Hadi çöpü konuşalım (kötü konuşalım).
Biliyorsunuz, Büyük Bunalım'da ve
2. Dünya Savaşı'nda edindiğimiz güçlü saklama
kültürünü terkedebilmemiz için eğitilmemiz gerekiyordu.
Savaştan sonra, devasa üretim kapasitemizi barış zamanı ürünleri
yaratmaya yönlendirmeye ihtiyacımız vardı.
Life dergisi, bu çabaya ev hanımlarını bulaşık
angaryasından kurtaracak kullan-at ürünleri
tanıtarak yardımcı oldu.
Bu kurtarıcılara önemli bir not:
kullan-at plastikler çok fazla yer kaplıyor ve ayrışmıyor.
Sadece biz insanlar, doğanın hazmedemeyeceği atıklar yapıyoruz.
Plastiklerin de geri dönüşümü zordur.
Bir öğretmen bana atık akıntımızdan toplayabildiğimiz plastiklerin,
toplamda %5'in altında kalan oranını nasıl tanımlayabileceğimi öğretti.
Devede kulak oranı.
Bu bizim geri dönüştürdüğümüz orandır.
Şimdi, erime noktasının bu konuyla çok ilgisi var.
Plastik, cam ve metal gibi tekrar eritme işlemi ile arındırılamaz.
Plastik, suyun kaynama noktasının altında erimeye başlar
ve bir sünger olduğu için
yağlı içeriklerinden kurtulamaz.
Her sene üretilen 100 milyar termal plastik tanesinin yarısı
hızlı yoldan çöpe gidiyor.
Çöpümüzün büyük ve kontrolü zor bir oranı
ırmaklardan denize akacak.
Bu havaalanının yanındaki Biona Creek'teki toplanma.
İşte bu da California Eyalet Üniversitesi - Long Beach'teki birikme
ve dün ziyaret ettiğim deniz suyu arıtma tesisi.
Depozito ücretlerine rağmen, denize giden
bu çöpün büyük bir kısmı ise plastik içecek şişeleri oluyor.
Amerika Birleşik Devletleri'nde her 5 dakikada 2 milyon tanesini kullanıyoruz,
burada TED sunumcusu Chris Jordan
sanat dolu bir şekilde bu dev tüketimi görüntülemiş ve detay için yakınlaşıyor.
Burada ise Baja Kaliforniya açıklarındaki bir adanın
şişe ambarı bulunuyor.
San Roque adası bölgenin seyrek yerleşim olan merkez kıyısından uzak
yerleşim olmayan bir kuş üreme alanı.
Dikkat edin, buradaki şişelerin kapakları üzerinde duruyor.
PET (Poli-Etilen Tereftalat) şişeler, (kapaksız olsalar)
denizde batacak ve medeniyetten bu kadar uzaklaştırmayacaklar.
Üstelik, kapaklar ise başka fabrikalarda
farklı bir plastikten üretiliyor, polipropilenden.
Bunlar deniz üstünde yüzüyorlar fakat
ne yazık ki depozito yasası altında geri döndürülemiyorlar.
Gelin sadece denize giden milyonlarca
kapağın yolculuğunu izleyelim.
Bir sene sonra Japonya'dan yola çıkan kapaklar Pasifik okyanusunda yol alırken
bizimkiler Kaliforniya akıntısına yakalanıyor ve önce
San Lucas Burnu'nun altına yöneliyorlar.
10 yıl sonra, Japon kapaklarının bir çoğu artık
bizim Doğu Çöplüğü dediğimiz yeri,
bizimkiler ise Filipinler'i kirletiyor.
20 sene sonra ise Kuzey Pasifik Dönüş'ünde büyüyen
bir enkaz toplanma alanı görüyoruz.
Kuzeybatı Hawaii Adaları Ulusal Anıtı'ndaki
Kure ve Midway atollarında yuva yapan
milyonlarca albatros burada yemek arıyor ve
bulabildiği tüm atıkları yavrularını
beslemek için yiyorlar.
4 aylık bir Laysan albatros yavrusu
midesinde bunlarla öldü.
Yüzbinlerce orta boylu yavru, mideleri şişe kapağı
ve çakmak gibi çeşitli
çöplerle ölüyorlar.
Ama çoğunlukla kapaklarla...
