คุณมาจากไหน
มันเป็นคำถามง่ายๆ
แต่แน่นอนว่า ทุกวันนี้ คำถามง่ายๆ
มักจะนำไปสู่คำตอบที่สลับซับซ้อน
ผู้คนมักจะถามผมว่า ผมมาจากไหน
และพวกเขามักจะคาดหวังให้ผมตอบว่า อินเดีย
และแน่นอนว่าพวกเขาถูกต้องอย่างที่สุด เพราะ 100 เปอร์เซ็นต์
ของเลือดเนื้อผมและบรรพบุรุษของผม มาจากอินเดียจริงๆ
ยกเว้นแต่ว่า ผมไม่เคยใช้ชีวิตแม้สักวันหนึ่งที่นั่น
ผมพูดไม่ได้แม้เพียงคำเดียว
ของภาษาท้องถิ่นกว่า 22,000 ภาษาของที่นั่น
ดังนั้น ผมไม่คิดว่าผมมีสิทธิ์
ที่เรียกตัวเองว่า คนอินเดีย
และถ้า "คุณมาจากไหน"
หมายถึง "คุณเกิดที่ไหน และเติบโต และได้รับการศึกษาจากที่ไหน" แล้วล่ะก็
ตัวตนผมนี้มาจากประเทศเล็ก ๆ อันน่าขันนั้น
ที่เป็นที่รู้จักในนาม ประเทศอังกฤษ
เว้นเสียแต่ว่า ผมออกจากอังกฤษในทันทีที่
ผมเรียนจบระดับปริญญาตรี
และตลอดช่วงเวลาที่ผมโตมานั้น
ผมเป็นเด็กเพียงคนเดียว ในชั้นเรียนของผมทั้งหมด
ที่ไม่ได้ดูเหมือนวีรบุรุษชาวอังกฤษแบบคลาสสิค
ที่ปรากฏกายอยู่ในหนังสือเรียนของพวกเรา
และถ้า "คุณมาจากไหน"
หมายถึง "คุณจ่ายภาษีที่ไหน
คุณไปหาหมอและหมอฟันที่ไหน" แล้วล่ะก็
ผมค่อนข้างจะมาจากสหรัฐฯ
และผมก็เป็นแบบนั้นมา 48 ปีแล้ว
ตั้งแต่ผมยังเป็นเด็กเล็ก ๆ อยู่
ยกเว้นแต่ว่า ในช่วงหลายปีเหล่านั้น
ผมต้องพกเจ้าบัตรเล็ก ๆ สีชมพูน่าขันนี่
ที่มีเส้นสีเขียววิ่งผ่านหน้าผม
บ่งชี้ว่าผมเป็นต่างด้าวถาวร
จริง ๆ แล้ว ยิ่งผมอยู่ที่นั่นนานขึ้น ผมก็รู้สึกต่างด้าวมากขึ้น
(เสียงหัวเราะ)
และถ้า "คุณมาจากไหน"
หมายถึง "ที่ไหนที่ตรึงใจคุณ
และที่ไหนที่คุณพยายามจะใช้เวลาอยู่กับมันให้มากที่สุด"
แล้วล่ะก็ ผมเป็นคนญี่ปุ่นครับ
เพราะผมพยายามใช้ชีวิตให้มมากที่สุด
ตลอดช่วง 25 ปีที่ผ่านมาในญี่ปุ่น
เว้นแต่ว่า ตลอดช่วงเวลาหลายปีนั้น ผมอยู่ที่นั่นด้วยวีซ่านักท่องเที่ยว
และผมค่อนข้างแน่ใจว่า คนญี่ปุ่นจำนวนไม่มากนัก
อยากจะรับผมเป็นหนึ่งในพวกเขา
และที่ผมพูดมาทั้งหมดนี้ก็เพียงเพื่อที่จะเน้น
ว่าภูมิหลังของผมนั้นเชยและตรงไปตรงมา
มากแค่ไหน
เพราะเมื่อผมไปฮ่องกง ซิดนีย์ หรือแวนคูเวอร์
เด็กส่วนใหญ่ที่ผมได้เจอ
นั้นมีความเป็นสากล และหลากหลายทางวัฒนธรรมมากกว่าผม
และพวกเขามีบ้านหนึ่งยึดตามพ่อแม่ของพวกเขา
