เราทุกคนคุ้นเคยกับมะเร็งดีค่ะ
แต่เรามักจะไม่คิดกันว่ามะเร็ง
เป็นโรคที่ติดต่อสู่กันได้
ตัวแทสเมเนียนเดวิลทำให้เราพบว่า
นอกจากมะเร็งจะสามารถเป็นโรคที่ติดต่อกันได้แล้ว
มันยังสามารถคุกคาม
กลุ่มสิ่งมีชีวิตทั้งสายพันธุ์ให้สูญพันธุ์ได้
ก่อนอื่น, แทสเมเนียนเดวิลคือตัวอะไร?
พวกคุณหลาย ๆ คนคงจะพอคุ้นกับ "แทส" เจ้าตัวการ์ตูน
ตัวที่ชอบหมุน ๆๆ รอบตัวเอง
แต่ว่าคนจำนวนไม่มากนักที่จะรู้ว่า
ในความเป็นจริงแล้วมีสัตว์ชนิดหนึ่งที่เรียกว่าแทสเมเนียนเดวิลอยู่จริง
และมันเป็นสัตว์นักล่าในตระกูลมาร์ซูเพียลที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก
มาร์ซูเพียลคือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีกระเป๋าหน้าท้อง
เหมือนจิงโจ้
ตัวแทสเมเนียนเดวิลได้รับชื่อนี้
มาจากเสียงกรีดร้องตอนกลางคืนที่น่ากลัวของมัน
(เสียงร้อง)
(เสียงหัวเราะ)
ตัวแทสเมเนียนเดวิลจะกินสัตว์ที่ตายแล้วเป็นส่วนใหญ่
และมันก็ใช้ฟันกรามที่แข็งแรง
และแหลมคมของมัน
กัดลงบนกระดูกของสัตว์ที่ตายและเน่าแล้ว
พบแทสเมเนียนเดวิลอาศัยอยู่บนเกาะแทสเมเนียเท่านั้น
ซึ่งเป็นเกาะเล็ก ๆ
แค่ทางตอนใต้ของแผ่นดินใหญ่ประเทศออสเตรเลีย
และถึงแม้ว่ามันจะมีหน้าตาที่ดุร้าย
จริง ๆ แล้วพวกแทสเมเนียนเดวิล
เป็นสัตว์น้อยที่น่ารักทีเดียวค่ะ
จริง ๆ แล้ว,เมื่อเราโตขึ้นบนเกาะแทสเมเนีย
พวกเรารู้สึกตื่นเต้นทุกครั้ง
ที่ได้มีโอกาสเห็น
แทสเมเนียนเดวิลที่อาศัยอยู่ในป่า
แต่ตัวแทสเมเนียนเดวิลที่มีอยู่
กำลังลดลงอย่างต่อเนื่องรวดเร็วมาก
ถึงกับมีความกังวลกันว่า
แทสเมเนียนเดวิลสปีชี่ส์ในป่าจะสูญพันธุ์ได้
ภายใน 20ถึง30 ปีนี้
และเหตุผลก็คือ
การเกิดขึ้นของโรคใหม่โรคหนึ่ง
โรคมะเร็งติดต่อนั่นเองค่ะ
เรื่องนี้เริ่มขึ้นในปี 1996
เมื่อช่างภาพสัตว์ป่าคนหนึ่งได้ถ่ายรูปนี้
รูปของตัวแทสเมเนียนเดวิล
ที่มีเนื้องอกก้อนใหญ่อยู่บนหน้าของมัน
ตอนนั้น ก็คิดกันว่าคงจะมีตัวเดียวที่เป็นแบบนี้
สัตว์ต่าง ๆ นะคะ ก็เหมือนมนุษย์เรา
ที่บางทีก็มีเนื้องอกประหลาด
แต่อย่างไรก็ดี ตอนนี้เราเชื่อกันแล้ว
ว่านี่เป็นครั้งแรกที่ได้เห็นโรคใหม่
ซึ่งตอนนี้กำลังระบาดไปทั่วเกาะแทสเมเนีย
โรคนี้ถูกพบครั้งแรก
ทางตะวันออกเฉียงเหนือของเกาะแทสเมเนียในปี 1996
แล้วมันก็ระบาดไปทั่วเกาะเหมือนคลื่นลูกใหญ่
ตอนนี้มีเพียงจำนวนสัตว์ส่วนน้อยเท่านั้น
ที่ยังไม่ติดโรค
อาการแรกของโรคนี้คือเป็นก้อนที่บวมขึ้น