Ne yazık ki, anneleri okyanusun yüzeyinde yuvarlanan
bu şişe kapaklarını yiyecek zannediyorlar.
Kapakların altındaki halkalar da
deniz canlıları için kötü sonuçlar doğuruyor.
Bu gördüğünüz Mae West,
New Orleans'ta bir hayvanat bahçesi görevlisinin evinde hala hayatta.
Benim doğum yerim olan Long Beach'in bu soruna nasıl katkı yaptığını görmek istedim,
bu yüzden 2005 Sahil Temizleme Günü'nde
plajın doğu ucunda yer alan Long Beach yarımadasına gittim.
Görünen plajın yaralarını temizledik.
Getirilecek her şişe kapağı için 5 sent teklif ettim.
Birçok kabul eden oldu.
İşte onların topladığı 1100 şişe kapağı.
20 dolar harcayacağımı zannediyordum.
O gün sonunda 60 dolara yakın para harcadım.
Onları renk renk ayırdım ve
San Pedro Cabrillo Deniz Akvaryumu'ndaki
bir sonraki Dünya Günü'nde sergiledim.
Vali Schwarzenegger ve eşi Maria bu sergiyi tartışmak için durdular.
Plastik alışveriş torbalarından yapılmış "efemine" şapkama rağmen
elimi sıktılar.
Ona ve Maria'ya Hawaii'nin kuzeyindeki dönüşten
bir zooplankton taraması gösterdim.
Planktondandan çok plastik vardı.
İşte bizim tarama örneklerimiz ve okyanusumuzun benzediği plastik çorba.
Bir zooplankton ağını bir millik bir alanda taramak aşağıdaki
örnekleri ortaya çıkartıyor.
Ve bunu.
Şimdi bu enkaz Hawaii plajlarını yıkadığı zaman
buna benziyor.
Bu görünen plaj Kailua Plajı,
başkanımız ve ailesi Washington'a taşınmadan önce pu plajda tatillerini yapmışlardı.
Şimdi bu tip planktondan çok plastik kapsayan
örnekleri nasıl analiz ediyoruz?
Plastik parçaları 0,33 milimetreden 5 milimetreye kadar
farklı boyutlarda sınıflandırıyoruz.
Deniz suyundaki küçük plastik parçalarının konsantrasyonu organik çöplerin
seviyesinin milyonlarca katına ulaşıyor.
Derin okyanustaki en yaygın balığın yani
besin zincirinin en altındakinin
bu zehirli hapları yutup yutmadığını öğrenmek istedik.
Yüzlerce nekropsi yaptık ve
üçte birinden fazlasının midesi plastik parçalar ile kirlenmişti.
Rekor sahibi sadece 6 santimetre boyundaydı ve
küçük midesinde 84 parça bulunuyordu.
Şimdi sertifikalı organik ürünler alabilirsiniz.
Ama hiç bir balık satıcısı size
sertifikalı organik avlanmış deniz balığı satamaz.
İşte bu, bizim gelecek nesillere bırakacağımız miras.
Kullan-at toplumunun artık önüne geçilemez,
tüm dünyaya hakim oldu.
Basitçe söylersek tüm atıklarımızı saklayıp geri dönüştüremeyiz.
Onları atmamız gerekiyor.
Piyasa bizim için çok şey yapabilir,
ama piyasa okyanusta bozduğumuz doğal ortamı onaramaz.
Cümbür cemaat, hiç kimse...
artık asla tüm plastiği toplayıp okyanusu eski haline getiremez.
Seviyeler artıyor,
paketleme miktarları artıyor.
kullan-at yaşam tarzı hızla gelişiyor ve
kendini okyanusta belli ediyor.
O temizlemek için hiçbir umut vaad etmiyor.
Okyanusu plastikten temizlemek
her ülkenin bütçesini aşabilir
ve tahmin edilemez miktardaki deniz yaşamını bu süreç içerisinde yok edebilir.
Moore diyor ki, çözüm plastiği kaynağında durdurmak:
okyanusa düşmeden önce karada durdurmakta yatıyor.
Ve plastikle sarmalanmış, paketlenmiş bir dünyada,
onun bu çözümden de fazla umudu yok.
Long Beach Kaliforniya'dan
Gece Hattı programı adına ben Brian Rooney.
Teşekkürler...