Πριν ένα χρόνο, σας μίλησα για ένα βιβλίο
που ολοκλήρωνα εκείνη την περίοδο,
και που εκδόθηκε στο μεταξύ. Θα ήθελα να σας μιλήσω σήμερα
σχετικά με ορισμένες από τις διαμάχες που προκάλεσε εκείνο το βιβλίο.
Το βιβλίο έχει τίτλο «The Blank Slate»,
είναι βασισμένο στη δημοφιλή ιδέα
ότι το ανθρώπινο μυαλό είναι ένας άγραφος πίνακας,
και ότι όλη η δομή του προέρχεται από
τη κοινωνικοποίηση, τον πολιτισμό, την ανατροφή των παιδιών, την εμπειρία.
Ο «άγραφος πίνακας» ήταν μια δημοφιλής ιδέα τον 20ο αιώνα.
Ορίστε μερικές αναφορές:
«Ο άνθρωπος δεν είναι φυσικό ον», από τον ιστορικό
Χοσέ Ορτέγκα ι Γκασέτ.
«Ο άνθρωπος δεν έχει ένστικτα», από
τον ανθρωπολόγο Άσλεϋ Μόνταγκιου.
«Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ικανός για όλων των ειδών τις συμπεριφορές
χωρίς προδιάθεση για καμία συγκεκριμένη», από τον αποθανόντα επιστήμονα Στίβεν Τζέι Γκουλντ.
Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για να αμφιβάλλει κανείς ότι το ανθρώπινο μυαλό
είναι ένας άγραφος πίνακας.
Μερικοί από αυτούς προκύπτουν με τη κοινή λογική.
Όπως πολλοί μου έχουν πει στο πέρασμα των χρόνων,
όποιος είχε περισσότερα από ένα παιδί
γνωρίζει ότι τα παιδιά έρχονται στον κόσμο
με ορισμένες κλίσεις και ταλέντα·
δεν προέρχονται όλα από το περιβάλλον.
Και κάποιος που
έχει και παιδί και κατοικίδιο
έχει σίγουρα παρατηρήσει ότι το παιδί, που εκτίθεται στην ομιλία,
θα αποκτήσει μια ανθρώπινη γλώσσα,
ενώ το κατοικίδιο όχι.
Ίσως εξαιτίας κάποιας έμφυτης διαφοράς μεταξύ τους.
Όποιος είχε
μια ετεροφυλοφιλική σχέση γνωρίζει ότι
τα μυαλά των ανδρών και τα μυαλά των γυναικών δεν είναι πανομοιότυπα.
Υπάρχουν επίσης, κατά τη γνώμη μου,
όλο και περισσότερα αποτελέσματα από
την επιστημονική μελέτη του ανθρώπου
ότι, πράγματι, δεν γεννηθήκαμε άγραφοι πίνακες.
Μια από αυτές, από τον τομέα της ανθρωπολογίας,
είναι η μελέτη των γενικών ανθρώπινων γνωρισμάτων.
Εάν έχετε μελετήσει ποτέ ανθρωπολογία, γνωρίζετε ότι πρόκειται για ένα--
είδος επαγγελματικής
ευχαρίστησης των ανθρωπολόγων να παρουσιάζουν
πόσο εξωτικοί μπορεί να είναι οι άλλοι πολιτισμοί.
Όπως επίσης ότι υπάρχουν μέρη εκεί έξω που, υποθετικά,
τα πάντα είναι αντίθετα με αυτά που ξέρουμε.
Παρόλα αυτά, αν μελετήσετε
τα κοινά σημεία των πολιτισμών του κόσμου,
θα βρείτε ότι υπάρχει ένα εξαιρετικά πλούσιο σύνολο
συμπεριφορών, συναισθημάτων
και τρόπων ερμηνείας του κόσμου,
που μπορούν να βρεθούν σε όλους τους, 6000 και κάτι, πολιτισμούς του κόσμου.
Ο ανθρωπολόγος Ντόναλντ Μπράουν προσπάθησε να τις καταγράψει όλες
και κυμαίνονται από την αισθητική,
την συναισθηματική και ηλικιακή κατάσταση,
μέχρι τον απογαλακτισμό, τα όπλα, τον καιρό,
απόπειρες για έλεγχο, το λευκό χρώμα
και μια παγκόσμια θεώρηση.
Επίσης, η γενετική και η νευρολογία
ολοένα και περισσότερο δείχνουν ότι ο εγκέφαλος
είναι πολύπλοκα δομημένος.
