Δεκατρία χρόνια πριν
θέσαμε στόχο να εξαλείψουμε τη φτώχεια.
Μετά από κάποια σχετική επιτυχία
ήρθαμε αντιμέτωποι με ένα μεγάλο εμπόδιο.
Οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης
άρχισαν να επηρεάζουν τις πληρωμές ενίσχυσης,
οι οποίες μειώθηκαν επί δύο συναπτά έτη.
Το ερώτημα είναι εάν όσα μάθαμε
καθώς διασώζαμε το χρηματοπιστωτικό σύστημα
μπορούν να αξιοποιηθούν για να ξεπεράσουμε αυτό το εμπόδιο
και να βοηθήσουμε εκατομμύρια ανθρώπους.
Μπορούμε απλά να τυπώσουμε χρήματα για οικονομική ενίσχυση;
«Φυσικά και όχι.»
Πρόκειται για συνηθισμένη αντίδραση.
(Γέλια)
Απλά πράγματα.
Άλλοι παριστάνουν τον Τζον Μακενρό.
«Δεν μιλάς σοβαρά!»
Δεν μπορώ να μιμηθώ την προφορά αλλά μιλάω σοβαρά,
χάρη στα δύο αυτά παιδιά,
τα οποία, όπως θα καταλάβετε,
αποτελούν το επίκεντρο της ομιλίας μου.
Στα αριστερά, έχουμε την Πία.
Ζει στην Αγγλία.
Έχει δύο γονείς που την αγαπούν,
ένας εκ των οποίων στέκεται ακριβώς εδώ.
Η Ντόροθι, στα δεξιά,
μένει σε ένα χωριό της Κένυας.
Αποτελεί ένα από τα 13.000 ορφανά
και ευάλωτα παιδιά,
τα οποία λαμβάνουν βοήθεια από μια φιλανθρωπική οργάνωση που στηρίζω.
Το κάνω αυτό επειδή πιστεύω
ότι και η Ντόροθι, όπως η Πία,
αξίζει τις καλύτερες ευκαιρίες ζωής
που μπορούμε να της προσφέρουμε.
Σίγουρα θα συμφωνείτε όλοι μαζί μου.
Ο ΟΗΕ συμφωνεί επίσης.
Ο παρεμβατικός τους στόχος
για τη διεθνή οικονομική ενίσχυση
είναι ο αγώνας διασφάλισης αξιοπρεπούς ζωής για όλους.
Όμως, και εδώ συναντάμε το εμπόδιο,
μπορούμε να εκπληρώσουμε τους στόχους μας για οικονομική ενίσχυση;
Η ιστορία δείχνει ότι δεν μπορούμε.
Το 1970, οι κυβερνήσεις έθεσαν στόχο
να αυξήσουν τις πληρωμές ενίσχυσης προς άλλες χώρες
στο 0,7% του εθνικού εισοδήματός τους.
Όπως βλέπετε, υπάρχει μεγάλη απόκλιση
μεταξύ του ποσού που καταβλήθηκε
και του αρχικού στόχου.
Και μετά ήρθαν οι Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας,
οχτώ φιλόδοξοι στόχοι
που πρέπει να επιτευχθούν μέχρι το 2015.
Αν σας πω ότι ένας μόνο από αυτούς
είναι η εξάλειψη της ακραίας πείνας και φτώχειας
αντιλαμβάνεστε πόσο φιλόδοξοι είναι.
Είχαν και κάποια επιτυχία.
Ο αριθμός των ατομών που ζει
με λιγότερο από 1,25 δολάρια τη μέρα μειώθηκε κατά το ήμισυ.
Πολλά όμως μένουν να γίνουν σε δύο χρόνια.
Ένας στους οχτώ παραμένει πεινασμένος.
Σε αναλογία με αυτό το αμφιθέατρο,
οι δύο πρώτες σειρές δεν θα λάβουν καθόλου τροφή.
Δεν μπορούμε να δεχτούμε κάτι τέτοιο,
και γι' αυτό η ανησυχία για τον όγδοο στόχο,
που αφορά τη χρηματοδότηση,
και που όπως προανέφερα καταρρέει,
μας προβληματίζει τόσο έντονα.
