაცხარებული წერილებით,
სიცოცხლის ხელყოფაზე მუქარით,
თემების აკრძალვით მთელ რიგ სამეცნიერო ჟურნალებში,
რომლებიც გამწარებული ცაციებისგან
და მათი დამცველებისგან მოდიოდა.
მათ პირდაპირი გაგებით ეშინოდათ წერილის გახსნა,
შხამიანი და სიძულვილით სავსე თავდასხმების გამო,
რომლებსაც ისინი უნებლიეთ იწვევდნენ.
ასე რომ
ჯერ ადრეა, მაგრამ წიგნი გამოვიდა
ნახევარი წლის წინ
და არაფერი საშინელი არ მომხდარა.
არანაირი მძიმე პროფესიონალური შედეგი
ამას არ მოჰყოლია:
მე არ გავურიცხივარ კემბრიჯიდან,
მე არ გავუდევნივარ ქალაქ კემბრიჯიდან,
მაგრამ მინდოდა მესაუბრა,
ამ თემებიდან ორ ცხარე საკითხზე,
რომლებმაც ყველაზე მეტი გამოხმაურება გამოიწვიეს
80-იოდე რეცენზიაში,
რაც "ცარიელ დაფაზე" გაკეთდა.
მე სიას რამდენიმე წამში ჩამოვთვლი
და თუ მიხვდებით, რომელი ორი იყო ეს თემები,
ვვარაუდობ, რომ ალბათ ამ ორმა განაპირობა
90 პროცენტი
რეაქციისა სხვადასხვა რეცენზიებში
და რადიო ინტერვიუებში.
ეს არ არის ძალადობა და ომი,
ეს არ არის რასა, არ არის სქესი,
არ არის მარქსიზმი, ან ნაციზმი.
ესენია: ხელოვნება და ბავშვების აღზრდა.
(სიცილი)
ნება მომეცით გითხრათ,
რამ აღძრა ასეთი გაღიზიანებული გამოხმაურება
და თქვენ გადაწყვიტეთ, არის თუ არა ეს მტკიცებები
მართლაც ასეთი საგანგაშო.
დავიწყოთ ხელოვნებით.
აღვნიშნავ, რომ ადამიანთა თვისებების
გრძელ სიაში, რომელიც რამდენიმე სლაიდის წინ წარმოვადგინე
იყო ხელოვნება.
არ არსებობს საზოგადოება, რომელიც კი ოდესმე აღმოგვიჩენია,
მსოფლიოს არცერთ კუნჭულში, რომელსაც არ ჰქონია რაღაც,
რაც შეიძლება ხელოვნებად განვიხილოთ.
სახვითი ხელოვნება, სხეულის და ზედაპირის
დეკორაცია უნივერსალურია ადამიანისთვის.
ისტორიების მოყოლა, მუსიკა,
ცეკვა, პოეზია ყველა კულტურაში მოიძებნება
და ბევრი მოტივი და თემა,
რომელიც...
სიამოვნებას გვანიჭებს ხელოვნებაში,
მოიძებნება ადამიანთა ყველა საზოგადოებაში:
სიმეტრიული ფორმებისკენ მიდრეკილება,
გამეორების და ვარიაციების გამოყენება,
ისეთი სპეციფიური რაღაც, როგორც ის ფაქტი,
რომ მთელს მსოფლიოს, პოეზიაში,
გამოიყენება პაუზებით გამოყოფილი
დაახლოებით 3 წამის სიგრძის სტრიქონი.
მეორეს მხრივ,
მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში,
ხშირად აღნიშნავენ, რომ ხელოვნება ქვეითდება.
მე მაქვს კოლექცია,
ალბათ 10 ან 15 სათაური, პრესტიჟული ჟურნალებიდან,
რომელიც დასტირის იმას,
რომ ჩვენს დროში ხელოვნება ქვეითდება.