Αυτή είναι μια πρόσφατη μελέτη από το νευροβιολόγο Πολ Τόμσον
και των συναδέλφων του στην οποία
-- χρησιμοποιώντας Μαγνητική Τομογραφία--
μέτρησαν την κατανομή της φαιάς ουσίας
--δηλαδή, το εξωτερικό στρώμα του φλοιού --
σε ένα μεγάλο δείγμα ανθρώπινων ζευγαριών.
Κωδικοποίησαν συσχετισμούς στο πάχος
της φαιάς ουσίας σε διάφορα μέρη του εγκεφάλου
χρησιμοποιώντας έναν σύστημα ψευδοχρωματικής απεικόνισης, στην οποία
με μοβ κωδικοποιείται η περιοχή με καμία συσχέτιση
και με τα υπόλοιπα χρώματα υποδηλώνεται
η στατιστικά σημαντική συσχέτιση.
Αυτό συμβαίνει όταν ζευγαρώνεις άτομα στην τύχη.
Εξ ορισμού, δύο άνθρωποι που επιλέγονται στην τύχη
δεν μπορούν να έχουν συσχέτιση στην κατανομή
της φαιάς ουσίας του εγκεφαλικού φλοιού.
Αυτό συμβαίνει σε ανθρώπους που μοιράζονται
το μισό τους DNA --διζυγωτικά δίδυμα.
Και όπως μπορείτε να δείτε, μεγάλες ποσότητες του εγκεφάλου
δεν είναι μοβ, υποδεικνύοντας ότι εάν ένα άτομο
έχει λίγο πιο παχύ φλοιό
σε αυτή την περιοχή, το ίδιο συμβαίνει και στο διζυγωτικό δίδυμό του.
Ορίστε τι θα συμβεί αν πάρετε
ένα ζευγάρι ατόμων που μοιράζονται όλο το DNA τους-
δηλαδή κλώνους ή μονοζυγωτικά δίδυμα.
Μπορείτε να δείτε τεράστιες περιοχές του φλοιού όπου υπάρχουν
μαζικοί συσχετισμοί στην κατανομή της φαιάς ουσίας.
Αυτά δεν είναι απλώς
διαφορές στην ανατομία,
όπως το σχήμα του λοβού του αυτιού,
αλλά έχουν συνέπειες στη σκέψη και στη συμπεριφορά
οι οποίες απεικονίζονται εύστοχα στο διάσημο καρτούν του Τσαρλς Άνταμς:
«Χωρισμένα κατά τη γέννηση, τα δίδυμα Μάλιφερτ συναντιούνται τυχαία".
Όπως βλέπετε είναι δύο εφευρέτες,
με όμοιες κατασκευές στην αγκαλιά τους, που συναντιούνται
στην αίθουσα αναμονής ενός δικηγόρου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
Το σκίτσο δεν υπερβάλλει, γιατί
μελέτες μονοζυγωτικών διδύμων που χωρίστηκαν κατά τη γέννα
και μελετήθηκαν στην ενήλικη ζωή
παρουσιάζουν εκπληκτικές ομοιότητες.
Και αυτό συμβαίνει σε κάθε ζευγάρι μονοζυγωτικών διδύμων
χωρισμένων κατά τη γέννα που έχουν ποτέ μελετηθεί-
--αλλά πολύ λιγότερο σε διζυγωτικά δίδυμα χωρισμένα κατά τη γέννα.
Το αγαπημένο μου παράδειγμα είναι ένα ζεύγος διδύμων,
ο ένας εκ των οποίων ανατράφηκε
ως καθολικός σε μία οικογένεια Ναζί στη Γερμανία,
και ο άλλος ανατράφηκε σε μια εβραϊκή οικογένεια στο Τρινιδάδ.
Όταν μπήκαν στο εργαστήριο στη Μινεσότα,
φορούσαν πανομοιότυπα πουκάμισα σε σκούρο μπλε με επωμίδες.
Και στους δύο άρεσε να βουτάνε το βουτυρωμένο τοστ στο καφέ.
Και οι δύο φορούσαν λαστιχένια βραχιόλια στους καρπούς,
και οι δύο τραβούσαν το καζανάκι πριν αλλά και μετά τη χρήση της τουαλέτας,
και στους δύο άρεσε να τρομάζουν τους ανθρώπους
κάνοντας πως φτερνίζονται σε συνωστισμένα ασανσέρ για να βλέπουν τους άλλους να πηδάνε από τη τρομάρα.
[Γέλια]
Η ιστορία φαίνεται πολύ καλή για να είναι αληθινή,
αλλά όταν κάνεις
ένα πακέτο ψυχολογικών τεστ
θα πάρεις τα ίδια αποτελέσματα--δηλαδή,
μονοζυγωτικά δίδυμα χωρισμένα κατά τη γέννα παρουσιάζουν
εκπληκτικές ομοιότητες.
