Mọi người đều biết bệnh ung thư,
nhưng chúng ta thường không nghĩ ung thư
là một căn bệnh truyền nhiễm.
Loài Tasmanian devil đã cho chúng ta thấy
rằng ung thư không chỉ là một căn bệnh truyền nhiễm,
mà nó còn có thể đe dọa
cả loài tuyệt chủng.
Vậy đầu tiên, Tasmanian devil là gì?
Nhiều người trong số các bạn có lẽ quen thuộc với Taz, một nhân vật hoạt hình,
con vật xoay vòng…vòng…vòng.
Nhưng nhiều người không biết
đó là con vật có thật, được gọi là Tasmanian devil,
và nó là thú ăn thịt có túi lớn nhất trên thế giới.
Thú có túi là động vật có vú với chiếc túi
giống như loài kangaroo.
Cái tên Tasmanian devil xuất phát
từ tiếng gào rú rất đáng sợ lúc về đêm của nó phát ra.
(Tiếng gào rú)
(Tiếng cười)
Loài Tasmanian devil phần lớn ăn xác thối,
và chúng sử dụng những cái hàm khỏe mạnh
và những chiếc răng sắc nhọn của mình
để nhai xương của những con vật đang bị thối rữa.
Loài Tasmanian devil chỉ được tìm thấy trên đảo Tasmania,
đó là một hòn đảo nhỏ
nằm ở phía nam của đất liền ở nước Úc.
Mặc dù có hình dáng hung tợn,
loài Tasmanian devil thực sự là
những con vật nhỏ nhắn rất đáng yêu.
Trên thực tế, lớn lên trên đảo Tasmania,
chúng tôi luôn thích thú
khi chúng tôi có dịp trông thấy một
con Tasmanian devil trong hoang dã.
Nhưng số lượng loài Tasmanian devil
liên tục trải qua sự sụt giảm nhanh cực kỳ.
Thực tế, có một mối lo ngại
là chủng loài này có thể đi đến tuyệt chủng ở nơi hoang dã
trong vòng 20 đến 30 năm.
Và lý do của việc đó
là sự nổi lên của một căn bệnh mới,
bệnh ung thư truyền nhiễm.
Câu chuyện bắt đầu vào năm 1996
khi một nhà nhiếp ảnh về đời sống hoang dã đã chụp được tấm hình này
của một con Tasmanian devil
có một khối u lớn trên mặt.
Vào lúc đó, điều này được cho là xảy ra chỉ một lần.
Động vật cũng giống như con người
đôi khi cũng bị những khối u lạ.
Tuy nhiên, lúc này chúng tôi tin rằng
đây là lần chứng kiến đầu tiên về một căn bệnh mới,
mà bây giờ là một bệnh dịch lây lan ra toàn đảo Tasmania.
Căn bệnh này được thấy đầu tiên
ở phía đông bắc của đảo Tasmania vào năm 1996
và đã lan truyền khắp Tasmania như một làn song khổng lồ.
Bây giờ chỉ còn một phần nhỏ số lượng của loài này
là chưa bị lây nhiễm
Căn bệnh này xuất hiện đầu tiên như những khối u,
thường thường nằm trên mặt hoặc bên trong miệng
của những con Tasmanian devil bị nhiễm.
Những khối u này chắc hẳn phát triển thành những khối u lớn hơn
như những cái này đây.
Và hình ảnh tiếp theo tôi sắp chiếu lên
thì rất kinh khủng.
Nhưng chắc chắn là những khối u này phát triển
thành những khối u to và lở loét như khối u này.
Hình ảnh này đặc biệt khắc sâu trong tâm trí tôi,
vì đây là trường hợp đầu tiên
chính tôi tận mắt chứng kiến.
Và tôi nhớ nỗi kinh hoàng đó khi nhìn thấy con devil cái nhỏ này
bị khối u lỡ loét to lớn và hôi thối
bên trong miệng
đã phá hủy hoàn toàn hàm dưới của nó.
Nó đã không ăn được trong nhiều ngày.
Những con giun kí sinh thì bơi trong ruột nó.
