Skąd pochodzisz?
To takie proste pytanie,
ale obecnie takie pytania
przynoszą coraz trudniejsze odpowiedzi.
Ludzie często pytają, skąd pochodzę,
oczekując odpowiedzi "z Indii".
Mają rację, ponieważ 100%
mojej krwi i przodków pochodzi z Indii.
Poza tym nie spędziłem tam nawet jednego dnia.
Nie znam ani słowa
z jego 22 000 dialektów.
Raczej nie mam prawa
nazywać siebie Hindusem.
Ale jeśli "Skąd pochodzisz?"
oznacza, gdzie się urodziłem, wychowałem i uczyłem,
to pochodzę z zabawnego i małego kraju
zwanego Anglią,
którą jednak opuściłem,
jak tylko uzyskałem licencjat,
a przez cały okres dorastania
byłem jedynym dzieciakiem,
który nie przypominał typowych
podręcznikowych angielskich bohaterów.
Ale jeśli "Skąd pochodzisz?"
oznacza, gdzie płacę podatki,
gdzie chodzę do lekarza i stomatologa,
to pochodzę z USA,
gdzie zamieszkałem 48 lat temu,
będąc małym dzieckiem,
i gdzie przez wszystkie lata
musiałem nosić śmieszną, małą, różową kartę
z zielonymi liniami na twarzy,
określającą mnie jako cudzoziemca.
Im dłużej tu mieszkam, tym bardziej czuję się obcy.
(Śmiech)
Ale jeśli "Skąd pochodzisz?" znaczy,
jakie miejsce jest mi najbliższe
i gdzie spędzam najwięcej czasu,
to jestem Japończykiem.
Ponieważ przez ostatnie 25 lat,
korzystając z wizy turystycznej,
często przebywałem w Japonii,
jednak jestem pewien, że niewielu Japończyków
uznałoby mnie za jednego z nich.
Mówię to, by podkreślić,
jak zwyczajne
jest moje pochodzenie.
Odwiedzając Hongkong, Sydney czy Vancouver,
spotykam dzieci
bardziej wielokulturowe niż ja.
Poczucie domu łączą z rodzicami,
partnerami,
miejscem pobytu,
miejscem marzeń,
i wieloma innymi pojęciami.
Spędzą całe życie na poznawaniu
wielu różnych miejsc i łączeniu ich
w jedną całość.
Są w trakcie tworzenia własnego domu,
który przypomina
ciągle ulepszany i udoskonalany projekt.
Dom, dla wielu z nas,
ma więcej wspólnego z duszą
niż z kawałkiem ziemi.
Jeśli ktoś pyta, gdzie jest mój dom,
myślę o ukochanej osobie, najbliższych przyjaciołach
lub piosenkach związanych z danym miejscem.
Zawsze tak czułem,
ale zdałem sobie z tego sprawę
kilka lat temu w Kalifornii, w domu rodziców,
kiedy wyglądając przez okna salonu,
nagle ujrzałem dookoła
płomienie wysokie na 20 metrów.
Był to jeden z tych pożarów,
które często nawiedzają wzgórza Kalifornii.
Trzy godziny później
ogień strawił cały dom,
ocalałem tylko ja.
Następnego ranka obudziłem się
na podłodze u kolegi,
nie miałem nic,
prócz szczoteczki do zębów.
Gdyby mnie wówczas zapytano,
gdzie jest mój dom,
nie potrafiłbym wskazać żadnego miejsca.
Dom nosiłem w sobie.
Uważam to za wspaniałe wyzwolenie,
ponieważ moi dziadkowie
mieli poczucie domu,
wspólnoty, a nawet wrogości,
przypisane im w momencie narodzin,
i nie mogli tego zmienić.
Teraz niektórzy mogą wybrać znaczenie domu,
kształtować poczucie wspólnoty
i samego siebie,
przez co może wykraczają
poza podziały na czarne i białe
z czasów naszych pradziadków.