Με βάση τη κοινή λογική
και τα επιστημονικά δεδομένα
που αμφισβητούν τη θεωρία του άγραφου πίνακα,
γιατί αυτή η θεωρία φαινόταν τόσο ελκυστική;
Υπάρχουν μια σειρά από πολιτικούς λόγους που θεωρήθηκε ελκυστική.
Ο σημαντικότερος είναι ότι αν είμαστε άγραφοι πίνακες,
τότε, εξ ορισμού, είμαστε ίσοι,
επειδή το μηδέν ισούται με μηδέν που ισούται με μηδέν.
Αλλά αν κάτι είναι γραμμένο στον πίνακα,
τότε κάποια άτομα θα ήταν πιο ίσα από άλλα.
Σύμφωνα με αυτή την άποψη θα μπορούσαν να δικαιολογηθούν
οι διακρίσεις και οι ανισότητες.
Ένας άλλος ανθρώπινος πολιτικός φόβος
είναι πως αν είμαστε άγραφοι πίνακες,
μπορούμε να τελειοποιήσουμε το ανθρώπινο είδος--
--το πανάρχαιο όνειρο της τελειότητας του είδους μας
μέσω της κοινωνικής μηχανικής.
Αντιθέτως, εάν είμαστε γεννημένοι με συγκεκριμένα ένστικτα,
ίσως κάποια από αυτά να μας καταδικάσουν
στον εγωισμό, την προκατάληψη και τη βία.
Στο βιβλίο μου υποστηρίζω ότι αυτά, στην πραγματικότητα, δεν είναι επακόλουθα.
Κοντολογίς:
Πρώτα απ ' όλα, η έννοια της δικαιοσύνης
δεν είναι ίδια με την έννοια της ομοιότητας.
Όταν ο Τόμας Τζέφερσον έγραψε,
στη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας,
«Θεωρούμε αυτές τις αλήθειες αυταπόδεικτες,
πως όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι»
δεν εννοούσε, «Θεωρούμε αυτές τις αλήθειες αυταπόδεικτες,
πως όλοι οι άνθρωποι είναι κλώνοι».
Εννοούσε πως όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι στα δικαιώματά τους,
και πως κάθε άνθρωπος θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται
ως άτομο, και να μη κρίνεται εκ των προτέρων
βάσει των στατιστικών στοιχείων συγκεκριμένων ομάδων
στις οποίες ανήκει.
Ακόμα και αν γεννηθήκαμε
με ορισμένα χαμερπή κίνητρα,
αυτά δεν οδηγούν αυτομάτως σε χαμερπή συμπεριφορά.
Αυτό συμβαίνει επειδή το ανθρώπινο μυαλό
είναι ένα πολύπλοκο σύστημα με πολλά τμήματα,
και μερικά από αυτά μπορεί να αναστέλλουν τα υπόλοιπα.
Έχουμε πολύ καλή αιτία να πιστέψουμε
ότι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται με μια ηθική έννοια,
και ότι έχουμε γνωστικές ικανότητες που μας επιτρέπουν
να επωφεληθούμε από τα μαθήματα της ιστορίας.
Ακόμη και αν οι άνθρωποι είχαν πράγματι παρορμήσεις
προς τον εγωισμό ή την απληστία,
δεν είναι τα μόνα μέσα στο κεφάλι τους
και υπάρχουν άλλα μέρη του νου που μπορούν να τα αντισταθμίσουν.
Στο βιβλίο μου
μελετώ τέτοιου είδους διαμάχες
και μια σειρά άλλα καυτά θέματα,
επικίνδυνες περιοχές, Τσέρνομπιλ, καυτές πατάτες και ούτω καθεξής
--συμπεριλαμβανομένων των τεχνών, της κλωνοποίησης, της εγκληματικότητας,
της ελεύθερης βούλησης, της εκπαίδευσης, της εξέλιξης,
των φυλετικών διαφορών, του Θεού, της ομοφυλοφιλίας,
της βρεφοκτονίας, της ανισότητας, του μαρξισμού, της ηθικής,
του ναζισμού, της γονικής διαπαιδαγώγησης, της πολιτικής,
της φυλής, του βιασμού, της θρησκείας, της εξάντληση των φυσικών πόρων,
της κοινωνικής μηχανικής, του τεχνολογικού κινδύνου και του πολέμου.
Περιττό να πω ότι υπήρξαν ορισμένοι κίνδυνοι
αναλαμβάνοντας την ανάλυση αυτών των θεμάτων.
