Hãy nói chuyện về rác rưởi nào.
Các bạn biết đó, chúng ta phải được dạy
cách từ bỏ ý thức bảo vệ môi trường,
một ý thức được nâng cao mạnh mẽ trong kì Đại khủng hoảng kinh tế và Thế chiến II.
Sau chiến tranh, chúng ta cần tập trung khả năng sản xuất khổng lồ
vào việc tạo ra sản phẩm cho thời bình.
Tạp chí Life tương trợ cho nỗ lực chung này
bằng cách quảng bá vào thị trường những vật dùng một lần rồi vứt,
những dụng cụ sẽ giải phóng người nội trợ khỏi công việc rửa bát cực nhọc.
Lưu ý nhỏ với các nhà giải phóng trên:
nhựa dùng một lần chiếm rất nhiều chỗ và không phân hủy tự nhiên bằng vi khuẩn được.
Chỉ có loài người chúng ta tạo ra chất thải mà thiên nhiên không thể tiêu hóa nổi.
Nhựa cũng rất khó để tái chế.
Có một thày giáo dạy tôi cách thể hiện
cái tỉ lệ dưới năm phần trăm chất dẻo mà chúng ta thu lại được trong rác thải.
Nó gọi là bé phẩy tí xíu.
Đó là phần trăm chúng ta tái chế.
Nhiệt độ nóng chảy có vai trò lớn trong tình trạng này.
Không dễ mà tinh chế nhựa bằng quá trình đun chảy lại, như là thủy tinh hay kim loại.
Chất dẻo bắt đầu nóng chảy ở nhiệt độ dưới nhiệt độ sôi của nước
và không cho phép tạp chất gốc dầu bay hơi đi được
mà nhựa thì hút rất nhiều tạp chất dầu.
Một nửa trong số 100 tỉ đơn vị viên nhựa nhiệt dẻo ta dùng hàng năm
sẽ nhanh chóng bị quăng ra bãi rác.
Một phần lớn trong số rác thải của ta
sẽ tự do chảy theo sông ra biển.
Đây là điểm rác tụ lại ở lạch Biona gần sân bay Los Angeles.
Và đây là mớ lềnh bềnh gần Đại học Bang California Long Beach
và nhà máy sản xuất diesel chúng tôi tới thăm hôm qua.
Bất chấp phí thải,
phần lớn số rác rưởi sẽ đổ ra biển này là lon nước giải khát bằng nhựa.
Ở nước Mỹ, cứ mỗi năm phút ta dùng hai triệu chai,
minh họa ở đây bởi người đã từng thuyết trình ở TED, Chris Jordan.
Anh đã tinh tế ghi lại trào lưu tiêu thụ và tập trung vào các chi tiết nhỏ.
Đây là chốn nương náu nơi đảo xa cho chai lọ
ngoài bờ biển Baja California.
San Roque là một đảo nhỏ có rất nhiều chim, không người sinh sống,
phía ngoài bờ biển trung tâm vốn thưa dân cư của Baja.
Hãy để ý là chai lọ ở đây còn có nắp đóng.
Chai lọ làm từ chất polyethylene terephthalate (PET)
sẽ chìm trong nước biển và đáng lẽ không chạy được xa đến thế này khỏi văn minh nhân loại.
Còn nắp chai được sản xuất trong các nhà máy riêng biệt
từ một loại nhựa khác, polypropylene.
Chúng sẽ nổi trong nước biển,
nhưng không may mắn là sẽ không được tái chế, mặc cho luật về chai lọ.
Hãy dò theo hành trình của hàng triệu nút chai
lẻ loi trôi ra biển.
Sau một năm, nắp chai từ nước Nhật tiến thẳng ra Thái Bình Dương,
còn nắp chai của chúng ta mắc phải dòng hải lưu California
và đầu tiên sẽ đâm vào vĩ tuyến ở Cabo San Lucas.
Sau 10 năm, rất nhiều trong số nắp chai của Nhật
sẽ rơi vào vùng ta gọi là Vệt Rác Thải Phía Đông,
còn những cái nắp chai của chúng ta sẽ làm Philippines ngập rác.
Sau 20 năm, ta thấy vùng nhựa vụn tích tụ bắt đầu xuất hiện
tại vùng xoáy Bắc Thái Bình Dương.
Tình cờ là hàng triệu chim hải âu lớn
làm tổ ở đảo san hô Kure và Midway
ở Đài tưởng niệm quốc gia phía tây bắc Hawaii
lại kiếm ăn ở đây và bới mọi thứ chúng tìm được
để mớm cho chim con.
Một chú hải âu Laysan nhỏ bốn tháng tuổi
chết với cái này trong bụng.
Hàng trăm ngàn chim con, nhỏ cỡ con ngỗng, đang lìa đời
với cái bụng đầy nắp chai và rác rưởi khác
như bật lửa,
nhưng hầu hết là nắp chai.