Những khối u nhỏ khác đã làm cơ thể của nó thủng lỗ chỗ.
Song, nó đang nuôi 3 con Tasmanian devil nhỏ
trong túi.
Tất nhiên là chúng cũng đã chết cùng với mẹ chúng.
Chúng còn quá nhỏ nên không thể sống sót mà không có mẹ.
Thực tế là, ở khu vực nơi nó xuất hiện,
hơn 90% số lượng loài Tasmanian devil
đã chết vì căn bệnh này.
Các nhà khoa học trên thế giới
đã bị thu hút bởi căn bệnh này,
căn bệnh ung thư truyền nhiễm này
mà lây lan ra toàn loài Tasmanian devil.
Và chúng tôi lập tức nghĩ ngay đến bệnh ung thư cổ ở phụ nữ
do một con vi rút lây lan,
và bệnh dịch AIDS
mà có liên quan với nhiều loại bệnh ung thư khác nhau.
Tất cả bằng chứng làm cho chúng tôi nghĩ bệnh ung thư của loài devil này
do một con vi rút lây lan.
Tuy nhiên, bây giờ tôi sẽ nói cho các bạn biết
là chúng tôi biết căn bệnh này không phải lây lan do vi rút.
Trên thực tế, tác nhân truyền nhiễm của bệnh ung thư này
là cái gì đó còn có hại hơn,
và cái gì đó trước đây chúng ta chưa từng nghĩ đến.
Nhưng để tôi giải thích đó là gì,
trước hết tôi cần dành vài phút
để nói rõ hơn về bản thân căn bệnh ung thư.
Ung thư là một căn bệnh
gây ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới.
Trong số 3 người thì 1 người ở phòng này
sẽ phát bệnh ung thư ở một giai đoạn nào đó trong cuộc đời.
Chính tôi đã được cắt bỏ một khối u trong ruột già
khi tôi chỉ mới 14 tuổi.
Ung thư xảy ra
khi một đơn bào bên trong cơ thể bạn
giành được một loạt những biến đổi ngẫu nhiên ở những gien quan trọng,
mà làm cho tế đó bắt đầu sản sinh
ra nhiều và nhiều và nhiều bản sao của chính nó.
Nghịch lý thay, khi đã hình thành,
quá trình chọn lọc tự nhiên lại tạo điều kiện cho ung thư
tiếp tục phát triển.
Quá trình chọn lọc tự nhiên là sự sống sót của cá thể thích nghi.
Và khi bạn có một lượng tế bào ung thư phân chia nhanh,
nếu một trong số chúng chiếm được những biến đổi mới
mà khiến chúng phát triển nhanh hơn,
sẽ lấy đi chất dinh dưỡng dễ dàng hơn,
xâm chiếm cơ thể,
thì chúng là được chọn bởi sự tiến hóa.
Đó là lý do tại sao ung thư là một trong những căn bệnh khó chữa trị như vậy.
Nó tiến hóa.
Cho nó một loại thuốc,
và những kháng tế bào sẽ phát triển trở lại.
Một sự thật kinh ngạc là,
trong môi trường thuận lợi và những chất dinh dưỡng thích hợp,
một tế bào ung thư có khả năng
phát triển mãi mãi.
Tuy nhiên, ung thư buộc phải
sống bên trong cơ thể của chúng ta,
và tiếp tục phát triển,
nó lây lan khắp cơ thể
và ăn dần ăn mòn mô của chúng ta,
dẫn đến cái chết của bệnh nhân ung thư
và cũng dẫn đến cái chết của chính nó.
Vì vậy ung thư có thể được coi
như một dạng sống lạ, thời gian sống ngắn, và tự tiêu diệt --
một ngõ cụt của sự tiến hóa.
Nhưng đó là cái mà bệnh ung thư của loài Tasmanian devil
có được
sự thích nghi tiến hóa đáng kinh ngạc.
Và câu trả lời đến từ việc nghiên cứu
ADN của bệnh ung thư loài Tasmanian devil.