To nie przypadek, że prezydent
najpotężniejszego narodu na świecie jest pół Kenijczykiem,
częściowo wychowanym w Indonezji
i ma szwagra o chińsko-kanadyjskim pochodzeniu.
Obecnie, liczba cudzoziemców
zbliża się do 220 milionów,
to niewyobrażalna cyfra,
bliska całej populacji Australii
i Kanady
pomnożonej przez 4,
choć i tak otrzymana liczba
będzie mniejsza niż ilość ludzi przynależna
do wielkiego dryfującego plemienia.
W ostatnich 12 latach liczba osób żyjąca
poza starymi podziałami terytorialnymi
zwiększyła się o 64 miliony,
wkrótce będzie nas więcej niż Amerykanów.
Już stanowimy piątą największą nację na świecie.
W największym mieście Kanady, Toronto,
dzisiejszy przeciętny mieszkaniec
dawniej nazywany był obcokrajowcem.
Pięknem obcowania z obcokrajowcami
jest to, że budzi nas ze snu,
nic nie jest pewne.
Podróż jest jak bycie zakochanym,
nagle włączają się wszystkie zmysły,
zaczynamy dostrzegać ukryte formy świata.
Jak to ujął Marcel Proust: "Prawdziwa podróż odkrywcza
nie polega na szukaniu nowych lądów,
lecz na nowym spojrzeniu".
Nowe spojrzenie powoduje,
że stare widoki, nawet nasz dom,
stają się czymś innym.
Wielu obcokrajowców to uchodźcy,
którzy pragną wrócić
do swoich domów.
Dla pozostałej garstki szczęściarzy
wiek wędrówki przynosi nowe możliwości,
które dostrzegam odwiedzając metropolie świata.
Istnieje duże prawdopodobieństwo,
że typową młodą kobietą,
którą spotkamy w Paryżu
będzie pół Koreanka lub pół Niemka,
która jak tylko spotka młodego pół Tajlandczyka,
pół Kanadyjczyka z Edynburga,
zdaje sobie sprawę,
że ma z nim więcej wspólnego
niż z Koreańczykiem lub Niemcem pełnej krwi.
Stają się przyjaciółmi, zakochują się
i przenoszą do Nowego Jorku.
(Śmiech)
Albo do Edynburga.
Ich córka
nie będzie Koreanką czy Niemką,
ani też Francuzką, Tajką, Szkotką, Kanadyjką,
czy nawet Amerykanką, ale cudowną
i ciągle ewoluującą mieszanką wielu miejsc,
a to, jak będzie marzyć, pisać
i myśleć o świecie
będzie nietuzinkowy,
ponieważ powstanie
z wyjątkowej mieszanki kultur.
Pochodzenie nie jest tak istotne,
jak to, dokąd zmierzamy.
Coraz więcej z nas ma korzenie
w przyszłości, teraźniejszości lub przeszłości.
Dom nie jest tylko miejscem,
gdzie się urodziliśmy,
to miejsce, w którym stajemy się sobą.
Mimo to istnieje wielki problem
związany z przemieszczaniem się,
trudno wskazać swój dom
będąc ciągle w powietrzu.
Kilka lat temu zauważyłem,
że przebyłem 1,5 mln km liniami United Airlines.
Wszyscy znamy ten szalony system
sześć dni w piekle, siódmy wolny.
(Śmiech)
Zaczynałem myśleć, że ruch
jest równie dobry jak poczucie stałości,
że można do niego przywyknąć
8 miesięcy po tym jak spłonął mój dom,
spotkałem kolegę nauczyciela,
który powiedział, że ma dla mnie idealne miejsce.
Byłem sceptycznie nastawiony,
ale kolega przekonywał,
że to niedaleko,
niedrogo,
a miejsce nie przypomina niczego,
gdzie wcześniej mieszkałem.
Zaintrygowany, zapytałem, co to jest,
zawahał się i odpowiedział,
że to katolicka pustelnia.
To była zła odpowiedź.
Spędziłem 15 lat w anglikańskich szkołach,
do końca życia
miałem dość hymnów i krzyży.
