On üç sene önce,
bizler yoksulluğu ortadan kaldırmak için kendimize bir hedef koyduk.
Birtakım başarıdan sonra,
büyük bir engele çarptık.
Finansal krizin ardından,
iki yıl peş peşe düşen
yardım ödemelerine vurmaya başladı.
Benim sorum, finansal sistemi kurtarmaktan
öğrenilen derslerin
bu engeli aşıp milyonlara
yardımcı olup olmayacağıdır.
Yardım için basitçe para basabilir miyiz?
“Elbette hayır.”
Bu genel bir tepki.
(Kahkaha)
Hazır bir cevap.
Diğerleri John McEnroe’yu örnek alıyor.
“Ciddi olamazsınız!”
Şu anda aksanı yapamıyorum ama gerçekten ciddiyim.
Bu iki çocuk sayesinde,
öğreneceğiniz üzere, konuşmamın merkezinde
çok şey var.
Sol tarafta Pia var.
İngiltere’de yaşıyor.
İki sevecen ebeveyni var.
Bir tanesi tam burada duruyor.
Sağ tarafta da Dorothy var.
Kendisi kırsal Kenya’da yaşıyor.
O, 13.000 yetim ve savunmasız çocukları
desteklediğim bir
hayır kurumundan yalnızca biri.
Bunu yapıyorum çünkü
Dorothy’nin, Pia gibi ona sağlayabileceğimiz
en iyi yaşam şansını
hak ettiğine inanıyorum.
Siz de bana katılacaksınız, eminim.
Birleşmiş Milletler de aynı şekilde.
Onların uluslararası yardım için
en önemli amacı,
herkes adına onurlu bir yaşam için çabalamaktır.
Ama -- işte engel burada --
yardım isteklerimizi karşılayabilir miyiz?
Tarih öyle olmadığını gösteriyor.
1970 Yılında hükümetler,
yurt dışı yardım ödemelerini
milli gelirlerinin yüzde 0,7′sine çıkarmayı hedeflemişlerdi.
Gördüğünüz gibi gerçek yardım
ve hedef arasında büyük bir boşluk açılıyor.
Ama sonra, 2015 yılına kadar ulaşılması gereken,
sekiz iddialı hedef olan
Millennium Development Goals geliyor.
Bu hedeflerden sadece biri,
aşırı açlığı ve yoksulluğu ortadan kaldırmak olduğunu söylesem
hırs duygusuna kapılırsınız.
Bazı başarılar da oldu.
Günde 1,25 doların altında
yaşayan insan sayısı yarı yarıya azaldı.
Ancak iki yıl içinde yapılması gereken çok şey var.
İnsanların sekizde biri aç kalıyor.
Bu toplantı salonu kapsamında,
öndeki iki sıra yiyecek alamayacak.
Bunu kabul edemeyiz.
Başta düştüğünü söylediğim
finansmanla ilgili
sekizinci hedefe dair endişeler,
çok rahatsız edici.
Öyleyse ne yapılabilir?
Finansal piyasalarda çalışıyorum,
kalkınmada değil.
Yatırımcıların davranışlarını, politikaya ve
ekonomiye nasıl tepki verdiklerini inceliyorum.
Yardım konusunda bana farklı bir bakış açısı kazandırıyor.
Ama o zamanlarda dört yaşında
olan kızımdan takdir ettiğim
masum bir soru aldım.
Pia ve ben yerel bir kafeye gidiyorduk
ve hayır için toplayan bir adamın yanından geçtik.
Ona bir şans vermemiştim
ve Pia hayal kırıklığına uğramıştı.
Pia kafeye girince boyama kitabını çıkarıp
karalamaya başladı.
Bir süre sonra ona ne yaptığını sordum
ve o da bana dışarıdaki
adama vermek maksadıyla
çizdiği 5 doları gösterdi
Bu çok hoş bir davranıştı.
ve babasının olabileceğinden daha cömertti.
Ama ona tabi ki de şöyle söyledim:
“Bunu yapamazsın; doğru değil”
Klasik dört yaşındaki yanıtı alıyorum:
“Neden olmasın?”