Đây là công việc của nhiều người,
nhưng tôi sẽ giải thích công việc này thông qua một cuộc thí nghiệm
mà tôi đã thực hiện cách đây vài năm.
Trang kế tiếp sẽ ghê rợn đấy.
Đây là Jonas.
Nó là một con Tasmanian devil chúng tôi đã tìm thấy
với một khối u lớn trên mặt.
Là một nhà di truyền học,
tôi luôn thích thú xem ADN và những sự biến đổi.
Vì vậy tôi đã nhân cơ hội này
để thu thập một số mẫu từ khối u của Jonas
và một số mẫu từ những bộ phận khác trên cơ thể nó.
Tôi lấy những mẫu này trở về phòng thí nghiệm.
Tôi đã chiết ADN từ những mẫu này.
Và khi tôi nhìn vào chuỗi ADN này,
và so sánh chuỗi ADN từ khối u của Jonas
với từ bộ phận còn lại của cơ thể nó
tôi đã khám phá ra rằng chúng có mô tả sơ lược gien hoàn toàn khác.
Thực ra là, Jonas và khối u của nó
khác với nhau
như bạn và người ngồi bên cạnh bạn.
Vần đề mà điều này nói với chúng ta là khối u của Jonas
đã không sinh ra từ tế bào của chính cơ thể nó.
Trên thực tế, việc mô tả sơ lược gien
đã cho chúng tôi biết khối u này của Jonas
có lẽ đã sinh ra đầu tiên
từ tế bào của con Tasmanian devil cái --
và rõ ràng Jonas là một con đực.
Vậy thì tại sao
khối u xuất hiện từ tế bào của cá thể khác
lại đang phát triển trên măt của Jonas?
Bước đột phá tiếp theo
đến từ việc nghiên cứu trên hàng trăm căn bệnh ung thư của loài Tasmanian devil
trên khắp đảo Tasmania.
Chúng tôi nhận thấy rằng tất cả những căn bệnh ung thư này
đều có cùng ADN.
Nghĩ kỹ thêm một chút.
Điều đó có nghĩa là tất cả những căn bệnh ung thư này
thực chất là cùng một bệnh ung thư
trước kia đã phát sinh từ một cá thể devil,
chúng thoát ra từ cơ thể con devil đầu tiên đó
và lan rộng ra toàn số lượng loài Tasmanian devil.
Nhưng làm thế nào mà bệnh ung thư có thể lan ra toàn loài>
Rồi mảnh ghép của cuối cùng của bức tranh cũng đã đến
khi chúng tôi nhớ tới những con devil cư xử như thế nào khi chúng gặp nhau ở nơi hoang dã.
Chúng hay cắn lẫn nhau,
rất hung dữ và thường là ở trên mặt.
Chúng tôi nghĩ rằng những tế bào ung thư
thoát ra khỏi khối u và lẫn vào nước bọt.
Khi một con devil này cắn một con devil khác,
theo tự nhiên nó lây nhiễm những tế bào ung thư sống qua con devil đó,
vì vậy khối u tiếp tục phát triển.
Vậy nên bệnh ung thư của con Tasmanian devil này
có lẽ là bệnh ung thư gốc.
Nó không buộc phải sống bên trong cơ thể, nơi làm cho nó lớn lên.
Nó lan truyền ra khắp số lượng loài,
có những sự biến đổi cho phép nó tránh được hệ thống miễn dịch,
và nó là căn bệnh ung thư duy nhất mà chúng ta biết
đang đe dọa toàn bộ loài tuyệt chủng.
Nhưng nếu căn bệnh này có thể xảy ra ở loài Tasmanian devils,
thì tại sao nó không xảy ra ở loài động vật khác
hoặc thậm chí là con người?
Câu trả lời là có xảy ra.
Đây là Kimbo.
Nó là một con chó thuộc sở hữu của một gia đình ở Mombasa thuộc Kenya.
Năm ngoái, chủ của nó để ý thấy những giọt máu
chảy ra từ bộ phận sinh dục của nó.
Bà ấy đã dẫn nó đến bác sĩ thú y
và người bác sĩ thú y đó đã khám phá ra một thứ rất ghê tởm.