რამდენიმე საჩვენებლ ციტატას წავიკითხავ:
"შეგვიძლია ვამტკიცოთ, რომ ჩვენი დრო
დაქვეითებაშია, კულტურის სტანდარტები დაცემულია,
იმასთან შედარებით რაც 50 წლის წინ იყო, ეს დაქვეითება ჩანს
ადამიანის საქმიანობის ყველა სფეროში"
ეს 50 წელზე ცოტა უფრო ადრინდელი ტ.ს. ელიოტის ციტატაა
და უფრო ახალი:
"მაღალი კულტურის შენარჩუნების საშუალება,
ჩვენს დროში სულ უფრო და უფრო პრობლემური ხდება.
სერიოზული წიგნების მაღაზიები იკეტება,
სამოყვარულო თეატრები განაგრძობენ არსებობას
ძირითადად კომერციული რეპერტუარის ხარჯზე,
სიმფონიური ორკესტრები აზავებენ პროგრამებს,
არაკომერციული ტელევიზია დამოკიდებული ხდება
ბრიტანული კომედიების განმეორებით ჩვენებაზე,
კლასიკური მუსიკის რადიოსადგურები ქრებიან,
მუზეუმები გადადიან პოპულისტურ გამოფენებზე,
ცეკვა კვდება"
ეს ცნობილი თეატრის კრიტიკოსი და რეჟისორი რობერტ ბრუსტაინია,
რომლის აზრი, 5-იოდე წლის წინ ჟურნალ "ახალ რესპუბლიკაში" გაჩნდა
სინამდვილეში ხელოვნება არ ქვეითდება.
არ მგონია, რომ ეს აქ ვინმესთვის სიურპრიზია,
არამედ ყველა სტანდარტით,
ის არასდროს არ ყვაოდა ისე,
როგორც ახლა.
რა თქმა უნდა გაჩნდა სრულიად ახალი ხელოვნების ფორმები
და ახალი მედია, მათგან ბევრზე მოისმინეთ
ამ რამდენიმე დღის განმავლობაში.
ნებისმიერი ეკონომიკური სტანდარტით,
ხელოვნების ყველა ფორმაზე მოთხოვნა სწრაფად იზრდება,
ეს შეგვიძლია, ოპერის ბილეთზე
ფასის მიხედვით ვთქვათ,
გაყიდული წიგნების რაოდენობით,
გამოქვეყნებული წიგნების რაოდენობით,
გამოცემული მუსიკალური დასახელებების რაოდენობის მიხედვით,
ახალი ალბომების რაოდენობის მიხედვით და ა.შ
ერთადერთი სიმართლის მარცვალი
უკმაყოფილებაში, რომ ხელოვნება ქვეითდება,
სამი სფეროდან მოდის.
ერთ-ერთი მათგანია ელიტური ხელოვნება 1930 წლებიდან,
ვთქვათ, ნაწარმოები შესრულებულია
მთავარი სიმფონიური ორკესტრების მიერ,
რომელთა ძირითადი რეპერტუარი 1930 წლამდეა შექმნილი.
ან ძირითად გალერეებში
და პრესტიჟულ მუზეუმებში წარმოდგენილი ნამუშევრები.
ლიტერატურულ კრიტიკასა და ანალიზში
დაახლოებით 40 ან 50 წლის წინ,
ლიტერატურის კრიტიკოსები იყვნენ, როგორც კულტურული გმირები.
ახლა ისინი ნაციონალური ხუმრობასავით არიან.
ჰუმანიტარული პროგრამები უნივერსიტეტში,
რომლებიც ბევრი მაჩვენებლით,
მართლაც დაქვეითებულია.
სტუდენტები მათ ერიდებიან,
უნივერსიტეტები ამცირებენ ინვესტიციებს
ჰუმანიტარულ საგნებში.
აი, ჩემი დიაგნოზი.
ჩემთვის არ უკითხავთ, მაგრამ მათი აღიარებით
მათ ესაჭიროებათ ყველა შესაძლო დახმარება.