Όταν έγραψα ένα προσχέδιο του βιβλίου,
το κυκλοφόρησα σε αρκετούς συναδέλφους για σχόλια,
και ορίστε μερικές από
τις αντιδράσεις τους:
«Καλύτερα να αγοράσεις κάμερα ασφαλείας για το σπίτι σου»
«Μην περιμένεις να πάρεις περισσότερα βραβεία, εργασιακές
ή ακαδημαϊκές θέσεις»
«Πες στον εκδότη σου να μην αναφέρει το τόπο διαμονής
σου στο βιογραφικό του συγγραφέα.»
«Είστε μόνιμος υπάλληλος;»
(Γέλια)
Το βιβλίο βγήκε τον Οκτώβριο,
και τίποτε τρομερό δεν έχει συμβεί.
Θα ήθελα--
Υπήρχε πράγματι λόγος να είμαι αγχωμένος,
και υπήρξαν στιγμές όπου στ' αλήθεια αισθάνθηκα αγχωμένος,
καθώς γνώριζα την ιστορία
του τι είχε συμβεί σε άτομα
που υποστήριξαν αμφιλεγόμενες απόψεις
ή είχαν ανακαλύψει ανησυχητικά ευρήματα
στις συμπεριφοριστικές επιστήμες.
Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις, ορισμένες εκ των οποίων αναφέρω στο βιβλίο,
ανθρώπων που είχαν κατακριθεί, κατηγορηθεί για Ναζισμό,
υποστεί βίαιες επιθέσεις, απειλήθηκαν με ποινικές διώξεις
γιατί συνάντησαν ή υποστήριξαν
αμφιλεγόμενα ευρήματα.
Και ποτέ δεν ξέρεις πότε θα
συναντήσεις μία από αυτές τις παγίδες.
Το αγαπημένο μου παράδειγμα είναι ένα ζεύγος ψυχολόγοι
που μελέτησαν τους αριστερόχειρες
και δημοσίευσαν μερικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι αριστερόχειρες είναι, κατά μέσο όρο,
πιο ευπαθείς στις ασθένειες, πιο επιρρεπείς σε ατυχήματα
και έχουν μικρότερη διάρκεια ζωής.
Παρεμπιπτόντως, δεν είναι σαφές ακόμη,
αν αυτή είναι μια εύστοχη γενίκευση,
αλλά τα δεδομένα εκείνη την εποχή έμοιαζαν να το υποστηρίζουν.
Σύντομα τους πολιορκούσαν
με εξαγριωμένα γράμματα,
απειλές θανάτου,
απαγορεύσεις έκδοσης σε πολλά επιστημονικά περιοδικά,
που προέρχονταν από αγανακτισμένους αριστερόχειρες
και τους υποστηρικτές τους.
Κυριολεκτικά φοβούνταν να ανοίξουν την αλληλογραφία τους
λόγω της κακολογίας και των ύβρεων
που άθελα είχαν εμπνεύσει.
Εντάξει,
έχουμε ακόμα χρόνο αλλά το βιβλίο κυκλοφορεί
εδώ και μισό χρόνο,
και τίποτε τρομερό δεν έχει συμβεί.
Καμία από τις τρομερές επαγγελματικές συνέπειες
δεν συνέβη--
Δεν εξορίστηκα
από την πόλη του Κέιμπριτζ.
Θα ήθελα όμως να μιλήσουμε για
δύο από αυτά τα καυτά θέματα
που προκάλεσαν την ισχυρότερη αντίδραση
στις 80 και πάνω αξιολογήσεις
που έχει λάβει το βιβλίο "The Blank Slate".
Θα σας παρουσιάσω τον κατάλογο για λίγα δευτερόλεπτα,
και προσπαθήστε να μαντέψετε ποια είναι αυτά τα δύο θέματα.
--υπολογίζω ότι πιθανόν δύο από αυτά τα θέματα
θα προκάλεσαν ίσως το 90%
των αντιδράσεων στις διάφορες αξιολογήσεις
και ραδιοφωνικές συνεντεύξεις.
Δεν είναι η βία και ο πόλεμος,
η φυλή ή το φύλο,
ούτε Μαρξισμός, ούτε ο ναζισμός.
Είναι οι τέχνες και η γονική διαπαιδαγώγηση.
(Γέλια)
Επιτρέψτε μου να σας πω τι
προκάλεσε τόσο αγανακτισμένες αντιδράσεις,
και θα σας αφήσω να αποφασίσετε εάν και κατά πόσον αυτοί
οι ισχυρισμοί είναι πραγματικά τόσο εξωφρενικοί.
Επιτρέψτε μου να αρχίσω με τις τέχνες.
Ανάμεσα στον μακρύ κατάλογο των παγκόσμιων ανθρώπινων γνωρισμάτων
που παρουσίασα σε προηγούμενες διαφάνειες
ήταν η τέχνη.