Şimdi heyecanlıydım çünkü
bu sefer cevap verebilirdim.
Bu yüzden, sınırlı sayıda malın peşinden koşan sınırsız bir para arzının
fiyatları Ay’a nasıl gönderildiğine
dair bir açıklamaya yapmaya başlıyorum.
Borsayla ilgili bir şey aklıma takıldı,
ama sözümü bitirdiğimde Pia’nın yüzündeki
rahatlamış görünümünden dolayı değildi.
Bunun para arzının
kutsallığıyla ilgili olduğu içindi sadece.
Merkez bankalarının finansal krize
tepkileriyle meydan okunan
ve sorgulanan bir kutsallıktı.
Yatırımcılara güvence vermek için,
merkez bankaları, yatırımcılara aynı şeyi yapmaya
teşvik etmek için varlık satın almaya başladı.
Bu satın almaları
kendi ürettikleri parayla finanse ettiler.
Para aslında fiziksel olarak basılmadı.
Bugünün bankacılık sisteminde hala bir şekilde kilit durumda.
Ancak yaratılan miktarın eşi benzeri görülmemişti.
ABD, İngiltere ve Japonya
merkez bankaları birlikte
ekonomilerindeki para stokunu
3,7 trilyon dolara kadar artırdı.
Bu, dolaşımdaki toplam fiziksel dolar
stokunun üç katı, aslında üç katından da fazladır.
Üç kat!
Krizden önce,
bu bütünüyle düşünülemezdi,
ancak yine de oldukça hızlı bir şekilde kabul edildi.
Enflasyona karşı koruduğu düşünülen bir varlık olan altının fiyatı sıçradı.
Ancak yatırımcılar enflasyona karşı çok az koruma
sağlayan diğer varlıkları satın aldı.
Sabit getirili menkul kıymetler, tahviller satın aldılar.
Onlar da hisse senedi aldılar.
Tüm korku hikayeleri için,
yatırımcıların asıl eylemleri
hızlı kabul ve güvenden bahsediyordu.
Bu güven iki sütuna dayanıyordu.
İlki, yıllar sonra
enflasyonu kontrol altında tutmanın ardından,
enflasyon bir tehdit haline gelirse
merkez bankalarına para basımını ortadan
kaldırmaları konusunda güvenildi.
İkincisi, enflasyon hiçbir zaman bir tehdit olmadı.
Görebileceğiniz üzere, Amerika Birleşik Devletleri’nde
dönemin çoğunda enflasyon
ortalamanın altında kaldı.
Başka yerlerde de aynıydı.
Peki tüm bunların yardımla nasıl bir ilişkisi olabilir?
İşte burada ise Dorothy ve
onu destekleyen Mango Tree
yardım kuruluşu devreye giriyor.
Bu yılın başlarında bağış toplama etkinliklerinden birindeydim
ve firmamın, çalışanlarının yaptığı hayırsever katkıları karşılamayı
teklif ettiğini hatırladığımda
bir kereliğine mahsus bağış yapmak için esinlendim.
Öyleyse şunu düşünün:
Dorothy ve dört sınıf arkadaşına
birkaç yıllığına ortaokula
devam etmeleri için yardım edebilmek yerine,
katkımı ikiye katlayabildim.
Müthiş bir şeydi bu.
Kızımla yaptığım bu konuşmanın ardından,
para basımı karşısında enflasyonun
olmadığını görmek ve
uluslararası yardım ödemelerinin
tam da yanlış zamanda düştüğünü bilmek,
beni şöyle düşünmemi sağladı:
Ancak çok daha büyük bir ölçekte
eşleşebilir miyiz?
Bu plana “Print Aid (Yardım Basımı)” diyelim.
Ve işte şöyle işe yarayabilir:
Bunu yaparken çok az enflasyon riski görmesi şartıyla
merkez bankası, hükümetin
yurt dışı yardım ödemelerini belirli bir limite kadar
eşleştirmekle görevlendirilecekti.