და მე ვფიქრობ არაა შემთხვევითი,
რომ ეს დაქვეითება,
ელიტარულ ხელოვნებასა და კრიტიკაში,
მოხდა იმ ისტორიულ მომენტთან ერთად
როცა მოხდა თანდაყოლილი ადამიანური ბუნების უარყოფაც.
საინტერესო ციტატის პოვნა შეიძლება,
თუ ინტერნეტში დაძებნით,
ლიტერატურულ წყაროებში
რომელიც ინგლისური ენის ძირითად პროგრამაში შედის:
"დაახლოებით 1910 წლის დეკემბერში,
ადამიანური ბუნება შეიცვალა"
ეს ვირჯინია ვულფის ციტატის პერეფრაზია,
და საკამათო საკითხია,
თუ რას დებდა ის სინამდვილეში ამ სიტყვებში,
მაგრამ თანამედროვე სასწავლო პროგრამაზე
დაკვირვებით სრულიად ცხადია,
რომ ის გამოიყენება იმის სათქმელად,
რომ ხელოვნების ყველა ფორმა,
რომელიც არსებობდა საუკუნეების და ათასწლეულების მანძილზე
უარყოფილი იქნა მე-20 საუკუნეში.
სილამაზე და სიამოვნება ხელოვნებაში,
ალბათ ადამიანის უნივერსალური თვისება,
უკვე ითვლება დიაბეტად,
ან ვულგარულად, ან კომერციად.
ბარნეტ ნიუმანის ცნობილი ციტატა "თანამედროვე ხელოვნების იმპულსი,
არის სილამაზის განადგურების სურვილი"
ის განიხილებოდა ბურჟუაზიულად, იაფფასიანად
და აი ერთი მაგალითი.
ალბათ ეს ქალური ფორმის სახვითი გამოხატვის
თვალსაჩინო მაგალითია
მე-15 საუკუნეში.
აი ქალის ფორმის გამოხატვის
თვალსაჩინო მაგალითი მე-20 საუკუნეში
და როგორც ხედავთ, რაღაც შეიცვალა
იმაში თუ როგორ მოქმედებს
ელიტური ხელოვნება გრძნობებზე.
რასაკვირველია, მოდერნიზმის
და პოსტ-მოდერნიზმის მოძრაობებში
იყო სახვითი ხელოვნება სილამაზის გარეშე,
ლიტერატურა ნარატივისა და სიუჟეტის გარეშე
პოეზია რითმის გარეშე
არქიტექტურა ორნამენტის გარეშე,
ადამიანური მასშტაბი, მწვანე სივრცე, ბუნებრივი სინათლე,
მუსიკა მელოდიისა და რითმის გარეშე,
და კრიტიკა სიცხადის გარეშე,
ყურადღება ესთეტიკისა და ადამიანური მდგომარეობის მიმართ.
(სიცილი)
ნება მომეცით მოვიტანო ბოლო მოსაზრების დამადასტურებელი მაგალითი.
აი, ჩვენი დროის ინგლისური ლიტერატურის,
ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სპეციალისტი,
ბერკლის უნივერსიტეტის პროფესორი
ჯუდით ბატლერი.
და აი,
მისი ერთ-ერთი ანალიზის მაგალითი
"მოძრაობამ სტრუქტურიდან, სადაც კაპიტალი
ითვლება სოციალური ურთიერთობების საყრდენად,
შედარებით ჰომოლოგიური მეთოდებით,
ჰეგემონიური ხედვისკენ, რომელშიც ძალთა ურთიერთობა განმეორებადია,
თანმხვედრი და კვლავაქცენტირებული,
სტრუქრტურის გააზრებაში, დროებითობის საკითხი შეიტანა
და ალთუსერის თეორიიდან ძვრა დააფიქსირა,
რომელიც სტრუქტურულ ერთობას თეორიულ ობიექტებად განიხილავს..."
მოკლედ, თქვენ გამიგეთ.
სხვათა შორის ეს ერთი წინადადებაა,
თუმცა ის შეიძლება დაანაწევროთ.