Τι μπορεί λοιπόν να γίνει;
Εργάζομαι στις αγορές της οικονομίας,
όχι της ανάπτυξης.
Μελετάω τη συμπεριφορά των επενδυτών,
το πώς αντιδρούν στην πολιτική και την οικονομία.
Βλέπω από διαφορετική οπτική γωνία το θέμα της οικονομικής ενίσχυσης.
Αλλά χρειάστηκε μια αθώα ερώτηση
από την τότε τετράχρονη κόρη μου
που με έκανε να το εκτιμήσω.
Η Πία και εγώ πηγαίναμε σε μια καφετέρια
και είδαμε έναν άντρα να ζητιανεύει.
Δεν είχα ψιλά να του δώσω
και η Πία απογοητεύτηκε.
Στην καφετέρια, βγάζει το μπλοκ ζωγραφικής
και αρχίζει να σχεδιάζει.
Μετά από λίγο την ρωτάω τι κάνει
και μου δείχνει μια ζωγραφιά
με ένα χαρτονόμισμα των 5 λιρών
για να το δώσει στον άντρα απέξω.
Ήταν τόσο γλυκό
και πιο γενναιόδωρο από όσα θα έδινε ο μπαμπάς.
Αλλά φυσικά της εξήγησα,
«Δεν μπορείς να το κάνεις αυτό, δεν επιτρέπεται».
Οπότε λαμβάνω την κλασική απάντηση ενός τετράχρονου:
«Γιατί όχι;»
Χαίρομαι γιατί πραγματικά πιστεύω
ότι αυτή τη φορά μπορώ να της απαντήσω.
Ξεκίνησα λοιπόν να της εξηγώ
πώς ένα απεριόριστο χρηματικό απόθεμα
που αντιστοιχεί σε περιορισμένο αριθμό αγαθών
στέλνει τις τιμές στα ύψη.
Κάτι σε αυτήν την κουβέντα με «άγγιξε»,
όχι λόγω της ανακούφισης
στο πρόσωπο της Πία όταν τέλειωσα,
αλλά επειδή σχετίζονταν
με την ιερότητα του χρηματικού αποθέματος.
Μια ιερότητα η οποία έχει δοκιμαστεί και αμφισβητηθεί
από την αντίδραση των κεντρικών τραπεζών
στην οικονομική κρίση.
Για να καθησυχάσουν τους επενδυτές,
οι κεντρικές τράπεζες άρχισαν να αγοράζουν κεφάλαια
ώστε να ενθαρρύνουν τους επενδυτές να κάνουν το ίδιο.
Χρηματοδότησαν αυτές τις αγορές
με χρήματα που δημιούργησαν οι ίδιες.
Τα χρήματα δεν τυπώθηκαν πραγματικά.
Είναι ακόμα κάπως κλειδωμένα στο τραπεζικό σύστημα.
Αλλά το ποσό που δημιουργήθηκε ήταν πρωτάκουστο.
Συνολικά, οι κεντρικές τράπεζες των ΗΠΑ,
του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιαπωνίας
αύξησαν το χρηματικό απόθεμα στις οικονομίες τους
κατά 3,7 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Ποσό παραπάνω από το τριπλάσιο
του συνολικού φυσικού χρηματικού αποθέματος δολαρίων σε κυκλοφορία.
Τριπλάσιο!
Πριν την κρίση
κάτι τέτοιο θα ήταν εντελώς ανήκουστο.
Ωστόσο έγινε αποδεκτό απίστευτα γρήγορα.
Η τιμή του χρυσού,
ένα κεφάλαιο που θεωρείται ότι προστατεύει από τον πληθωρισμό,
ανέβηκε πράγματι,
αλλά οι επενδυτές αγόρασαν άλλα κεφάλαια
που προσέφεραν χαμηλή προστασία από τον πληθωρισμό.
Αγόρασαν τίτλους σταθερού εισοδήματος, ομόλογα.
Αγόρασαν και μετοχές.