Điều đáng buồn là ba mẹ chúng nhầm nắp chai là thức ăn
trôi nổi trên mật biển.
Cái vòng mút trong nắp chai
cũng gây hậu quả cho những động vật dưới nước.
Đây là Mae West,
chú vẫn còn sống ở nhà một người coi sở thú ở New Orleans.
Tôi muốn xem thị trấn quê hương tôi, Long Beach, làm gia tăng vấn nạn như thế nào,
nên vào ngày dọn bãi biến năm 2005
tôi tới bán đảo Long Beach, ở đầu phía bắc của bãi biển dài của chúng tôi.
Chúng tôi dọn dẹp các khoảng biển chụp trên ảnh đây.
Tôi đề nghị trả năm xu cho mỗi nắp chai.
Có rất nhiều người chấp nhận đề nghị.
Đây là 1 100 nắp chai họ thu thập được.
Tôi đã nghĩ tôi chỉ cần tốn 20 đô-la thôi.
Ngày hôm đó tôi phải tiêu gần 60.
Tôi xếp chúng thành nhóm theo màu
và trưng bày vào Ngày Trái Đất tiếp theo
ở Bể nuôi Hải dương Cabrillo ở San Pedro.
Thống đốc Schwarzenegger và phu nhân Maria ghé tới để thảo luận về gian trưng bày.
Bất chấp việc tôi đội cái mũ khá đàn bà đan từ những túi ni lông,
họ vẫn bắt tay tôi. (Tiếng cười)
Tôi cho anh ta và Maria thấy một mẻ lưới sinh vật phù du
từ vùng xoáy phía bắc Hawaii
trong đó có nhiều nhựa hơn là sinh vật phù du.
Các mẫu lưới thu thập từ nồi súp nhựa - đại dương của chúng ta ngày nay đã trở thành một nồi súp nhựa - trông như thế này đây.
Thả một lưới sinh vật phù du trên bề mặt một dặm biển
cho ra những mẫu như thế này.
Và thế này.
Khi mà vụn rác bị sóng xô lên bờ biển Hawaii
chúng trông như thế này.
Bãi biển cụ thể ở đây là bãi biển Kailua,
nơi tổng thống của chúng ta và gia đình đã nghỉ mát trước khi chuyển đến Washington.
Nào, thế chúng ta biết phân tích những mẫu
chứa nhiều nhựa hơn là sinh vật này như thế nào?
Ta phân loại các mảnh nhựa thành các nhóm kích cỡ khác nhau,
từ năm milimet đến một phần ba milimet.
Những mảnh nhựa nhỏ tập trung tạp chất hữu cơ bền
tới một triệu lần nồng độ chất hữu cơ trong nước biển xung quanh.
Chúng tôi muốn xem liệu có phải những loài cá quen thuộc nhất ở biển sâu,
ở đáy của chuỗi thức ăn,
đang nuốt những viên thuốc độc này không.
Chúng tôi thực hiện hàng trăm lần mổ cá chết,
và trên một phần ba có các mảnh nhựa bị ô nhiễm trong bụng.
Con cá kỉ lục dài có 2,5 inches
với 84 mảnh trong cái bụng bé tẹo của nó.
Các bạn có thể mua đồ ăn được chứng nhận 'sạch',
Nhưng chả có kẻ bán cá nào trên Trái Đất
có thể bán cho bạn một con cá đánh từ tự nhiên hoàn toàn sạch.
Đây là di sản ta để lại cho hậu thế.
Một xã hội dùng rồi vứt không thể bị kìm hãm --
nó đã thành hiện tượng toàn cầu.
Chúng ta đơn giản là không thể trữ, hay duy trì, hay tái chế tất cả đồ đạc công cụ được.
Chúng ta phải vứt bỏ.
Thị trường có thể làm rất nhiều thứ cho chúng ta,
nhưng nó không thể sửa chữa hệ thống tự nhiên trong đại dương mà ta đã phá hủy.
Có binh hùng tướng mạnh
cũng không thu thập lại được hết nhựa và đưa đại dương về trạng thái ban đầu.
"Số lượng đang tăng lên,
lượng thùng dây gói bọc đang tăng lên,
phương châm sống "dùng rồi vứt" đang nhân rộng,
và tất cả đang được thể hiện trong đại dương."
"Ông ấy chẳng có chút hi vọng nào là ta có thể dọn sạch cả.
Lọc nhựa khỏi biển
vượt quá ngân sách của bất kì đất nước nào,
và quá trình ấy có thể giết chết một lượng sinh vật biển lớn không kể xiết.
Theo Moore thì giải pháp là chặn nhựa từ gốc:
ngăn chặn nó từ trên bờ, trước khi nó rơi ra biển.
Và trong một thế giới bọc nhựa, gói túi ni lông,
ông cũng chẳng dám hi vọng nhiều vào điều đó.
Đây là Brian Rooney, kênh Nightline,
ở Long Beach, California."
Xin cám ơn.