მაშ, ძირითადი იდეა "ცარიელ დაფაში"
იყო ის, რომ ელიტური ხელოვნება და კრიტიკა
მე-20 საუკუნეში
თუმცაღა არა ხელოვნება მთლიანად,
უგულებელყოფდა სილამაზეს, სიამოვნებას,
სიცხადეს, გამჭრიახობას და სტილს.
ხალხი ელიტურ ხელოვნებას, კრიტიკას ერიდება.
გამოცანაა, საინტერესოა რატომ?
სავარაუდოდ ეს აღმოჩნდა
ყველაზე საკამათო განაცხადი წიგნში.
ვიღაცამ მკითხა, ჩავსვი თუ არა ის
იმისთვის რომ ცხარე დისკუსია
გენდერიდან, ნაციზმიდან,
რასის და სხვა თემებიდან გადამეტანა. ამაზე კომენტარს არ გავაკეთებ
მაგრამ ამან ნამდვილად წარმოშვა
ენერგიული რეაქცია
ბევრი უნივერსიტეტის პროფესორისგან.
მეორე ცხარე საკითხი ბავშვის აღზრდის თემაა.
საწყისი წერტილი დისკუსიისთვის
იყო ის ფაქტი რომ ჩვენთვის
მოუციათ რჩევა
ბავშვის აღზრდასთან დაკავშირებით.
აქ ხედავთ
სასოწარკვეთილი დედის თვალსაჩინო ციტატას:
"დათრგუნული ვარ აღმზრედლობითი რჩევებით.
უნდა ჩავუტარო ფიზიკური აქტივობა ბავშვებს,
იმისთვის რომ მათ ფიზიკური სიჯანსაღის ჩვევები ჩავუნერგო.
შედეგად ჯანმრთელ ზრდასრულებად აღიზრდებიან.
და ყველა სხვადასხვა ინტელექტუალური თამაში,
რომ ჭკვიანები გაიზარდონ.
და სხვადასხვა თამაშებია: საძერწი თითების სისხარტისთვის.
სიტყვების თამაში წარმატებული კითხვისთვის მსხვილ მოტორიკის თამაში
თამაში წვრილი მოტორიკისთვის.
ალბათ სიცოცხლე უნდა შევწირო იმის გარკვევას რა ვეთამაშო ბავშვებს"
მგონი ნებისმიერს ვინც მშობელი ყოფილა,
ესიმპათიურება ეს დედა.
მაშ, ზოგი გამოსაფხიზლებელი ფაქტი აღზრდაზე.
კვლევების უმეტესობა აღზრდაზე, რომელსაც ეს რჩევები ეფუძნება,
უსარგებლოა. ისინი უსარგებლოა,
რადგან არ ითვალისწინებს მემკვიდრეობითობას. ზომავენ კორელაციას,
იმას შორის, თუ რას აკეთებენ მშობლები და
როგორები გამოდიან ბავშვები და გულისხმობენ,
რომ აღზრდამ ჩამოაყალიბა ბავშვი ასეთად.
მშობლები, ვინც ბევრს ესაუბრებიან ბავშვებს,
ჰყავთ კარგი მოსაუბრე ბავშვები.
მშობლებს რომლებიც სცემენ ბავშვებს,
მოძალადე ბავშვები ეზრდებათ და ა.შ.
და ძალიან ცოტა მათგანი ითვალისწინებს იმას,
რომ მშობლები გენებსაც გადასცემენ.
რაც ზრდის შანსებს რომ ბავშვი
იყოს კარგი მოსაუბრე, ან მოძალადე და ა.შ.
მანამ, სანამ კვლევები არ განმეორდება აყვანილ ბავშვებზე,
რა შემთხვევაშიც მხოლოდ გარემოა მშობლების,
მაგრამ არა გენები,
ჩვენ ვერ გავიგებთ ეს დასკვნები მართალია თუ არა.
გენეტიკურად კონტროლირებულ კვლევებს
აქვს რამდენიმე გამოსაფხიზლებელი შედეგი.