ซึ่งมักขึ้นบนใบหน้าหรือภายในช่องปาก
ของตัวแทสเมเนียนเดวิลที่ติดเชื้อ
เนื้องอกพวกนี้จะโตเป็นก้อนใหญ่ขึ้นอย่างแน่นอน
เช่น ขนาดพวกนี้ค่ะ
และรูปต่อไปที่ฉันกำลังจะให้ดู
จะค่อนข้างน่ากลัวคะ
แต่แน่นอน เนื้องอกเหล่านี้จะเติบโตขึ้น
จนกลายเป็นก้อนเนื้อขนาดใหญ่ และเน่าเปื่อยแบบนี้ค่ะ
รูปนี้โดยเฉพาะอย่างยิ่งฝังอยู่ในใจฉันมาก
เพราะว่าเป็นรายแรกของโรคนี้
ที่ฉันได้เห็นเองกับตา
และฉันยังจำความรู้สึกสยองที่ได้เห็นตัวเดวิลเพศเมียตัวน้อยนี้
มีเนื้องอกก้อนใหญ่ ที่เน่าและเหม็น
อยู่ในปาก
จนทำให้ขาไกรกรรล่างของมันหลุดออกมาค่ะ
มันไม่ได้กินอะไรอยู่หลายวันเลย
ท้องไส้ของมันมีแต่หนอนปรสิตไชเต็มไปหมด
ส่วนตัวของมันก็โดนมะเร็งลามไปทั่ว
แต่มันก็ยังให้นมลูกน้อยของมันอีก 3 ตัว
ในกระเป๋าหน้าท้อง
แน่นอนค่ะ พวกมันตายตามแม่ของพวกมันไปด้วย
พวกมันยังเล็กเกินไปที่จะรอดโดยไม่มีแม่ได้
ความจริงแล้ว ในพื้นที่ที่แทสเมเนียนเดวิลตัวนี้อยู่
จำนวนแทสเมเนียนเดวิลกว่า 90 เปอร์เซนต์
ตายด้วยโรคนี้ไปแล้วค่ะ
นักวิทยศาสตร์ทั่วโลก
รู้สึกสนใจมะเร็งชนิดนี้มาก
มะเร็งชนิดติดเชื้อนี้
ซึ่งกำลังระบาดไปทั่วในกลุ่มแทสเมเนียนเดวิล
และทันใดนั้นเราก็นึกถึงโรคมะเร็งปากมดลูกในผู้หญิง
ซึ่งถูกแพร่โดยเชื้อไวรัส
และไปสู่การระบาดของโรคเอดส์
ซึ่งก็มีความเกี่ยวข้องกับมะเร็งหลายชนิด
หลักฐานทั้งหลายบ่งชี้ว่ามะเร็งร้ายชนิดนี้
ถูกแพร่โดยเชื้อไวรัส
แต่ว่า ตอนนี้เราทราบแล้ว ซึ่งฉันจะบอกพวกคุณตอนนี้เลยคะ
ว่าเราทราบแล้วว่ามะเร็งชนิดนี้ไม่ได้ถูกแพร่โดยเชื้อไวรัสค่ะ
จริง ๆ แล้ว ตัวการที่แพร่มะเร็งชนิดนี้
เป็นสิ่งที่โดยรวมแล้วร้ายแรงยิ่งกว่า
และเป็นสิ่งที่จริงๆแล้วเราไม่เคยคาดคิดกันมาก่อนค่ะ
แต่ว่า เพื่อให้ฉันอธิบายได้ว่ามันคืออะไร
ฉันต้องขอใช้เวลาสัก 2-3 นาที
เพื่อคุยเรื่องตัวมะเร็งเพิ่มเติม
มะเร็งเป็นโรค
ที่ทำร้ายคนนับล้านทั่วโลกทุกปี
หนึ่งในสามของคนในห้องนี้
จะเป็นมะเร็งในบางช่วงของชีวิต
ตัวฉันเองก็เคยถูกผ่าเอาเนื้องอกในลำไส้ใหญ่ออก
เมื่อฉันอายุได้แค่ 14 ปีเองค่ะ
มะเร็งเกิดขึ้น
เมื่อเซลล์ตัวหนึ่งในร่างกายของคุณ
เกิดระบบการกลายพันธุ์ในหน่วยพันธุกรรมที่สำคัญ
ซึ่งทำให้เซลล์นั้นเริ่มสร้าง
เซลล์ที่เหมือนกับตัวมันเองมากขึ้นเรื่อย ๆ
ที่ดูขัดกันก็คือ เมื่อกระบวนการนี้เกิดขึ้นแล้ว
การคัดเลือกโดยธรรมชาติตามความเป็นจริงแล้วจะเอื้อ