Δεν υπάρχει καμία κοινωνία
στη πιο μακρινή γωνιά του κόσμου που δεν είχε κάτι
που να σχετίζεται με τη τέχνη.
Οι εικαστικές τέχνες --διακόσμηση επιφανειών και σωμάτων--
φαίνεται να είναι παγκόσμιο ανθρώπινο γνώρισμα.
Η αφήγηση ιστοριών, η μουσική,
ο χορός, η ποίηση --παρόντα σε όλους τους πολιτισμούς--
και πολλά από τα διακοσμητικά σχέδια και θέματα
που
μας προκαλούν ευχαρίστηση στις τέχνες
συναντώνται σε όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες:
Η προτίμηση για συμμετρικές μορφές,
η χρήση της επανάληψης και παραλλαγής,
ακόμη και συγκεκριμένα γεγονότα όπως
ότι η ποίηση σε όλο τον κόσμο
έχει στίχους που είναι πολύ κοντά
στο διάστημα των 3 δευτερολέπτων χωρισμένους με παύσεις.
Από την άλλη πλευρά,
κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα,
οι τέχνες συχνά αναφέρονται ότι είναι σε παρακμή.
Έχω μια συλλογή,
περίπου 10-15 τίτλων ειδήσεων, από υψηλού επίπεδου περιοδικά
που αρνούνται το γεγονός ότι
οι τέχνες βρίσκονται σε παρακμή στην εποχή μας.
Σας παραθέτω μερικές αντιπροσωπευτικές αναφορές:
«Μπορούμε να ισχυριστούμε με κάποια βεβαιότητα ότι η δική μας εποχή είναι
μία εποχή παρακμής, ότι τα πολιτισμικά πρότυπα είναι χαμηλότερα
από ό, τι πριν από 50 χρόνια και ότι οι αποδείξεις αυτής της παρακμής
είναι ορατές σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.»
Αυτό είναι ένα απόφθεγμα του Τ.Σ. Έλιοτ, πριν από 50 περίπου χρόνια.
Και ένα πιο πρόσφατο:
«Η δυνατότητα υποστήριξης υψηλού πολιτισμού στην εποχή μας
καθίσταται ολοένα και πιο προβληματική.
Σοβαρά βιβλιοπωλεία χάνουν τα προνόμιά τους,
τα μη κερδοσκοπικά θέατρα επιβιώνουν κυρίως
εμπορευματοποιώντας τις παραστάσεις τους,
οι συμφωνικές ορχήστρες αραιώνουν τα προγράμματά τους,
η δημόσια τηλεόραση αυξάνει την εξάρτησή της από
τις επαναλήψεις των βρετανικών κωμικών σειρών,
οι ραδιοφωνικοί σταθμοί κλασσικής μουσικής φθίνουν σιγά-σιγά,
τα μουσεία καταφεύγουν σε εμπορικά θεάματα, ο χορός πεθαίνει.»
Αυτό το απόφθεγμα προέρχεται από τον Ρόμπερτ Μπρουστάιν,
τον περίφημο κριτικό δράματος και διευθυντή
στη "The New Republic" πριν από περίπου πέντε χρόνια.
Στην πραγματικότητα οι τέχνες δεν είναι σε παρακμή.
Δεν νομίζω ότι αυτό αποτελεί έκπληξη για οποιονδήποτε σε αυτή την αίθουσα,
αλλά από οποιοδήποτε άποψη
ποτέ δεν είχαν ανθήσει
σε μεγαλύτερο βαθμό.
Υπάρχουν, φυσικά, εντελώς νέες μορφές τέχνης
και νέα μέσα, για πολλά από τα οποία
πληροφορηθήκατε αυτές τις μέρες.
Από οποιαδήποτε οικονομική άποψη,
η ζήτηση για όλες τις μορφές τέχνης
εκτινάσσεται στα ύψη,
όπως διαπιστώνει κανείς από την τιμή του εισιτηρίου όπερας,
τον αριθμό των βιβλίων που πωλούνται,
τον αριθμό των βιβλίων που δημοσιεύονται,
τον αριθμό μουσικών τίτλων που κυκλοφορούν,
τον αριθμό νέων άλμπουμ και ούτω καθεξής.
Η μόνη δόση αλήθειας
στην άποψη ότι οι τέχνες βρίσκονται σε παρακμή
προέρχεται από τρεις τομείς.
