Από πού είσαι;
Μια τόσο απλή ερώτηση,
αλλά σήμερα, βεβαίως, οι απλές ερωτήσεις
φέρνουν όλο και πιο περίπλοκες απαντήσεις.
Οι άνθρωποι πάντα με ρωτάνε από πού είμαι
και περιμένουν να πω Ινδία
και έχουν απόλυτα δίκιο, διότι το 100 τοις εκατό
του αίματος και της καταγωγής μου όντως προέρχεται από την Ινδία.
Όμως, δεν έχω ζήσει εκεί ούτε μία μέρα της ζωής μου.
Δεν ξέρω ούτε μία λέξη
από τις 22.000 διαλέκτους της.
Έτσι δε νομίζω ότι πραγματικά κερδίζω το δικαίωμα
να αποκαλούμαι Ινδός.
Και εάν το «Από πού είσαι;»
σημαίνει «Πού γεννήθηκες, μεγάλωσες και μορφώθηκες;»
τότε είμαι εντελώς από εκείνη την περίεργη μικρή χώρα
γνωστή ως Αγγλία,
όμως άφησα την Αγγλία αμέσως μόλις τελείωσα
τις προπτυχιακές μου σπουδές,
και όσο μεγάλωνα,
ήμουν το μονό παιδί σε όλες τις τάξεις μου
που δεν έμοιαζε με τους κλασσικούς Άγγλους ήρωες
από τα βιβλία μας.
Και εάν το «Από πού είσαι;»
σημαίνει «Πού πληρώνεις τους φόρους σου;
Πού επισκέπτεσαι τον γιατρό και τον οδοντιατρό σου;»
τότε είμαι κατά πολύ από τις Ηνωμένες Πολιτείες,
και είμαι εδώ και 48 χρόνια,
από τότε που ήμουν μικρός.
Όμως, για πολλά από αυτά τα χρόνια,
έπρεπε να έχω μαζί μου αυτή την περίεργη μικρή ροζ κάρτα
με πράσινες γραμμές πάνω το πρόσωπό μου
που με αναγνώριζε ως έναν μόνιμο αλλοδαπό.
Ειλικρινά, όσο περισσότερο ζω στο εδώ, τόσο πιο ξένος αισθάνομαι.
(Γέλιο)
Και έαν το «Από πού είσαι;»
σημαίνει «Ποιο μέρος είναι βαθύτερα μέσα σου
και πού προσπαθείς να περνάς τον περισσότερο χρόνο σου;»
τότε είμαι Ιάπωνας
επειδή ζω όσο πιο πολύ μπορώ
για τα τελευταία 25 χρόνια στην Ιαπωνία.
Όμως, όλα αυτά τα χρόνια ήμουν έκει με τουριστική βίζα,
και είμαι αρκετά σίγουρος ότι δεν είναι και πολλοί Ιάπωνες
που θα ήθελαν να με θεωρήσουν έναν από αυτούς.
Και τα λέω όλα αυτά μόνο για να τονίσω
πόσο παλιομοδίτικο και απλό
είναι το υπόβαθρό μου,
διότι όταν πηγαίνω στο Χονγκ Κονγκ ή στο Σίδνεϊ ή στο Βανκούβερ
τα περισσότερα παιδιά που γνωρίζω
είναι πιο πολύ διεθνή και πολύ-πολιτισμικά απ' έμενα.
Και έχουν ένα σπίτι που συνδέεται με τους γονείς τους,
αλλά και ένα άλλο συνδεδεμένο με τους συντρόφους τους,
και το τρίτο ίσως να συνδέεται με το σημείο που τυχαίνει να βρίσκονται,
ένα τέταρτο συνδεδεμένο με το μέρος που ονειρεύονται να πάνε,
και πολλά άλλα.
Και όλη την ζωή τους θα μαζεύουν κομμάτια
από διαφορετικά μέρη και τα ενώνουν
σε ένα βιτρό.
Το σπίτι είναι γι'αυτούς μία εργασία σε εξέλιξη.
Σαν ένα έργο στο οποίο συνεχώς προσθέτουν
αναβαθμίσεις, βελτιώσεις και διορθώσεις.
Για όλο και περισσότερους από μας,
το σπίτι έχει λιγότερο να κάνει με ένα κομμάτι εδάφους
απ'ότι με ένα κομμάτι ψυχής.
'Οταν κάποιος με ρωτάει ξαφνικά «Πού είναι το σπίτι σου;»
Σκέφτομαι την αγάπη μου ή τους πιο στενούς μου φίλους
ή τα τραγούδια που ταξιδεύουν μαζί μου οπουδήποτε πάω.
Πάντα ένιωθα έτσι,
αλλά πραγματικά το κατάλαβα
πρίν μερικά χρόνια όταν ανέβαινα τα σκαλιά
στο σπίτι των γονιών μου στην Καλιφόρνια,
και κοίταξα μέσα από τα παράθυρα του σαλονιού
και είδα ότι είχαμε περικυκλωθεί από φλόγες ύψους 20 μέτρων,
μία από εκείνες άγριες πυρκαγιές που κατασπαράσσουν τακτικά
τους λόφους της Καλιφόρνιας και πολλά άλλα σημεία.