ต่อการเติบโตอย่างต่อเนื่องของเซลล์มะเร็งค่ะ
การคัดเลือกโดยธรรมชาติก็คือการอยู่รอดของผู้ที่แข็งแรงที่สุด
และเมื่อคุณมีจำนวนเซลล์มะเร็งที่แบ่งตัวอย่างรวดเร็ว
ถ้าเซลล์มะเร็งเซลล์ใดเกิดการกลายพันธุ์
ซึ่งทำให้พวกมันโตเร็วขึ้นไปอีก
ดูดซับสารอาหารได้ดีขึ้นไปอีก
รุกลํ้าเข้าไปในร่างกาย
พวกมันก็จะถูกเลือกให้อยู่ได้โดยวิวัฒนาการ
นั่นเป็นสาเหตุว่าทำไมมะเร็งจึงเป็นโรคที่ยากนักต่อการรักษา
มันปรับเปลี่ยนตัวเองไปได้ค่ะ
ใช้ยาตัวหนึ่งกับมัน
แล้วเซลล์ที่ดื้อยาก็จะโตขึ้นแทน
ข้อเท็จจริงที่น่าประหลาดใจก็คือ
ถ้าอยู่ในสภาวะแวดล้อมและได้รับสารอาหารที่เหมาะสมแล้ว
เซลล์มะเร็งมีศักยภาพ
ที่จะโตต่อไปได้ไม่รู้จบ
แต่อย่างไรก็ดี มะเร็งนั้นถูกจำกัด
ให้มีชีวิตอยู่ภายในร่างกายของเรา
และการเติบโตที่ต่อเนื่องของมัน
การที่มันแพร่ไปทั่วร่างกายของเรา
กินเนื้อเยื่อต่างๆของเราไป
จนนำไปสู่การเสียชีวิตของคนไข้มะเร็งนั้น
และการตายของตัวมะเร็งเองด้วย
ดังนั้นมะเร็งจึงอาจถูกมองได้ว่า
เป็นสิ่งมีชีวิตที่ประหลาด อายุสั้นและทำลายตัวเอง
เป็นทางตันของวิวัฒนาการ
แต่นี่เองค่ะ ที่มะเร็งในแทสเมเนียนเดวิล
ได้ปรับตัวเปลี่ยนแปลง
ที่ประหลาดอย่างยิ่ง
และคำตอบนี้ได้มาจากการศึกษา
ดีเอ็นเอของมะเร็งในแทสเมเนียนเดวิล
นี่เป็นงานวิจัยโดยหลาย ๆ ท่าน
แต่ฉันจะอธิบายผลงานเหล่านี้จากการทดลองที่มีหลักฐานยืนยัน
ซึ่งฉันทำเมื่อไม่กี่ปีก่อน
สไลด์ถัดไปนี้จะดูน่ารังเกียจ
นี่โจนัสค่ะ
เป็นแทสเมเนียนเดวิลที่เราเจอ
มีเนื้องอกก้อนใหญ่อยู่บนหน้า
และในฐานะนักพันธุศาสตร์
ฉันสนใจศึกษาดีเอ็นเอและการกลายพันธุ์เสมอมา
ฉันจึงใช้โอกาสนี้
เก็บตัวอย่างจากเนื้องอกของโจนัส
และตัวอย่างจากส่วนอื่น ๆ ของตัวมัน
ฉันเอาตัวอย่างพวกนี้กลับไปที่แล็บ
สกัดเอาดีเอ็นเอออกมา
แล้วเมื่อฉันได้ดูลำดับดีเอ็นเอ
และเปรียบเทียบลำดับดีเอ็นเอของเนื้องอกของโจนัส
กับลำดับดีเอ็นเอที่เก็บจากส่วนอื่นของตัวมัน
ฉันก็ค้นพบว่าดีเอ็นเอทั้งสองมีโครงร่างต่างกันโดยสิ้นเชิง
จริง ๆ แล้ว ตัวโจนัสกับก้อนเนื้องอกของมัน
แตกต่างจากกัน
เทียบได้กับตัวคุณกับคนที่นั่งข้าง ๆคุณ
สิ่งที่เรื่องนี้บอกเราก็คือเนื้องอกของโจนัส
ไม่ได้เกิดจากเซลล์ในร่างกายของมันเอง
จริงๆแล้ว การรวบรวมข้อมูลทางพันธุศาสตร์เพิ่มมากขึ้น
บอกเราว่าก้อนเนื้องอกของโจนัสนี้
แท้จริงแล้วน่าจะเกิดขึ้น
จากเซลล์ของแทสเมเนียนเดวิลเพศเมียตัวหนึ่ง