Παρά τις τρομαχτικές ιστορίες,
οι πράξεις των επενδυτών
έδειχναν ταχεία αποδοχή και εμπιστοσύνη.
Η εμπιστοσύνη αυτή βασίζονταν σε δύο πράγματα.
Το πρώτο ήταν ότι,
μετά από χρόνια ελεγχόμενου πληθωρισμού,
οι κεντρικές τράπεζες θεωρήθηκαν αρκετά αξιόπιστες
ώστε να σταματήσουν το τύπωμα χρήματος
αν ο πληθωρισμός γινόταν απειλητικός.
Δεύτερον, ο πληθωρισμός απλά δεν αποτέλεσε ποτέ απειλή.
Όπως βλέπετε, στις ΗΠΑ,
ο πληθωρισμός τον περισσότερο καιρό
παρέμεινε κάτω από τον μέσο όρο.
Αυτό ίσχυε παντού.
Πώς λοιπόν σχετίζονται όλα αυτά με την οικονομική ενίσχυση;
Κάπου εδώ ερχόμαστε στη Ντόροθι
και στη φιλανθρωπική οργάνωση Μάνγκο Τρι
που την στηρίζει.
Βρέθηκα σε μία από τις εκδηλώσεις τους
νωρίτερα αυτή τη χρονιά,
και αποφάσισα να κάνω μία δωρεά
όταν θυμήθηκα ότι η εταιρεία μου
καλύπτει με εισφορά ίσου ποσού τη φιλανθρωπική προσφορά
των υπαλλήλων της.
Σκεφτείτε το εξής:
Αντί να μπορέσω απλά να βοηθήσω τη Ντόροθι
και τέσσερις ακόμα συμμαθητές της
να πάνε στο γυμνάσιο για κάποια χρόνια,
μπόρεσα να διπλασιάσω την εισφορά μου.
Πανέξυπνο.
Σε συνέχεια με την κουβέντα που είχα με την κόρη μου
και βλέποντας ότι δεν υπάρχει πληθωρισμός
κατά το τύπωμα χρήματος,
και γνωρίζοντας ότι οι διεθνείς πληρωμές ενίσχυσης
μειώνονταν τη λάθος στιγμή,
με έκανε να αναρωτηθώ:
Θα μπορούσαμε να καλύψουμε τις ενισχύσεις
αλλά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα;
Ας αποκαλέσουμε το σχέδιο αυτό «Τύπωμα ενίσχυσης».
Δείτε πώς μπορεί να λειτουργήσει.
Εφόσον υπάρχει χαμηλός κίνδυνος πληθωρισμού,
η κεντρική τράπεζα θα διαταχθεί
να καλύψει τις πληρωμές ενίσχυσης της κυβέρνησης προς το εξωτερικό
μέχρι ενός ορίου.
Οι κυβερνήσεις προσπαθούν χρόνια
να αυξήσουν την ενίσχυση στο 0,7%
επομένως ας ορισουμε το όριο στο μισό
δηλαδή στο 0,35% των εσόδων τους.
Άρα θα γινόταν το εξής: Αν κάποιο έτος
η κυβέρνηση χορηγούσε το 0,2% των εσόδων της
σε οικονομικές ενισχύσεις προς το εξωτερικό,
η κεντρική τράπεζα θα επαύξανε
κατά 0,2% επιπλέον.
Μέχρι εδώ καλά.
Πόσο ριψοκίνδυνο είναι αυτό;
Λοιπόν, συμπεριλαμβάνει τη δημιουργία χρήματος
για την αγορά αγαθών, όχι κεφαλαίων.
Ακούγεται πληθωριστικό, σωστά;
Αλλά υπάρχουν δύο σημαντικοί καθησυχαστικοί παράγοντες.
Ο πρώτος είναι ότι εξ' ορισμού
τα χρήματα που θα τυπωθούν θα διοχετευτούν στο εξωτερικό.
Επομένως, δεν φαίνεται να οδηγεί σε πληθωρισμό
στην χώρα που γίνεται το τύπωμα
εκτός και αν οδηγήσει σε υποτίμηση του νομίσματος.