Ο ένας από αυτούς είναι η ελιτίστικη τέχνη από τη δεκαετία του 1930
--τα είδη των έργων που εκτελούνται
από μεγάλες συμφωνικές ορχήστρες,
όπου το μεγαλύτερο μέρος του ρεπερτορίου τους είναι πριν από το 1930
ή των έργων που εμφανίζονται σε
μεγάλες καλλιτεχνικές συλλογές και μουσεία αναγνωρισμένου κύρους.
Στην κριτική και ανάλυση της λογοτεχνίας,
πιθανόν πριν από περίπου 40 ή 50 χρόνια,
οι κριτικοί λογοτεχνίας ήταν ένα είδος πολιτιστικού ήρωα·
τώρα θεωρούνται είδος εθνικού ανέκδοτου.
Τα προγράμματα ανθρωπιστικών επιστημών και τεχνών
στα πανεπιστήμια, που από πολλές απόψεις,
είναι πράγματι σε παρακμή.
Οι φοιτητές απομακρύνονται ομαδικά
και τα πανεπιστήμια δεν επενδύουν πλέον
στις τέχνες και στις ανθρωπιστικές επιστήμες.
Ορίστε μία διάγνωση.
Δεν με ρώτησαν, αλλά με την δική τους άδεια,
χρειάζονται κάθε βοήθεια που μπορεί να τους δοθεί.
Θα ήθελα να προτείνω ότι δεν πρόκειται για σύμπτωση
ότι αυτή η υποτιθέμενη πτώση
στις ελιτίστικες τέχνες και η κριτική
εμφανίστηκε στην ιστορία την ίδια στιγμή που
υπήρξε μια γενικευμένη άρνηση της ανθρώπινης φύσης.
Μπορείτε να βρείτε μια περίφημη ρήση
--αν ψάξετε στο διαδίκτυο θα τη βρείτε
στις λογοτεχνικές καταγραφές
της κύριας Αγγλικής διδακτέας ύλης--
«Περίπου μέσα στο Δεκέμβριο του 1910,
η ανθρώπινη φύση άλλαξε».
Μια παράφραση ενός αποφθέγματος της Βιρτζίνια Γουλφ,
και υπάρχει κάποια διαφωνία
ως προς το τι πραγματικά εννοούσε με αυτό.
Είναι πολύ σαφές, εξετάζοντας αυτή τη διδακτέα ύλη,
ότι χρησιμοποιείται τώρα
ως ένας τρόπος να δηλώσεις ότι όλες οι μορφές
εκτίμησης της τέχνης
που ίσχυαν για αιώνες ή χιλιετίες,
απορρίφθηκαν κατά τον 20ο αιώνα.
Η ομορφιά και η ευχαρίστηση στην τέχνη
--κατά πάσα πιθανότητα ένα παγκόσμιο ανθρώπινο γνώρισμα--
άρχισαν να θεωρούνται μελιστάλαχτες,
ή κιτς ή εμπορικές.
Ο Μπάρνετ Νιούμαν είχε ένα περίφημο απόφθεγμα ότι «η ώθηση της μοντέρνας τέχνης
είναι η επιθυμία να καταστρέψει την ομορφιά»--
άποψη που θεωρήθηκε αστική ή ευτελής.
Ορίστε ένα παράδειγμα.
Αυτό ίσως είναι ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα
της οπτικής απεικόνισης της γυναικείας μορφής
κατά τον 15ο αιώνα·
αυτό είναι ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα
της απεικόνισης της γυναικείας μορφής τον 20ο αιώνα.
Όπως μπορείτε να διαπιστώσετε κάτι έχει αλλάξει
στο τρόπο που η ελιτίστικες τέχνες
κάνουν έκκληση στις αισθήσεις.
Σε κινήματα του Μοντερνισμού
και του Μεταμοντερνισμού
υπήρχε εικαστική τέχνη χωρίς ομορφιά,
λογοτεχνία χωρίς αφήγηση και πλοκή,
ποίηση χωρίς μέτρο και ομοιοκαταληξία,
αρχιτεκτονική και σχεδιασμός χωρίς διακόσμηση,
ανθρώπινη κλίμακα, χώρους πρασίνου και φυσικό φως,
μουσική χωρίς μελωδία και ρυθμό,
και κριτική χωρίς σαφήνεια,
έμφαση στην αισθητική και ιτην ενόραση της ανθρώπινης κατάστασης.
(Γέλια)
Ορίστε ένα παράδειγμα για να υποστηρίξω αυτή τη τελευταία δήλωση.
Μία από τις πιο διάσημες λογοτεχνικές
Αγγλίδες λογίους της εποχής μας
είναι η καθηγήτρια του Berkeley,
Τζούντιθ Μπάτλερ.