Και μετά από τρεις ώρες η πυρκαγιά έκανε
το σπίτι μου και όλα τα πράγματα μέσα του
έκτος από μένα, στάχτη.
Και όταν ξύπνησα το επόμενο πρωί,
κοιμόμουν στο πάτωμα ενός φίλου μου,
το μόνο πράγμα που είχα στον κόσμο ήταν η οδοντόβουρτσα
την οποία μόλις είχα αγοράσει από ένα σούπερ μάρκετ που διανυκτέρευε.
Βεβαίως, αν κάποιος τότε με ρωτούσε,
«Πού είναι το σπίτι σου;»
δεν θα μπορούσα να δείξω καμία πραγματική κατασκευή.
Το σπίτι μου ήταν όλα όσα κουβαλούσα μέσα μου.
Νομίζω ότι με πολλούς τρόπους αυτό είναι μία θαυμάσια απελευθέρωση.
Επειδή όταν γεννήθηκαν ο παππούς και η γιαγιά μου
είχαν πάνω κάτω την αίσθηση του σπιτιού τους,
την αίσθηση της κοινότητας και ακόμη και την αίσθηση της εχθρότητας
τα οποία αναθέτηκαν τη στιγμή της γέννησής τους
και δεν είχαν την δυνατότητα να βγουν εξώ από αυτό.
Σήμερα, τουλάχιστον κάποιοι από μας μπορούν να διαλέξουν την αίσθηση του σπιτιού τους,
να δημιουργήσουμε την αίσθηση της κοινότητας,
να προσαρμόσουμε την αίσθηση του εαυτού μας και κάνοντας το
ίσως κάνουμε ένα μικρό βήμα
πέρα από τις μαύρες και άσπρες διαιρέσεις
της γενιάς των παπούδων μας.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως ο προέδρος
του ισχυρότερου κράτους της Γης είναι μισός Κενυάτης,
που μεγάλωσε μερικώς στην Ινδονησία,
και έχει έναν Κινεζο-Καναδό κουνιάδο.
Ο αριθμός των ανθρώπων που δεν ζουν στις δίκες τους χώρες
αγγίζει σήμερα τα 220 εκατομμύρια.
και αυτός είναι ένας σχεδόν αδιανόητος αριθμός,
αλλά σημαίνει ότι αν πάρεις όλο τον πληθυσμό του Καναδά
και όλο τον πληθυσμό της Αυστραλίας
και ξανά όλο τον πληθυσμό της Αυστραλίας
και ξανά όλο τον πληθυσμό του Καναδά
και διπλασιάσεις αυτό τον αριθμό,
θα έχεις και πάλι λιγότερους ανθρώπους από εκείνους
που ανήκουν σε αυτή τη μεγάλη νομαδική φυλή.
Ο αριθμός όσων από εμάς που ζουν έξω
από τις παλιές κατηγορίες «εθνός - κράτος» αυξάνεται τόσο γρήγορα,
κατά 64 εκατομμύρια για τα τελευταία 12 έτη,
που σύντομα θα είμαστε περισσότεροι από τους Αμερικάνους.
Ήδη εκπροσωπούμε το πέμπτο μεγαλύτερο εθνός στον κόσμο.
Στη μεγαλύτερη πόλη του Καναδά, το Τορόντο,
ο μέσος κάτοικος σήμερα είναι κάποιος που παλαιότερα τον έλεγαν
ξένο, κάποιος που γεννήθηκε σε μια άλλη χώρα.
Πάντα ένιωθα ότι η ομορφιά του να περιβάλλεσαι από το ξένο
είναι κάτι που σε ξυπνάει.
Δεν μπορείς να θεωρείς τίποτα δεδομένο
Το ταξίδι, για μένα, είναι για μένα σα να είσαι ερωτευμένος,
επειδή ξαφνικά όλες οι αισθήσεις σου είναι ενεργοποιημένες.
Ξαφνικά γνωρίζεις τα μυστικά σχέδια του κόσμου.
Το πραγματικό ταξίδι της ανακάλυψης, όπως περίφημα είπε ο Μαρσέλ Προυστ,
δεν σημαίνει να ψάχνεις καινούργια μέρη
αλλά να έχεις καινούργια μάτια.
Και βεβαίως όταν έχεις καινούργια μάτια,
ακόμη και τα παλιά μέρη, ακόμη και το σπίτι σου
γίνονται κάτι καινούργιο.
Πολλοί από τους ανθρώπους που δεν ζουν στις δίκες τους χώρες
είναι πρόσφυγες που δεν ήθελαν ποτέ να φύγουν από την πατρίδα τους
και ονειρεύονται να γυρίσουν στο σπίτι.
Αλλά για τους τυχερούς από μας,
πιστεύω πως η εποχή της κίνησης φέρνει νέες συναρπαστικές δυνατότητες.