แต่อีกบ้านหนึ่งยึดตามคู่ครองของพวกเขา
บ้านที่สามอาจจะยึดโยงอยู่กับที่ ที่พวกเขาบังเอิญได้ไปอยู่
หลังที่สี่ยึดตามที่ ที่พวกเขาฝันอยากจะอยู่
และมากมายไปกว่านั้น
และทั้งชีวิตของพวกเขาจะหมดไป กับการร้อยเรียงชิ้นส่วน
ของสถานที่ต่าง ๆ มากมาย และประกอบมันเข้าด้วยกัน
เป็นงานกระจกสีชิ้นหนึ่ง
บ้านสำหรับพวกเขาจริง ๆ แล้ว คือชิ้นงานที่ยังดำเนินอยู่
มันเหมือนโครงงานอันหนึ่งที่พวกเขาเพิ่มเติม
ปรับปรุงและแก้ไขอย่างต่อเนื่อง
และสำหรับพวกเราหลาย ๆ คน
บ้านไม่ได้ผูกกับที่ดินหนึ่งผืน
มากเท่ากับการผูกกับจิตวิญญาณดวงหนึ่ง
ถ้าใครสักคนจู่ ๆ ก็ถามผมว่า "บ้านคุณอยู่ที่ไหน"
ผมคิดถึงที่รักของผมหรือไม่ก็เพื่อนสนิิท
หรือไม่ก็เพลงที่เดินทางไปกับผมทุกที่ที่ผมไป
และผมมักจะรู้สึกแบบนี้
แต่ผมตระหนักถึงความเป็นบ้าน
เมื่อหลายปีก่อนตอนที่ผมกำลังเดินขึ้นบันไดบ้าน
ของพ่อแม่ผมที่แคลิฟอร์เนีย
และผมมองออกไปนอกหน้าต่างห้องนั่งเล่น
และผมเห็นว่าพวกเรากำลังถูกล้อมรอบ ด้วยเปลวไฟความสูง 70 ฟุต
หนึ่งในไฟป่าที่มักจะเกิดขึ้น
ตามภูเขาในแคลิฟอร์เนียและสถานที่อื่น ๆ หลายแห่ง
และสามชั่วโมงหลังจากนั้น ไฟนั้นก็ทำให้
บ้านของผมและทุกอย่างในนั้น
กลายเป็นเถ้าถ่านไป
และเมื่อผมตื่นขึ้นในเช้าวันถัดมา
ผมกำลังนอนอยู่บนพื้นบ้านเพื่อนผม
สิ่งเดียวที่ผมมีในโลกตอนนั้นคือ แปรงสีฟัน
ผมเพิ่งซื้อมันมาจากซุเปอร์มาร์เก็ต 24 ชั่วโมง
และแน่นอน ถ้าใครสักคนถามผมตอนนั้น
"บ้านของคุณอยู่ที่ไหน"
ผมไม่สามารถชี้ไปที่สิ่งปลูกสร้างใดๆได้เลย
บ้านของผมคงเป็นเพียงอะไรก็แล้วแต่ ที่ผมพกพาเอาไว้ภายใน
และในหลาย ๆ ทาง ผมคิดว่านี่มันเป็นการหลุดพ้นที่ยอดเยี่ยม
เพราะตอนที่ปู่ย่าตายายของผมเกิด
พวกเขามีการรับรู้ถึงบ้าน
การรับรู้ถึงชุมชน แม้กระทั่งการรับรู้ถึงศัตรู
ที่ได้รับมอบหมายมาตั้งแต่เกิด
และไม่ได้มีโอกาสมากนักที่จะก้าวออกนอกสิ่งนั้น
และทุกวันนี้ อย่างน้อยพวกเราบางคน สามารถที่จะเลือกสิ่งที่เรียกว่าบ้าน
สร้างมิติการรับรู้ถึงชุมชน
ออกแบบอัตลักษณ์ของตัวเอง และในการทำเช่นนั้น
บางที อาจก้าวให้พ้น
จากการแบ่งแยกขาวดำบางอย่าง
ในยุคของปู่ย่าของพวกเรา
ไม่มีความบังเอิญที่ประธานาธิบดี
ของประเทศที่แข็งแกร่งที่สุดบนโลก จะเป็นลูกครึ่งเคนย่า