Và nếu như các bạn hay dễ buồn nôn thì bây giờ xin hãy nhìn sang chổ khác.
Ông ấy đã khám phá ra cái này,
một khối u lớn đang chảy máu
ở phần gốc dương vật của con Kimbo.
Bác sĩ thú y đó đã chuẩn đoán đây là khối u bị lây chuyền qua đường sinh dục,
bệnh ung thư lây qua đường sinh dục
làm ảnh hưởng đến loài chó.
Và như là bệnh ung thư của loài Tasmanian devil dễ lây nhiễm
nhờ sự lan truyền tế bào sống,
thì bệnh ung thư ở loái chó cũng vậy.
Nhưng bệnh ung thư của con chó này rất đáng chú ý,
vì nó lây lan ra toàn thế giới.
Và thực tế, những tế bào tương tự
đang ảnh hưởng đến con Kimbo ở đây
cũng đang gây ảnh hưởng đến những con chó
ở thành phố New York,
ở những ngôi làng trên dãy núi Himalaya,
và ở vùng xa xôi hẻo lánh của nước Úc.
Chúng tôi cũng tin rằng căn bệnh ung thư này có lẽ đã có từ rất lâu.
Thực tế là, việc mô tả sơ lược gien nói lên
rằng nó có lẽ nó đã mười ngàn năm tuổi,
tức là bệnh ung thư này
có lẽ đã xuất hiện đầu tiên
từ tế bào của một con chó sói
sống dọc theo vùng Neanderthals.
Bệnh ung thư này rất đáng để ý.
Nó là một dạng sống bắt nguồn từ động vật có vú mà chúng ta biết được.
Nó là di tích sống
của quá khứ xa xôi.
Vì vậy chúng tôi thấy rằng căn bệnh này có thể xảy ra ở nhiều loài động vật.
Những căn bệnh ung thư cũng có thể lây nhiễm giữa người với người chăng?
Đây là câu hỏi
đã thu hút Chester Southam,
một bác sĩ về ung thư ở những năm 1950.
Và ông ấy đã quyết định thử nghiệm căn bệnh này
bằng cách cố ý tiêm bệnh ung thư vào con người
từ một người khác.
Và đây là một bức ảnh về tiến sĩ Southam năm 1957
đang tiêm bệnh ung thư vào một người tình nguyện,
trong trường hợp này là một tù nhân
của nhà lao bang Ohio.
Hầu hết những người được tiến sĩ Southam tiêm
đều không phát triển bệnh ung thư
từ tế bào được tiêm.
Nhưng một số lượng nhỏ trong số họ đã phát triển bệnh ung thư,
và họ hầu hết là những người đang ốm --
mà hệ thống miễn dịch có vẻ như đã thỏa hiệp với căn bệnh.
Thí nghiệm này nói với chúng ta rằng,
bỏ qua những vấn đề về đạo đức,
đó là…
(Tiếng cười)
những căn bệnh ung thư hầu như rất hiếm
lây truyền trong con người.
Tuy nhiên, trong một số hoàn cảnh nào đó,
nó có thể xảy ra.
Và tôi nghĩ rằng đây là điều
các bác sĩ chuyên khoa về ung thư và các bác sĩ nghiên cứu về dịch bệnh
nên quan tâm đến trong tương lai.
Cuối cùng,
bệnh ung thư là kết quả không thể tránh khỏi
của khả năng
phân chia
và thích nghi với môi trường của tế bào.
Nhưng nó không có nghĩa là chúng ta sẽ từ bỏ hi vọng
đấu tranh chống bệnh ung thư.
Trên thực tế, tôi tin rằng, với vốn kiến thức
về quá trình tiến hóa phức tạp làm bệnh ung thư phát triển,
chúng ta có thể đánh bại bệnh ung thư.
Mục đích của riêng tôi
là tiêu diệt bệnh ung thư Tasmananian devil.
Chúng ta hãy ngăn chặn loài Tasmanian devil
trở thành loài động vật đầu tiên
bị tuyệt chủng bởi ung thư.
Cảm ơn.
(Vỗ tay)