Hepimiz kanserin ne olduğunu biliyoruz
ama normalde kanseri hiç
bulaşıcı bir hastalık olarak düşünmeyiz.
Tazmanya canavarı bize gösterdi ki
kanser sadece bulaşıcı bir hastalık olmakla kalmayıp
aynı zamanda bir türün tamamını
yok olma tehlikesine düşürebilir.
Peki, ilk olarak, Tazmanya canavarı nedir?
Birçoğunuz çizgi film kahramanı Taz'ı biliyorsunuzdur
hani kendi etrafında sürekli döner, döner, döner.
Ama birçok kişi bilmiyor ki
gerçekten Tazmanya canavarı denilen
ve dünyanın etle beslenen en büyük keseli hayvanı olan bir hayvan var.
Keseli hayvan dediğimiz
kanguru gibi kesesini taşıyan memelidir.
Tazmanya canavarı adını
geceleri attığı korkutucu çığlıktan alır.
(Çığlıklar)
(Gülüşmeler)
Tazmanya canavarı genellikle leş yiyicidir
ve güçlü çenesini
ve keskin dişlerini
çürümüş hayvanların kemiklerini parçalamak için kullanır.
Tazmanya canavarı sadece, Avustralya anakarasının güneyindeki
küçük bir ada olan
Tazmanya adasında yaşar.
Ve vahşi görünüşlerine rağmen,
Tazmanya canavarları aslında
oldukça sevimli küçük hayvanlardır.
Aslında, Tazmanya'da büyümek
Tazmanya canavarını doğal ortamında
görme şansı yakaladığımızda
inanılmaz heyecan vericiydi.
Ama Tazmanya canavarının sayısı
gerçekten inanılmaz hızlı bir şekilde düşüş gösteriyor.
Aslında, bu türün
20 ila 30 yıl içerisinde neslinin tükeneceğine dair
bir endişe var.
Ve bunun sebebi
yeni bir hastalığın ortaya çıkması,
bulaşıcı bir kanser.
Hikaye 1996 yılında başlıyor
bir vahşi yaşam fotoğrafçısının bu fotoğrafı çekmesiyle
Tazmanya canavarını
yüzünde kocaman bir tümörle.
O zamanlar, bunun bir kerelik birşey olduğu düşünüldü.
Hayvanların da tıpkı insanlar gibi
bazen garip tümörleri olabiliyor.
Fakat şimdi bunun
Tazmanya'da yayılmakta olan bir salgın bir hastalığın
ilk işareti olduğuna inanılıyor.
Hastalık ilk kez
Tazmanya'nun kuzeydoğusunda 1996'da görüldü
ve tüm Tazmanya'ya büyük dalgalar halinde yayıldı.
Şu an nüfuslarının sadece küçük bir bölümü
etkilenmeden kalabildi.
Bu hastalık Tazmanya canavarlarında
öncelikle tümör olarak genellikle yüzlerinde
veya ağızlarının içlerinde ortaya çıkar.
Bu tümörler kaçınılmaz olarak daha büyük tümörlere dönüşürler.
buradakiler gibi.
Ve size göstereceğim fotoğraf
oldukça ürkütücü.
Ama er ya da geç bu tümörler
buradaki gibi devasa, ülserli tümörlere dönüşüyor.
Özellikle bu, gözümün önünden gitmiyor
çünkü bu hastalığın kendi gözümle gördüğüm
ilk örneği.
Ve bu küçük dişi canavarı
ağzında alt çenesini çatlatan kocaman, ülserli
ve korkunç tümörle
gördüğüm zamanı çok iyi hatırlıyorum.
Günlerce bir şey yememişti.
Bağırsakları asalak kurtçuklar içindeydi.
Tüm vücudu ikinci dereceden tümörlerle delik deşik olmuştu.
Ama yine de Tazmanya canavarı üç yavrusunu
kesesinde besliyordu.
Tabi ki anneyle birlikte onlar da öldüler.
Anneleri olmadan hayatta kalamayacak kadar küçüktüler.
Aslında onun geldiği yerde
Tazmanya canavarı nüfusunun yüzde 90'ından fazlası
bu hastalıktan çoktan öldü.
Tüm dünyada bilim adamlarını
bu kanser,
Tazmanya canavarları arasında yayılan
bu bulaşıcı kanser, şaşkına çevirdi.
Ve akıllara hemen kadınlarda görülen ve virüsle yayılan
rahim ağzı kanseri
ve birtakım farklı kanser tipleriyle ilişkilendirilen
AIDS salgını geldi.
Tüm kanıtlar gösterdi ki bu ölümcül kanser
bir virüs tarafından yayılmıştı.
Yine de şu an biliyoruz ki -sizinle de hemen paylaşayım-
biliyoruz ki bu kanser virüsle yayılmadı.