ถูกเลี้ยงดูช่วงหนึ่งในอินโดนีเซีย
มีน้องเขยเป็นลูกครึ่งจีน-แคนาดา
จำนวนคนที่อยู่ในประเทศ ที่ไม่ใช่ประเทศของพวกเขาเอง
มาอยู่ที่ 220 ล้านคนในตอนนี้
และนั่นเป็นตัวเลขที่แทบจะ จินตนาการไม่ออกกันเลยทีเดียว
แต่มันหมายความว่า ถ้าคุณเอาประชากรทั้งหมดของแคนาดา
และออสเตรเลีย
และประชากรทั้งหมดของออสเตรเลียอีกครั้ง
และจำนวนประชากรของแคนาดาทั้งหมดอีกครั้ง
และเอาเลขนั้นคูณด้วยสอง
ก็ยังน้อยกว่าจำนวนคน
ที่อยู่ในชนเผ่าล่องลอยนี้
และจำนวนของพวกเราที่อาศัยอยู่นอก
การจัดประเภทรัฐชาติแบบเดิม ก็กำลังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
กว่า 64 ล้านคนภายในช่วง 12 ปีที่ผ่านมา
ซึ่งในไม่ช้าจะทำให้จำนวนของพวกเรา มากกว่าจำนวนของคนอเมริกัน
เรากลายมาเป็นชาติที่ใหญ่ เป็นอันดับ 5 ของโลกไปเรียบร้อย
และที่จริงแล้ว ในเมืองที่ใหญ่ที่สุดของแคนาดา โตรอนโต
ผู้พักอาศัยทั่วไปในวันนี้เป็นอะไรที่เคยถูกเรียกว่า
คนต่างชาติ ใครสักคนที่เกิดในประเทศอื่น มาก่อน
และผมมักจะรู้สึกอยู่เสมอว่า ความงดงามของการถูกแวดล้อมไปด้วยต่างชาติ
ก็คือว่า มันตบคุณให้ตื่น
คุณไม่สามารถจะรับรู้อะไรไปโดยปริยายได้
การท่องเที่ยว สำหรับผม เป็นเหมือนการตกอยู่ในความรัก
เพราะทันใดนั้น ประสาทสัมผัสทั้งหมด ของคุณจะถูกเปิดออก
ทันใดนั้น คุณจะตื่นตัวกับแบบแผน ที่ซ่อนอยู่ของโลกใบนี้
อย่างที่ มาร์เซล เพราสท์ (Marcel Proust) ได้พูดไว้อย่างโด่งดังว่า การเดินทางแห่งการค้นพบที่แท้จริง
ไม่ได้ประกอบด้วยการพบเห็นทิวทัศน์ใหม่
แต่ประกอบด้วยการมองด้วยสายตาแบบใหม่
และแน่นอน เมื่อคุณมีสายตาแบบใหม่
แม้จะเป็นทิวทัศน์เดิม แม้กระทั่งบ้านของคุณ
ก็จะกลายมาเป็นอะไรที่แปลกออกไป
หลายคนที่อาศัยอยู่ในประเทศ ที่ไม่ใช่ประเทศของพวกเขาเอง
กลายเป็นผู้ลี้ภัย ที่ไม่เคยต้องการที่จะออกจากบ้าน
และเจ็บปวดที่จะกลับบ้าน
แต่สำหรับผู้โชคดีในหมู่พวกเรา
ผมคิดว่ายุคแห่งการเคลื่อนย้ายได้นำเอา ความเป็นไปได้ใหม่อันน่าเบิกบานใจมาด้วย
แน่นอนว่าระหว่างที่ผมเดินทาง
โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเมืองหลัก ๆ ของโลก
คนแบบที่ผมมักจะพบเจอทุกวันนี้
ก็จะเป็น ยกตัวอย่างเช่น สาวน้อยลูกครึ่งเกาหลีกับเยอรมัน