แต่โจนัสนั้นเป็นตัวผู้แท้ ๆ ค่ะ
ทำไม
เนื้องอกที่เกิดจากเซลล์ของสิ่งมีชีวิตอีกตัวหนึ่ง
จึงมาเติบโตอยู่บนใบหน้าของโจนัส
การค้นพบที่สำคัญเรื่องถัดไปนั้น
มาจากการศึกษามะเร็งของแทสเมเนียนเดวิลเป็นร้อย ๆ ตัว
จากทั่วเกาะแทสเมเนีย
เราพบว่ามะเร็งพวกนี้ทั้งหมด
มีดีเอ็นเอตัวเดียวกันค่ะ
ลองคิดดูสักนิดนะคะ
นั่นก็หมายความว่ามะเร็งเหล่านี้ทั้งหมด
จริง ๆ แล้วเป็นมะเร็งชนิดเดียวกัน
ที่ครั้งหนึ่งเกิดจากแทสเมเนียนเดวิลตัวหนึ่ง
ซึ่งหลุดออกจากตัวของแทสตัวแรกนั้นได้
แล้วแพร่กระจายไปทั่วในกลุ่มของแทสเมเนียนเดวิล
แล้วมะเร็งมาแพร่กระจายในกลุ่มแทสได้อย่างไร
ส่วนสุดท้ายของปริศนานี้ก็มาถึงค่ะ
เมื่อเรานึกถึงพฤติกรรมเมื่อมันเจอกันในป่า
พวกมันมักจะกัดกัน
บ่อยครั้งที่ค่อนข้างรุนแรง และบนใบหน้า
เราคิดว่าเซลล์มะเร็ง
จริงๆแล้วออกมาจากเนื้องอก แล้วเข้าไปอยู่ในน้ำลาย
เมื่อเดวิลตัวหนึ่งกัดอีกตัวหนึ่ง
จริงๆมันเป็นการปลูกถ่ายเซลล์มะเร็งที่มีชีวิตให้กับอีกตัวหนึ่งทางกายภาพ
และก้อนเนื้อนั้นก็เติบโตต่อไป
ดังนั้นมะเร็งในแทสเมเนียนเดวิลนี้
อาจจะเป็นที่สุดของมะเร็ง
เพราะมันไม่ได้ถูกจำกัดให้อาศัยอยู่ในร่างกายที่ให้มันเกิดเท่านั้น
มันยังแพร่กระจายออกไปทั่วประชากรสัตว์
เกิดการกลายพันธุ์ที่ให้มันสามารถหลบเลี่ยงระบบภูมิคุ้มกัน
และเท่าที่เราทราบ มันก็เป็นมะเร็งชนิดเดียว
ที่กำลังคุกคามสิ่งมีชีวิตทั้งสายพันธุ์ให้สูญพันธุ์ไปได้
แต่ว่าถ้าสิ่งนี้เกิดได้ในพวกแทสเมเนียนเดวิล
แล้วทำไมมันยังไม่เคยเกิดในสัตว์ชนิดอื่น
หรือแม้กระทั่งในคน
คำตอบก็คือ เคยค่ะ
นี่คิมโบนะคะ
เป็นสุนัขเลี้ยงของครอบครัวหนึ่งในมอมบาซา ที่ประเทศเคนยา
ปีที่แล้วเจ้าของของมันสังเกตเห็นเลือด
หยดจากบริเวณอวัยวะเพศ
เธอนำมันไปหาสัตวแพทย์
และแพทย์ก็พบอะไรบางอย่างที่น่าขยะแขยงมาก
และถ้าคุณตกใจง่าย ตอนนี้กรุณามองไปทางอื่นก่อนค่ะ
เขาพบนี่ค่ะ
เนื้องอกขนาดใหญ่ซึ่งมีเลือดไหล
อยู่ที่โคนอันฑะของคิมโบ
หมอวินิจฉัยว่าเป็นเนื้อร้ายทางกามโรคที่ติดต่อได้
เป็นโรคมะเร็งที่ติดต่อทางเพศสัมพันธ์
ซึ่งเกิดในสุนัข
และเหมือนกับที่มะเร็งในแทสเมเนียนเดวิลติดต่อได้
โดยการกระจายของเซลล์มะเร็งที่มีชีวิต
มะเร็งในสุนัขนี้ก็เช่นเดียวกันค่ะ
แต่มะเร็งในสุนัขนี้เป็นที่น่าสังเกตมาก
เพราะมันแพร่กระจายไปทั่วโลก
และว่ากันตามจริงแล้ว เซลล์เดียวกันนี้
ที่กำลังทำร้ายเจ้าคิมโบอยู่
ก็ถูกพบในสุนัข