Και ορίστε ένα παράδειγμα
από τις αναλύσεις της:
«Η μετάβαση από μία στρουκτουραλιστική άποψη όπου το κεφάλαιο
θεωρείται ότι δομεί τις κοινωνικές σχέσεις
σχετικά ομοιόμορφα
στην ηγεμονική άποψη όπου οι σχέσεις εξουσίας υπόκεινται σε επαναλήψεις,
σύγκλιση και επανάρθρωση
προκάλεσε το ζήτημα του προσωρινού στη σκέψη της δομής,
και έφερε μια μετατόπιση από τη μορφή της Αλτουσεριανής θεωρίας
που θεωρεί δομικές οντότητες ως θεωρητικά αντικείμενα..."
Νομίζω ότι πιάσατε το νόημα.
Παρεμπιπτόντως, αυτή είναι μια φράση
που μπορεί να χωριστεί σε κομμάτια.
Το επιχείρημα στο βιβλίο «The Blank Slate»
ήταν πως η ελιτίστικη τέχνη και η κριτική
στον 20ο αιώνα,
αν και όχι όλες γενικά οι τέχνες,
περιφρονούσαν την ομορφιά, την ευχαρίστηση,
τη σαφήνεια, τη διορατικότητα και το στυλ.
Οι άνθρωποι κρατούν απόσταση από την ελίτ τέχνη και την κριτική.
Τι μυστήριο! --γιατί άραγε;
Αυτό αποδείχθηκε ότι ήταν
η πιο αμφιλεγόμενη άποψη στο βιβλίο.
Κάποιος με ρώτησε αν το στρίμωξα στο βιβλίο
προκειμένου να εκτρέψω την οργή
από τις συζητήσεις του φύλου, του ναζισμού
της φυλής και ούτω καθεξής. Δεν θα το σχολιάσω αυτό.
Αλλά σίγουρα με ενέπνευσε
μία δραστήρια αντίδραση
από πολλούς καθηγητές πανεπιστημίου.
Το άλλο καυτό θέμα είναι η γονική διαπαιδαγώγηση.
Και το βασικό σημείο για αυτή τη συζήτηση
είναι το γεγονός ότι όλοι έχουμε
υποβληθεί στις συμβουλές
του γονικού-βιομηχανικού συμπλέγματος.
Ορίστε μία-μια
χαρακτηριστική φράση μιας καταβεβλημένη μητέρας:
«Έχω κατακλυστεί από συμβουλές προς γονείς.
Υποτίθεται ότι πρέπει να γυμνάζω τα παιδιά μου
για να τους κάνω βίωμα τη συνήθεια της σωματικής άσκησης
και να γίνουν υγιείς ενήλικες.
Υποτίθεται ότι πρέπει να τα κρατώ πνευματικά δραστήρια
για να γίνουν έξυπνα.
Και υπάρχουν όλα τα είδη παιχνιδιού-- πλαστελίνη για κινητικές δεξιότητες,
παιχνίδια λέξεων για να μάθουν ανάγνωση, μεγάλα και
μικρά κινητικά παιχνίδια. Νιώθω σαν να χρειάζεται μια ζωή
για να επιλέξω τι πρέπει να παίζω με τα παιδιά μου.»
Πιστεύω ότι όποιος έγινε πρόσφατα γονιός μπορεί να συμπονέσει
αυτή τη μητέρα.
Ορίστε μερικά λογικά δεδομένα για τη γονική διαπαιδαγώγηση.
Οι περισσότερες μελέτες της γονικής διαπαιδαγώγησης στις οποίες βασίζεται η εν λόγω συμβουλή
είναι άχρηστες. Είναι άχρηστες γιατί δεν ελέγχουν
την κληρονομικότητα. Μετρούν τη συσχέτιση
μεταξύ του τι κάνουν οι γονείς και πώς καταλήγουν τα παιδιά
και υποθέτουν μια αιτιώδη σχέση:
Ότι η ανατροφή διαμόρφωσε το παιδί.
Οι γονείς που μιλούν πολύ στα παιδιά τους
έχουν παιδιά που αποκτούν σωστή ομιλία όταν μεγαλώσουν,
γονείς που χτυπούσαν τα παιδιά τους έχουν παιδιά
που γίνονται βίαια όταν μεγαλώσουν και ούτω καθεξής.
Πολύ λίγες από αυτές [τις μελέτες] ελέγχουν την πιθανότητα
οι γονείς να περνούν γονίδια
που αυξάνουν τις πιθανότητες ένα παιδί να αρθρώνει λέξεις σωστά
ή να είναι βίαιο και ούτω καθεξής.