ที่อาศัยอยู่ในปารีส
และทันทีที่เธอได้พบกับหนุ่มน้อยลูกครึ่งไทยแคนาดา
ที่มาจากเอดินบะระ
เธอก็มองเขาเป็นเหมือนเพื่อน
เธอรู้ได้ว่า ระหว่างเธอกับเขา อาจจะมีอะไรหลาย ๆ อย่างที่คล้ายคลึงกัน
มากกว่าระหว่างเธอกับใครสักคนที่เป็นเกาหลีล้วนๆ หรือเยอรมันล้วนๆ
ดังนั้น พวกเขากลายเป็นเพื่อนกัน พวกเขาตกหลุมรัก
พวกเขาย้ายไปอยู่ที่นิวยอร์ก
(เสียงหัวเราะ)
หรือเอดินบะระ
และเด็กหญืงตัวเล็ก ๆ ที่เกิดจากการรวมตัวกันของพวกเขา
ก็แน่นอนว่าจะไม่ได้เป็นคนเกาหลี เยอรมัน
หรือฝรั่งเศส หรือไทย หรือสก็อต หรือแคนาดา
หรือแม้กระทั่งอเมริกัน
แต่เป็นส่วนผสมอย่างต่อเนื่องและมหัศจรรย์ ของสถานที่ทั้งหลายเหล่านั้น
และเป็นไปได้ว่า ทุกอย่างเกี่ยวกับวิธีที่
สาวน้อยคนนั้นจะฝันถึงโลก
เขียนถึงโลก คิดเกี่ยวกับโลก
จะเป็นอะไรบางอย่างที่ต่างออกไป
เพราะมันออกมาจากการผสานที่แทบจะไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน
ของวัฒนธรรมต่างๆ
ตอนนี้ "คุณมาจากที่ไหน" ก็ไม่สำคัญเท่า
"คุณกำลังไปที่ไหน"
พวกเราจำนวนมากขึ้น ๆ ต่างลงรากอยู่ในอนาคต
หรือปัจจุบัน มากเท่า ๆ กับอดีต
และบ้านไม่ได้เป็นเพียงสถานที่
ที่คุณบังเอิญเกิดมา
มันเป็นสถานที่ที่คุณกลายมาเป็นตัวคุณเอง
แต่ว่า
มันยังมีปัญหาที่ใหญ่มาก ๆ ของการเคลื่อนย้าย
และนั่นก็คือว่า มันยากมากที่จะหาตัวตนเจอ
ในระหว่างที่คุณอยู่กลางอากาศ
เมื่อหลายปีก่อน ผมสังเกตว่าผมได้สะสม
หนึ่งล้านไมล์กับสายการบิน United เพียงสายการบินเดียว
คุณทุกคนรู้ระบบบ้า ๆ นี่นะครับ
หกวันในนรก แล้วคุณจะได้วันที่เจ็ดฟรี
(เสียงหัวเราะ)
และผมเริ่มที่จะคิดว่า จริง ๆ แล้ว
การเคลื่อนย้ายนั้นดีพอ ๆ กับการหยุดนิ่ง
ตรงที่ว่าคุณสามารถไปสู่การเปิดมุมมองได้
แปดเดือนหลังจากที่บ้านของผมถูกไฟไหม้
ผมไปเจอกับเพื่อนคนหนึ่งที่สอนอยู่ที่โรงเรียนใกล้บ้าน
และเขาพูดว่า "ฉันมีที่ ๆ เหมาะมากสำหรับเธอนะ"
"จริงเหรอ" ผมถาม ผมมักจะสงสัยอยู่เสมอ
เวลาที่มีคนพูดอะไรแบบนั้น
"ไม่หรอก จริง ๆ แล้ว" เขาพูดต่อ
"มันแค่สามชั่วโมงด้วยการขับรถจากที่นี่
และมันไม่แพงมากนัก
และมันอาจจะไม่เหมือนกับที่ไหนก็แล้วแต่ ที่เธอเคยอยู่มาก่อน"
"หืมม" ผมเริ่มที่จะสนใจแล้ว "มันคืออะไรเหรอ"
"เอ่อ..." เพื่อนผมชักอ้ำ ๆ อึ้ง ๆ