გახსოვთ ტყუპი მალიფერტები:
დაბადებისთანავე განცალკევებულები საპატენტოს ოფისში რომ შეხვდნენ,
ძალიან მსგავსები.
რა მოხდებოდა ტყუპი მალიფერტები ერთად რომ აღზრდილიყვნენ?
ალბათ იფიქრებთ, უფრო მეტად მსგავსები იქნებოდნენ,
რადგან არა მხოლოდ გენები,
არამედ გარემოც საერთო ექნებოდათ.
ეს მათ სუპერ მსგავსებად გახდიდა, არა?
არა, იდენტური ტყუპები, ან ნებისმიერი დედმამიშვილები, რომლებიც
დაბადებისთანავე განცალკევებულები არიან, არ არიან ნაკლებად მსგავსები,
ვიდრე იმ შემთხვევაში,
თუ ისინი ერთად აღიზრდებოდნენ.
ყველაფერი, რაც მთელი ამ წლების მანძილზე,
შინ გადაგხდება არ ტოვებს სამუდამო კვალს
პიროვნებაზე, ან ინტელექტზე.
დამატებითი აღმოჩენა, ჩატარებული სრულიად სხვა მეთოდოლოგიით,
როცა ერთად აღზრდილი აყვანილი დედმამიშვილები,
იდენტური ტყუპების განცალკევების ანარეკლი.
მათ ჰყავთ საერთო მშობლები, სახლი,
სამეზობლო, მაგრამ აქვთ სხვადასხვა გენები
და შედეგად, სრულიად განსხვავებულები იზრდებიან.
მაშ, ორი განსხვავებული მკვლევარი ორგანო მსგავსი შედეგებით.
ეს გვაჩვენებს, რომ ბავშვები საბოლოო ჯამში,
არა მშობლების მიერ ყალიბდებიან,
არამედ ნაწილობრივ, მხოლოდ ნაწილობრივ, გენებით
და ნაწილობრივ კულტურით.
ქვეყნის კულტურით ზოგადად
და ბავშვების საკუთარი კულტურით,
კერძოდ თანატოლების. როგორც დღეს ჯილ სობულესგან მოვისმინეთ,
ეს არის რაც ბავშვებს აღელვებთ
და დიდწილად, ბევრად უფრო დიდწილად ვიდრე ხალხი ამას აღიარებს,
შემთხვევითობით: საშვილოსნოში ტვინის შეერთების შემთხვევითობით;
შემთხვევითი ხდომილებით ცხოვრების მანძილზე.
მაშ, ნება მომეცით დავასრულო
ერთი დაკვირვებით,
არჩევანის თემას რომ დავუბრუნდე,
ვფიქრობ, ადამიანის ბუნების
შემსწავლელი მეცნიერებები ქცევის გენეტიკა, ევოლუციური ფსიქოლოგია,
ნეირობიოლოგია, კოგნიტური მეცნიერება,
უფრო და უფრო განაგრძობენ
სხვადასხვა დოგმების უარყოფას,
პროფესიების და ღრმა პოლიტიკური რწმენების მსხვრევას.
და ეს ჩვენ გვაყენებს არჩევანის წინაშე.
არჩევანია ჩავთვალოთ თუ არა ზოგი ფაქტი, ან თემა
ადამიანის შესახებ ტაბუდ,
აკრძალულ ცოდნად, საითაც სჯობს არ წავიდეთ,
რადგან იქიდან კარგი არაფერი გამოვა,
თუ ჩვენ ისინი კეთილსინდისიერად უნდა გამოვიკვლიოთ.
მე ჩემი საკუთარი პასუხი მაქვს
ამ კითხვაზე.
რომელიც მე-19 საუკუნის დიდი ხელოვანისგან
ანტონ ჩეხოვისგან მოდის, რომელმაც თქვა:
"ადამიანი მაშინ გახდება უკეთესი,
როცა აჩვენებთ თუ როგორია ის"
და მგონია რომ ამ აზრის
უკეთ გადმოცემა შეუძლებელია.
დიდი მადლობა.
(აპლოდისმენტები)