Ale kolega zapewniał, że nie jest katolikiem,
jak i większość jego wychowanków,
jednak każdej wiosny zabiera tam uczniów.
Wystarczyło, aby najbardziej niespokojny,
nabuzowany testosteronem 15-latek z Kalifornii,
spędził tylko trzy dni w ciszy,
a coś się w nim uspokoiło i rozjaśniło,
odnalazł siebie.
Pomyślałem, że to co działa na 15-latka,
powinno zadziałać także na mnie.
Wsiadłem do samochodu i udałem się w trzygodzinną podróż
wzdłuż wybrzeża, na północ,
drogi stawały się opustoszałe i wąskie,
skręciłem w szutrową drogę,
która wiła się przez 3 kilometry
aż do szczytu góry.
Kiedy wysiadłem z samochodu,
powietrze pulsowało,
panowała absolutna cisza,
która nie wynikała z braku zgiełku.
Była w niej pewna energia czy pobudzenie.
U moich stóp była wielka, niebieska tafla
Oceanu Spokojnego,
wokół 800 akrów dzikich krzewów.
Wszedłem do małego, przytulnego pomieszczenia,
w którym miałem spać,
znajdowało się tam łóżko, bujany fotel,
długi stół i okna z widokiem
na mały ogród otoczony murem,
a dalej 350 m złotej trawy pampasowej,
schodzącej aż do morza.
Choć pojechałem tam, aby oderwać się od biurka,
to usiadłem
i zacząłem nieprzerwanie pisać.
Kiedy w końcu wstałem, minęły 4 godziny.
Zapadła noc,
wyszedłem i ujrzałem gwiaździste niebo
oraz warkocz świateł samochodowych,
znikający w oddali.
Problemy dnia poprzedniego
też zdawały się znikać.
Następnego dnia
brak telefonu, telewizora i laptopa
znacząco wydłużał upływające godziny,
jednak w głębi czułem,
że wracam do domu.
Nie jestem osobą religijną,
więc nie chodziłem na msze,
nie prosiłem zakonników o radę.
Spacerowałem po klasztornej ścieżce,
wysyłałem pocztówki do najbliższych,
spoglądałem na chmury
i robiłem to, co zwykle sprawia mi największy kłopot,
czyli nic.
Zacząłem tam wracać i zauważyłem,
że wykonywałem tam bardzo ważną pracę,
spokojne siedzenie umożliwiało
podejmowanie najważniejszych decyzji,
czego nie mogłem uczynić
w ciągłym zabieganiu.
Zacząłem myśleć, że coś we mnie
wzywa do spokoju,
ale nie mogłem tego usłyszeć,
bo byłem zabiegany.
Byłem jak szaleniec, który zakłada opaskę na oczy
i narzeka, że nic nie widzi.
Przypomniałem sobie jednak sentencję,
której nauczyłem się jako chłopiec,
w której Seneka mówi "Nie ten jest biedny,
kto ma niewiele, lecz ten kto pragnie więcej".
Oczywiście nie sugeruje
wstąpienia do klasztoru.
Nie o to tu chodzi.
Uważam, że jedynie zatrzymanie się
umożliwia zauważenie celu.
Tylko zdystansowanie się do życia i świata
pozwala dostrzec istotę rzeczy
i znaleźć dom.
Obecnie wiele osób
świadomie próbuje odnaleźć spokój,
każdego ranka, w zacisznym miejscu,
starają skupić się przez 30 min
lub idą pobiegać każdego wieczora,
a na spotkanie z przyjaciółmi
udają się bez telefonów.
Przemieszczanie się jest cudownym przywilejem,
pozwala nam zrobić o wiele więcej,
niż śniło się naszym pradziadkom.
Ale żeby swoboda ruchu miała znaczenie,
musimy mieć dom, do którego wracamy,
i nie jest on tylko miejscem,
gdzie sypiamy,
ale miejscem, gdzie pozostajemy.
Dziękuję.
(Brawa)