Aslında bu kanserde salgının suçlusu
çok daha kötü bir şey,
ve daha önce hiç düşünmediğimiz bir şey.
Ama bunu açıklayabilmem için
kanserin kendisi hakkında
birkaç dakika konuşmalıyım.
Kanser her yıl
dünyanın her yerinde milyonlarca insanı etkileyen bir hastalıktır.
Bu odadaki her üç kişiden biri
hayatlarının bir döneminde kansere yakalanacak.
Ben de sadece 14 yaşındayken kalın bağırsağımdan
tümör aldırdım.
Kanser vücudunuzdaki
tek bir hücrenin kendini defalarca kopyalamaya
başlamasına neden olan önemli genlerde
bir takım gelişigüzel mutasyonlara
neden olmasıyla meydana gelir.
Çelişkili bir şekilde, bir kere oluştuğunda,
aslında doğal seleksiyon kanserin
devam eden büyümesini destekler.
Doğal seleksiyon en güçlü olanın hayatta kalması ilkesine dayanır.
Ve hızla bölünen kanserli hücrelere sahip olduğunuzda,
eğer içlerinden biri daha hızlı büyümelerine
izin veren yeni mutasyonlara uğrarsa,
besinleri daha iyi bir şekilde alırsa,
bedeni ele geçirirse,
evrim geçirmek üzere seçilirler.
İşte bu yüzden kanser tedavi edilmesi çok zor bir hastalıktır.
Evrim geçirir.
İlaç verildiğindeyse
dirençli hücreler geri çekilecektir.
Hayret verici gerçek şu ki,
doğru ortamda ve doğru besinler verildiğinde,
bir kanser hücresi sonsuza dek
büyüme potansiyeline sahiptir.
Fakat kanser bedenlerimizde
yaşamak mecburiyetindedir,
ve devamlı büyümesi,
bedenlerimize yayılması
ve dokularımızı yiyip bitirmesi,
kanser hastasının ve ayrıca
kendi ölümüne yol açar.
Bu nedenle kanser tuhaf, kısa ömürlü,
kendi kendine zarar veren bir yaşam formu olarak düşünülebilir --
evrimsel bir çıkmaz.
Fakat işte bu noktada Tazmanya canavarı kanseri
kesinlikle şaşırtıcı bir evrimsel
adaptasyon sürecinden geçti.
Ve cevap Tazmanya canavarı kanserinin
DNA'sı üzerinde yapılan çalışmalardan elde edildi.
Bir birçok kişinin ortak çalışmasıydı,
ama ben birkaç yıl önce yaptığım doğrulayıcı
deney üzerinden açıklayacağım.
Bir sonraki slayt dehşet verici olacak.
Bu Jonas.
O yüzünde büyük bir tümörle bulduğumuz
bir Tazmanya canavarı.
Ve bir kalıtım bilimci olarak,
DNA ve mutasyonları araştırmakla her zaman ilgilenmişimdir.
Böylece bu fırsatı Jonas'ın
tümöründen ve bedeninin diğer kısımlarından
örnekler toplamak için kullandım.
Onları laboratuvara götürdüm.
DNA'larını çıkardım.
Ve DNA dizinlerine baktım,
ve Jonas'ın tümörünün diziniyle bedeninin
geri kalanına ait olanları karşılaştırdım,
Tamamen faklı genetik profilleri olduğunu keşfettim.
Aslında, Jonas ve tümörü
birbirlerinden farklıydılar
tıpkı siz ve yanınızda oturan kişi gibi.
Bunun bize gösterdiği şey Jonas'ın tümörünün
kendi vücudunun hücrelerinden kaynaklanmadığıydı.
Aslında, daha fazla genetik profilleme
gösterdi ki Jonas'taki tümör
aslında muhtemelen dişi Tazmanya canavarının
hücreleri neden olmuş --
ve Jonas açıkça görülüyor ki bir erkekti.
Peki nasıl olur da
başka birinin hücrelerinin neden olduğu bir tümör
Jonas'ın yüzünde büyüyebilir?
Bir sonraki büyük buluş
Tüm Tazmanyadaki Tazmanya canavarı kanserleri üzerinde
çalışılmasıyla ortaya çıktı.
Tüm bu kanserlerin aynı DNA'yı
paylaştığını keşfettik.
Şunu bir süre düşünün.
Bu şu demek oluyor
aslında bütün kanserler
tek bir canavarın neden olduğu,
ilk canavarın vücudundan serbest kalmış,
ve tüm Tazmanya canavarlarına yayılan aynı kanser türü.
Ama kanser bir toplulukta nasıl yayılır?
Bulmacanın son parçası
canavarların vahşi doğada bir araya geldiklerinde nasıl davrandıklarını hatırladığımızda ortaya çıktı.