ในนครนิวยอร์คด้วย
ในหมู่บ้านหลายแห่งบนเทือกเขาหิมาลัย
และในชนบทของออสเตรเลีย
เราเชื่อกันด้วยว่ามะเร็งชนิดนี้คงจะเก่าแก่ทีเดียว
จริงๆแล้ว ข้อมูลเชิงประวัติพันธุกรรมชี้ว่า
มันอาจจะมีอายุเป็นหมื่น ๆ ปี
ซึ่งแสดงว่ามะเร็งนี้
แรกเริ่มอาจเกิดขึ้น
จากเซลล์ของหมาป่าตัวหนึ่ง
ที่อาศัยอยู่เคียงข้างคนยุคหินนีแอนเดอร์ธัล (Neanderthal)
มะเร็งชนิดนี้น่าทึ่งค่ะ
มันเป็นสิ่งมีชีวิตที่สืบสายมาจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ซึ่งเก่าแก่ที่สุดเท่าที่เรารู้จัก
มันเป็นสิ่งตกทอดที่มีชีวิต
ของอดีตที่ยาวนาน
เราก็ได้เห็นแล้วว่าสิ่งนี้เกิดขึ้นได้ในพวกสัตว์
มะเร็งจะสามารถติดต่อระหว่างคนได้ไหม
นี่ก็เป็นคำถามที่
กระตุ้นความสนใจของเชสเตอร์ เซาแธม(Chester Southam)
แพทย์ด้านมะเร็งในช่วงปี 1950-1959
และเขาก็ตัดสินใจนำเรื่องนี้ไปทดลอง
โดยการจงใจปลูกเชื้อเพื่อป้องกันมะเร็งให้คน
ด้วยเชื้อมะเร็งจากคนอื่น
และนี่คือรูปของคุณหมอเซาแธมในปี 1957
กำลังฉีดเซลล์มะเร็งให้กับอาสาสมัครคนหนึ่ง
ซึ่งในกรณีนี้เป็นผู้ต้องขัง
ในสถานต้องขังของรัฐโอไฮโอ
คนส่วนใหญ่ที่หมอเซาแธมฉีดมะเร็งให้
ต่อมาไม่ได้เป็นมะเร็ง
ที่เกิดจากเซลล์ที่ได้รับมา
แต่ก็มีจำนวนน้อยที่ติดมะเร็ง
และคนกลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นคนที่ป่วย
ที่ระบบภูมิคุ้มกันของเขาคงจะบกพร่องอยู่แล้ว
สิ่งที่เรื่องนี้บอกเรา
เรื่องจรรยาบรรณแพทย์ไม่เกี่ยวนะคะ
ก็คือ
(เสียงหัวเราะ)
มันคงจะเป็นสิ่งที่ยากมาก
ที่มะเร็งจะโอนถ่ายระหว่างคน
แต่ในบางสถานการณ์
มันก็เกิดขึ้นได้
และฉันก็คิดว่านี่เป็นอะไรที่
นักมะเร็งวิทยาและนักระบาดวิทยา
ควรจะให้ความสนใจในอนาคต
ในตอนท้ายนี้
มะเร็งนั้นเป็นผลที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
ที่เซลล์ของเราสามารถ
แบ่งตัวเอง
และปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อม
แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าเราควรจะยอมสิ้นหวัง
ในการต่อสู้กับมะเร็ง
จริง ๆ แล้วฉันเชื่อว่า เมื่อได้รับความรู้เพิ่มขึ้น
เกี่ยวกับกระบวนการวิวัฒนาการที่ซับซ้อนที่ผลักดันให้มะเร็งโตขึ้นแล้ว
เราจะเอาชนะมะเร็งได้ค่ะ
เป้าหมายส่วนตัวของฉัน
ก็คือเอาชนะมะเร็งในแทสเมเนียนเดวิล
เรามาช่วยป้องกันแทสเมเนียนเดวิล
ไม่ให้เป็นสัตว์ชนิดแรก
ที่สูญพันธุ์เพราะมะเร็ง
ขอบคุณค่ะ
(เสียงปรบมือ)