"เอ่อ จริง ๆ แล้วมันคือที่พำนัก และบวชเรียนของแคธอลิก"
นี่เป็นคำตอบที่ผิด
ผมใช้เวลา 15 ปีในโรงเรียนสายแองกลิคัน (Anglican)
ดังนั้น ผมผ่านบทสวดและกางเขนต่างๆ มากพอที่มันจะอยู่กับผมไปทั้งชีวิต
หลายชีวิตเลยล่ะ จริง ๆ แล้ว
แต่เพื่อนของผมยืนยันกับผมว่า เขาไม่ใช่แคธอลิก
และนักเรียนส่วนใหญ่ของเขาก็ไม่ใข่
แต่เขาสอนที่นั่นทุก ๆ ฤดูใบไม้ผลิ
และการที่เขาทำแบบนั้น แม้กระทั่งเด็กหนุ่มชาวแคลิฟอร์เนียวัย 15 ปี
ที่รุ่มร้อนไปด้วยเทสโทสเตอโรน เสียสมาธิง่าย และกระสับกระส่าย
ก็ทำได้เพียงใช้เวลา 3 วันในความเงียบ
และบางอย่างในตัวเขาก็เย็นลงและชัดเจนขึ้น
เขาค้นพบตัวเอง
และผมคิดว่า "อะไรก็แล้วแต่ที่ใช้ได้กับเด็กอายุ 15
น่าจะใช้ได้กับฉันเหมือนกันนะ"
ดังนั้น ผมขึ้นรถของผม แล้วขับไปสามชั่วโมงทางใต้
ตามชายฝั่ง
และถนนเริ่มที่จะโล่งขึ้นและแคบลง
และแล้วผมก็เข้าไปถึงทางที่แคบไปกว่านั้นอีก
แทบจะไม่มีการกรุยทางเลย และคดเคี้ยวเป็นระยะทางประมาณ 2 ไมล์
ขึ้นไปยังจุดสูงสุดของภูเขา
และเมื่อผมออกจากรถ
บรรยากาศสงบ
ทุกส่วนของสถานที่ดูเงียบสงัด
แต่ความเงียบนั้นไม่ใช่การไร้ซึ่งเสียงดัง
จริง ๆ แล้ว มันเป็นการดำรงอยู่ของพลังงาน หรือการมีชีวิตบางอย่าง
และที่เท้าของผมก็ยังเป็นผืนน้ำสีฟ้าที่ยิ่งใหญ่
ของมหาสมุทรแปซิฟิก
รอบ ๆ ตัวผมคือ พื้นที่ 800 เอเคอร์ ที่เต็มไปด้วยพุ่มไม้ป่าแห้ง
และผมเดินไปที่ห้องที่ผมจะต้องนอน
เล็กแต่สบายอย่างเห็นได้ชัด
มันมีเตียงกับเก้าอี้โยก
และโต๊ะเขียนหนังสือยาว และหน้าต่างที่ยาวไปกว่านั้น
มองทอดไปยังสวนล้อมกำแพงที่เล็กและเป็นส่วนตัว
มีหญ้าแปมปาสสีทองทอดยาว 1,200 ฟุต
ไปยังทะเล
และผมก็นั่งลง แล้วก็เริ่มเขียน
และเขียน และเขียน
ถึงแม้ว่าผมจะไปที่นั่น เพื่อให้พ้นจากโต๊ะเขียนหนังสือของผมก็เถอะ
และเมื่อถึงตอนที่ผมลุกขึ้น มันก็ผ่านไปสี่ชั่วโมงแล้ว
เวลาค่ำคืนก็มาถึง
และผมก็ออกไปอยู่ภายใต้หมู่ดาว ที่ดูราวกับเกล็ดเกลือกระจัดกระจายออกจากกระปุก
และผมสามารถมองเห็นท้ายไฟของรถรา
เลือนหายไปในระยะประมาณ 12 ไมล์ทางทิศใต้
และมันดูเหมือนว่า ความกังวลของผมในช่วงวันที่ผ่านมา
ได้หายสิ้นไป
และวันต่อมา ผมตื่นขึ้น
ปราศจากโทรศัพท์ ทีวี และคอมพิวเตอร์