Μέχρις ότου οι μελέτες ξαναγίνουν με θετά παιδιά,
που τους παρέχεται το περιβάλλον
αλλά όχι τα γονίδια,
δεν μπορούμε να γνωρίζουμε κατά πόσο τα συμπεράσματα αυτά είναι έγκυρα.
Οι μελέτες γενετικού ελέγχου
έχουν κάποια πιο ξεκάθαρα αποτελέσματα.
Θυμηθείτε τα δίδυμα Μάλιφερτ:
χωρισμένα στη γέννηση, συναντιούνται στο Γραφείο Ευρεσιτεχνιών
αξιοσημείωτα όμοια.
Τι θα είχε συμβεί αν τα δίδυμα Μάλιφερτ είχαν μεγαλώσει μαζί;
Ίσως να πιστεύετε ότι τότε θα ήταν ακόμη πιο όμοιοι,
γιατί όχι μόνο θα μοιράζονταν τα γονίδιά τους,
αλλά θα μοιράζονταν επίσης το περιβάλλον τους.
Αυτό θα τους έκανε σουπερ-όμοιους, σωστά;
Λάθος. Τα μονοζυγωτικά δίδυμα, ή οποιαδήποτε αδέλφια,
που διαχωρίζονται κατά τη γέννηση δεν διαφέρουν παραπάνω
από το να είχαν μεγαλώσει μαζί.
Ό, τι σας συμβαίνει σε ένα συγκεκριμένο σπίτι
με το πέρασμα των χρόνων
φαίνεται να μην αφήνει μόνιμη σημάδι
στη προσωπικότητα ή τη σκέψη σας.
Μια συμπληρωματική διαπίστωση, από μια εντελώς διαφορετική μεθοδολογία,
είναι ότι υιοθετημένα αδέλφια που μεγάλωσαν μαζί
--ο αντικατοπτρισμός των διδύμων που μεγάλωσαν χωριστά--
δηλαδή έχουν τους ίδιους γονείς,ζουν στο ίδιο σπίτι,
στην ίδια γειτονιά,
αλλά δεν μοιράζονται τα γονίδιά τους, δεν καταλήγουν καθόλου όμοια.
Δύο διαφορετικοί ερευνητικοί φορείς με το ίδιο εύρημα.
Αυτό που εννοείται είναι ότι τα παιδιά διαμορφώνονται,
όχι από τους γονείς τους μακροπρόθεσμα,
αλλά εν μέρει--μόνο εν μέρει--από τα γονίδιά τους,
εν μέρει από τον πολιτισμό τους
--τον πολιτισμό της χώρας γενικά
και τον δικό τους πολιτισμό, δηλαδή των ομότιμών τους,
όπως ακούσαμε νωρίτερα σήμερα από τη Τζιλ Σομπούλ
γι' αυτό νοιάζονται τα παιδιά περισσότερο--
και, σε πολύ μεγάλο βαθμό, μεγαλύτερο από ό, τι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι διατεθειμένοι να αναγνωρίσουν,
από την τύχη: τυχαία συμβάντα στη δικτύωση του εγκεφάλου μέσα στη μήτρα.
Τυχαία συμβάντα κατά τη διάρκεια της ζωής σας.
Τελειώνοντας
με μόλις μία παρατήρηση
για να επανέλθω στο θέμα των επιλογών.
Νομίζω ότι οι επιστήμες της ανθρώπινης φύσης--
συμπεριφοριστική γενετική, εξελικτική ψυχολογία,
νευροεπιστήμη, γνωστικές επιστήμες--
πρόκειται, όλο και περισσότερο κατά τα επόμενα χρόνια, να
διαταράξουν διάφορα δόγματα,
σταδιοδρομίες και ισχυρά συστήματα πολιτικών πεποιθήσεων.
Αυτό μάς οδηγεί σε ένα δίλημμα.
Το δίλημμα είναι κατά πόσον ορισμένες αλήθειες
ή θέματα για τον άνθρωπο πρέπει να θεωρούνται ταμπού,
απαγορευμένη γνώση, το μέρος πού δεν πρέπει να πάμε
επειδή κανένα καλό δεν μπορεί να προέλθουν από αυτά,
ή μήπως θα έπρεπε να τα εξερευνήσουμε με ειλικρίνεια.
Η δική μου
απάντηση σε αυτό το ερώτημα,
προέρχεται από ένα μεγάλο καλλιτέχνη του 19ου αιώνα,
τον Άντον Τσέχοφ, ο οποίος είπε:
«Ο άνθρωπος θα γίνει καλύτερος όταν του δείξεις
πως μοιάζει».
Θεωρώ ότι αυτό το επιχείρημα
δεν είναι δυνατό να τεθεί πιο εύγλωττα.
Σας ευχαριστώ πολύ.
(Χειροκρότημα)