Birbirlerini ısırma eğilimi gösteriyorlar,
genellikle oldukça yırtıcı bir şekilde ve yüzlerinden.
Kanser hücrelerinin aslında
tümörlerden salya yoluyla bulaştığını düşünüyoruz.
Canavar başka bir canavarı ısırdığında,
aslında yaşayan kanser hücrelerini fiziksel yolla diğer canavara bulaştırıyor,
böylece tümör büyümeye devam ediyor.
Bu Tazmanya canavarı kanseri
belki de en üst düzeyde bir kanserdir.
Oluşumuna sebebiyet veren vücutta yaşamaya mecbur olmayan bir tür.
Popülasyona yayılıyor,
bağışıklık sisteminden kurtulmasını sağlayan mutasyonlara uğruyor,
ve bir türün tamamını yok olma tehlikesiyle karşı karşıya
bıraktığını bildiğimiz tek kanser türü.
Ama eğer bu Tazmanya canavarlarında olabiliyorsa,
neden diğer hayvanlara ve hatta insanlara
aynı şey olmadı?
Aslında cevap, evet oldu.
Bu Kimbo.
Kenya'daki Mombasa şehrindeki bir aileye ait olan bir köpek.
Geçen yıl, sahibi genital bölgesinde
kanama olduğunu fark etti.
Onu veterinere götürdü
ve veteriner oldukça iğrenç birşey keşfetti.
Ve eğer midesi kolay bulanan biriyseniz, lütfen başka tarafa bakın.
Bunu fark etti,
Kimbo'nun penisindeki
kanayan büyük bir tümör.
Veteriner bulaşıcı zührevi tümör teşhisi koydu,
köpekleri etkileyen cinsel yolla bulaşan
bir kanser.
Ve tıpkı Tazmanya canavarı kanseri gibi canlı
kanser hücreleri boyunca yaylan bulaşıcı bir kanser,
yani bu köpek kanseri.
Ama bu köpek kanseri oldukça dikkat çekici,
çünkü tüm dünyaya yayıldı.
Ve aslında, Kimbo'yu etkileyen
bu aynı hücreler
ayrıca New York Şehrindeki,
Himalayadaki dağ köylerinde
ve Outback Avustralya'daki
köpekleri de etkiliyor.
Ayrıca bu kanserin çok eski olduğuna inanıyoruz.
Aslında, genetik profilleme
on binlerce yıllık olduğunu gösteriyor,
ki bu şu demek oluyor bu kansere
ilk defa Neandertal döneminde
yaşamış olan bir kurdun
neden olmuş olabilir.
Bu kanser dikkate değer.
Bu bilinen en eski memelilerden türemiş yaşam formu.
Bu uzak geçmişin
yaşayan bir kalıntısı.
Yani bunun hayvanlarda olabileceğini görmüş olduk.
Peki kanser insanlar arasında bulaşıcı olabilir mi?
Bu soru
50'lerde bir kanser doktoru olan
Chester Southam'ı büyüledi.
Ve bunu başkasından kasten
kanserli hücreleri alıp insanlara
aşılayarak test etmeye karar verdi.
Ve bu Dr. Southam'ın 1957'de
Ohio State Cezaevinde bir mahkum
olan bir gönüllüye kanser
aşılarkenki bir resmi.
Dr. Southam'ın aşıladığı birçok kişi
aşılanmış hücrelerden kanser
bulaşmadı.
Ama ufak bir kısmına bulaştı,
ve onların çoğu zaten hastaydı --
bağışıklık sistemleri muhtemelen tehlikedeydi.
Bu da bize şunu anlatıyor,
etik sorunları bir tarafa bırakırsak,
bu...
(Gülüşmeler)
muhtemelen insanlar arasında
kanserin bulaşması çok nadir bir durum.
Fakat, bazı durumlarda,
bu olabilir.
Ve öyle düşünüyorum ki bu
onkologların ve epidemiyologların
gelecekte dikkate almaları gereken bir şey.
Böylece son olarak,
kanser hücrelerimizin
bülünme ve çevrelerine
adapte olma
yeteneğinin kaçınılmaz bir ürünüdür.
Ama bu kansere karşı savaşmada umudumuzu
kaybetmemiz gerektiği anlamına gelmez.
Aslında, inanıyorum ki, kanserin ilerlemesini
tetikleyen karmaşık evrimsel süreçleri hakkında daha fazla bilgiye sahip olarak,
kanseri yenebiliriz.
Benim kişisel amacım
Tazmanya canavarlarını kanserden kurtarmak.
Haydi Tazmanya canavarını
kanserden nesli tükenen
ilk hayvan olmaktan kurtaralım.
Teşekkürler.
(Alkışlar)