วันต่าง ๆ ดูจะยืดยาวออกเป็นหนึ่งพันชั่วโมง
มันช่างเป็นอิสรภาพที่ผมได้รู้จักตอนที่ผมกำลังเดิน
แต่มันยังให้ความรู้สึกเหมือนได้กลับบ้านอีกด้วย
และผมไม่ใช่คนเคร่งศาสนา
ผมก็เลยไม่ได้ไปร่วมพิธีต่างๆ
ผมไม่ได้ปรึกษากับนักบวชเพื่อขอคำชี้แนะ
ผมเพียงเดินไปตามถนนของศาสนสถาน
และส่งโปสการ์ดหาคนที่รัก
ผมมองไปที่หมู่เมฆ
และผมก็ทำในสิ่งที่ยากที่สุดสำหรับผม ที่จะทำได้ตามปกติ
นั่นก็คือ การไม่ทำอะไรเลย
และผมเริ่มที่จะกลับไปยังที่นี่
และผมสังเกตได้ว่า ผมทำงานที่สำคัญของผมที่สุดที่นั่น
ล่องหนด้วยการนั่งแน่นิ่ง
และแน่นอนว่ามันนำมาสู่ การตัดสินใจที่สำคัญที่สุดต่างๆ
เป็นหนทางที่ผมไม่มีทางทำได้ ในเวลาที่ผมกำลังรีบเร่ง
จากอีเมล์ฉบับสุดท้าย ถึงการนัดครั้งต่อไป
และผมเริ่มที่จะคิดว่า บางอย่างในตัวผม
ได้เรียกร้องอย่างจริงจังถึงความนิ่งสงบ
แต่แน่นอนว่าผมไม่ได้ยินมัน
เพราะผมวิ่งไปรอบ ๆ มากเกินไป
ผมเป็นเหมือนกับคนบ้าที่เอาผ้าปิดตาไว้
และก็พร่ำบ่นว่าผมมองอะไรไม่เห็น
แล้วผมก็นึกย้อนไปถึงประโยคอัศจรรย์ใจนั่น
ที่ผมได้เรียนรู้มาจากเด็กชายจากเซเนกา (Seneca)
ซึ่งเขาพูดว่า "คนที่ยากจนนั้น
ไม่ใช่คนที่มีน้อย แต่เป็นคนที่ปรารถนาอะไรที่มากขึ้นต่างหาก"
และแน่นอนว่า ผมไม่ได้กำลังบอกให้
ทุกคนที่นี่ไปศาสนสถาน
นั่นไม่ใช่ประเด็น
แต่ผมคิดจริง ๆ ว่า ด้วยการหยุดการเคลื่อนไหวเท่านั้น
คุณถึงจะเห็นได้ว่า คุณกำลังไปที่ไหน
และด้วยการก้าวออกจากชีวิต และโลกใบนี้เท่านั้น
ที่คุณจะสามารถเห็น สิ่งที่คุณห่วงใยอย่างสุดซึ้งมากที่สุด
และหาบ้านได้เจอ
และผมได้สังเกตว่า หลายคนในทุกวันนี้
ได้ใช้วิธีนั่งเงียบ ๆ เป็นเวลา 30 นาที
ทุก ๆ เช้า เพื่อที่จะรวบรวมสติของพวกเขา
ในมุมหนึ่งของห้อง ปราศจากอุปกรณ์ต่างๆ
หรือไปวิ่งทุกเย็น
หรือทิ้งมือถือของพวกเขาไว้ข้างหลัง
เมื่อพวกเขาไปพบปะพูดคุยกับเพื่อนเป็นเวลานาน
การเคลื่อนย้ายเป็นสิทธิพิเศษอันน่าทึ่ง
และมันทำให้เราทำอะไรได้มากมาย ในแบบที่ปู่ย่าของเรา
ไม่เคยแม้แต่จะฝันว่าจะทำ
แต่การเคลื่อนย้าย ท้ายที่สุดแล้ว
จะมีความหมายก็เพียง เมื่อคุณมีบ้านให้กลับไป
และในท้ายที่สุด แน่นอนว่าบ้าน
ว่าไม่ใช่แค่ที่ ๆ คุณนอน
แต่มันคือที่ ๆ คุณยืน
ขอบคุณครับ
(เสียงปรบมือ)