Το οποίο είναι μάλλον απίθανο για τον δεύτερο λόγο:
το ποσό του χρήματος που θα τυπωνόταν
στα πλαίσια αυτού του σχεδίου.
Ας σκεφτούμε ένα παράδειγμα
όπου θα εφαρμοζόταν το «τύπωμα ενίσχυσης»
στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιαπωνία.
Για να καλυφθούν οι πληρωμές ενίσχυσης
των κυβερνήσεις αυτών τα τελευταία τέσσερα χρόνια,
το «τύπωμα ενίσχυσης» θα είχε παράγει
200 δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον οικονομικής ενίσχυσης.
Πώς θα φαινόταν αυτό
στα πλαίσια της αύξησης του χρηματικού αποθέματος
που είχε ήδη συμβεί σ' αυτές τις χώρες
ώστε να σωθεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα;
Είστε έτοιμοι γι' αυτό;
Ίσως δυσκολεύεστε εσείς πίσω να το δείτε
γιατί η διαφορά είναι αρκετά μικρή.
Αυτό που λέμε είναι
ότι ρισκάραμε 3,7 τρισεκατομμύρια δολάρια
για να σωθεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα,
και όντως απέδωσε.
Δεν υπήρξε πληθωρισμός.
Λέμε λοιπόν ότι δεν αξίζει το ρίσκο
να τυπώσουμε 200 δις επιπλέον για οικονομική ενίσχυση;
Θα ήταν τόσο διαφορετικό το ρίσκο;
Δεν είναι τόσο ξεκάθαρο για μένα.
Αυτό που είναι ξεκάθαρο είναι οι επιπτώσεις στην ενίσχυση.
Παρότι πρόκειται για τύπωμα χρήματος
από μόλις τρεις κεντρικές τράπεζες,
η παγκόσμια οικονομική ενίσχυση που παρέχεται
σε αυτό το χρονικό διάστημα, αυξάνεται σχεδόν κατά 40%.
Η οικονομική ενίσχυση ως μέρος του εθνικού εισοδήματος
εκτοξεύεται στο υψηλότερο ποσοστό των τελευταίων 40 ετών.
Ακόμα βέβαια δεν φτάνουμε το 0,7%.
Οι κυβερνήσεις ενθαρρύνονται να προσφέρουν ακόμα.
Αλλά αυτός είναι και ο σκοπός του σχεδίου κάλυψης.
Αυτό που μάθαμε, λοιπόν, είναι
ότι οι κίνδυνοι από αυτό το σχέδιο δημιουργίας χρήματος
είναι αρκετά χαμηλοί,
αλλά τα οφέλη
είναι δυνητικά τεράστια.
Φανταστείτε τι θα κάναμε με 40% επιπλέον χρηματοδότηση.
Θα μπορούσαμε να ταΐσουμε την πρώτη σειρά.
Το μόνο πράγμα που φοβάμαι,
πέραν του ότι μου τέλειωσε ο χρόνος,
είναι ότι η πιθανότητα να δωθεί μια ευκαιρία
στην ιδέα αυτή, είναι μικρή.
Σήμερα, η δημιουργία χρήματος από τις κεντρικές τράπεζες
είναι ένα αποδεκτό εργαλείο πολιτικής.
Ίσως να μην ισχύει για πάντα.
Σήμερα υπάρχουν παγκοσμίως συμφωνημένοι στόχοι
για διεθνή οικονομική ενίσχυση.
Αυτό ίσως να μην ισχύει πάντα.
Σήμερα ίσως να είναι η μοναδική στιγμή
που τα δύο αυτά πράγματα συμπίπτουν,
ώστε να μπορούμε να παρέχουμε την οικονομική ενίσχυση
που πάντα στοχεύαμε να χορηγήσουμε.
Μπορούμε λοιπόν να τυπώσουμε χρήματα για διεθνή οικονομική ενίσχυση;
Πραγματικά πιστεύω ότι η ερώτηση θα έπρεπε να είναι
«γιατί όχι;»
Σας ευχαριστώ πολύ.
(Χειροκρότημα)