Hükümetler yıllardır yüzde 0,7′ye kadar
yardım almayı hedefliyordu.
Bu yüzden sınırı bunun yarısı,
gelirlerinin yüzde 0,35′i olarak belirleyelim.
Yani şu şekilde işe yarayacaktı: Eğer belirli bir yılda hükümet
gelirinin yüzde 0,2′sini yurt dışı yardıma verirse,
merkez bankası bunu yüzde 0,2′lik bir ilave ile tamamlayacaktı.
Şimdiye kadar bu iyi bir rakamdı.
Peki bu ne kadar riskli?
Bu, varlıkları değil, malları satın almak için
para üretmeyi içerir.
Kulağa daha da enflasyonist gibi geliyor, öyle değil mi?
Ancak burada iki önemli hafifletici faktör var.
İlkini tanımlayacak olursak,
basılan bu paranın yurt dışında harcanacağıdır.
Dolayısıyla, o ülkenin para biriminin
değer kaybetmesine yol açmadıkça
asıl basımı yapan ülkede enflasyona nasıl yol açtığı açık değildir.
Fakat ikinci nedenden dolayı bu pek olası değildi :
Bu plan kapsamında basılacak paranın ölçeği.
Bunun ABD’ de, İngiltere’ de ve Japonya’da Print Aid’in
uygulandığı bir örnek düşünelim.
Bu hükümetler tarafından son dört yılda
yapılan yardım ödemelerini eşleştirmek için,
Print Aid 200 milyar dolar değerinde ek yardım üretmiş olacaktı.
Bu, finansal sistemi kurtarmak için bu ülkelerde meydana gelen
para stokundaki artış bağlamında neye benzeyecekti?
Bunun için hazır mısınız?
Bunu arka planda görmekte zorlanabilirsiniz,
çünkü boşluk oldukça küçüktür.
Yani demeye çalıştığımız şey şu, finansal sistemlerimizi kurtarmak için
3.7 trilyon dolarlık bir kumar oynadık,
ve bakın ne diyeceğim, bunun karşılığını da aldık.
Enflasyon yoktu.
Gerçekten yardım için fazladan 200 milyar
para basmanın riske değmeyeceğini mi söylüyoruz?
Riskler gerçekten bu kadar farklı olabilir miydi?
Bana göre o kadar da belli değil.
Belli olan, yardım üzerindeki etkisidir.
Bu sadece üç merkez bankasının basımı olmasına rağmen,
bu dönemde verilen küresel yardım
neredeyse yüzde 40 arttı.
Milli gelirin bir oranı olarak yardım,
aniden 40 yılın zirvesinde belirdi.
Şimdi yüzde 0,7′ye ulaşamıyoruz.
Hükümetler hala vermeye teşvik ediliyor.
Ama biliyor musunuz, eşleştirme planının amacı da bu zaten.
Bu yüzden öğrendiğimiz şey,
bu para üretme planından kaynaklanan risklerin
oldukça az olduğu,
ancak faydalarının potansiyel olarak
çok büyük olduğudur.
Yüzde 40 daha fazla fonla neler yapabileceğimizi bir düşünün.
Ön sırayı besleyebiliriz.
Korktuğum şey, zamanımın kalmamış
olması dışında korktuğum tek şey,
bu fikir için fırsat penceresinin kısa olmasıdır.
Günümüzde, merkez bankaları tarafından para üretilmesi
kabul edilen bir politika aracıdır.
Bu durum her zaman böyle olmayabilir.
Günümüzde, uluslararası yardım için evrensel olarak
kabul edilmiş hedefler vardır.
Bu durum her zaman böyle de olmayabilir.
Bugün bu iki şeyin çakıştığı tek zaman olabilir,
öyle ki her zaman vermek istediğimiz
yardımı karşılayabiliriz.
Peki, uluslararası yardım için para basabilir miyiz?
Gerçekten sorunun şu olması gerektiğine inanıyorum,
neden olmasın?
Çok teşekkürler.
(Alkış)