Όταν ταξιδεύω
ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις του κόσμου,
το τυπικό άτομα που γνωρίζω σήμερα
θα είναι, ας πούμε, μία νεαρή μισή-Κορεάτισσα, μισή-Γερμανίδα,
που ζει στο Παρίσι.
Και αμέσως μόλις αυτή συναντήσει έναν νεαρό μίσο-Ταϊλανδό
μισο-Καναδό από το Εδιμβούργο,
των θεωρεί συγγενή.
Συνειδητοποιεί ότι μάλλον έχει περισσότερες ομοιότητες με αυτόν
από οποιονδήποτε Κορεάτη ή Γερμανό.
Λοιπόν γίνονται φίλοι. Ερωτεύονται.
Μετακομίζουν στη Νέα Υόρκη.
(Γέλιο)
Ή στο Εδιμβούργο.
Και το μικρό κορίτσι που θα προκύψει από την ενώση τους
δεν θα είναι βέβαια ούτε Κορεάτισσα ούτε Γερμανίδα
ούτε Γαλλίδα ούτε Ταϊλανδέζα ούτε Καναδέζα
ούτε καν Αμερικανίδα, αλλά ένα θαυμάσιο
και συνεχώς εξελισσόμενο μείγμα από όλα αυτά τα μέρη.
Και πιθανώς, ό,τι έχει να κάνει με τον τρόπο
που αυτή η νεαρή γυναίκα ονειρεύεται τον κόσμο,
γράφει για τον κόσμο, σκέφτεται για τον κόσμο,
μπορεί να είναι κάτι διαφορετικό,
διότι αυτό προέρχεται από αυτο το σχεδόν πρωτοφανές
μείγμα πολιτισμών.
Ο τόπος από που είσαι είναι τώρα λιγότερα σημαντικός
από τον τόπο στον οποίο πηγαίνεις.
Όλο και περισσότεροι από εμας ριζώνουν στο μέλλον
ή στο παρόν όσο και στο παρελθόν.
Και το σπίτι, όπως ξέρουμε, δεν είναι μόνο ο τόπος
όπου έτυχε να γεννηθείς.
Είναι ο τόπος όπου έγινες ο εαυτός σου.
Και όμως,
υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα με την κίνηση,
και είναι ότι είναι δύσκολο να βρεις την έδρα σου
όταν είσαι στον αέρα.
Πριν από μερικά χρόνια είδα ότι είχα μαζέψει
ένα εκατομμύριο μίλια μόνο από τη United Airlines.
Όλοι γνωρίζετε αυτό το τρελό σύστημα
έξι μέρες στην κόλαση με την έβδομη μέρα ρεπό.
(Γέλια)
Και άρχισα να σκέφτομαι ότι
η κίνηση ήταν τόσο καλή όσο η αίσθηση της ακινησίας
που μπορούσες να το βάλεις σε μια προοπτική.
Οχτώ μήνες αφού κάηκε το σπίτι μου,
συνάντησα έναν φίλο μου που δίδασκε σε ένα τοπικό γυμνάσιο
και είπε: «Έχω το ιδανικό μέρος για σένα».
«Αλήθεια;» είπα. Είμαι πάντα λιγάκι δύσπιστος
όταν άνθρωποι λένε τέτοια πράγματα.
«Όχι, αλήθεια», συνέχισε,
«είναι μόνο τρεις ώρες με το αυτοκίνητο,
και δεν είναι πολύ ακριβό,
και μάλλον δεν μοιάζει με κανένα μέρος που έχεις μείνει ποτέ».
Άρχισα να ενδιαφέρομαι λιγάκι. «Τι είναι;»
«Λοιπόν --» Εδώ ο φίλος μου άρχισε να κομπιάζει --
«Λοιπόν, είναι ένα καθολικό ερημητήριο».
Αυτή ήταν η λάθος απάντηση.
Είχα περάσει 15 χρόνια σε Αγγλικανά σχολεία,
έτσι είχα αρκετούς σταυρούς και υμνολόγια για όλη μου τη ζωή.
Στην πραγματικότητα, έφταναν για αρκετές ζωές.
Αλλά ο φίλος με διαβεβαίωσε ότι ούτε αυτός ήταν καθολικός,
ούτε και οι περισσότεροι σπουδαστές του
αλλά έκανε τα μαθήματα του εκεί κάθε άνοιξη.
Και όταν τα έκανε, ακόμη και το πιο ανήσυχο, απρόσεχτο,
γεμάτο με τεστοστερόνη 15-χρονο αγόρι από την Καλιφόρνια
χρειάζοταν μόνο τρεις ήμερες στη σιωπή
και κάτι μέσα του ηρεμούσε και ξεκαθάριζε.
Βρήκε τον εαυτό του.
Και σκέφτηκα «Οτιδήποτε δουλεύει σε έναν 15-χρονο
θα πρέπει να δουλέψει και σε μένα».
Έτσι μπήκα στο αυτοκίνητό μου και οδήγησα τρεις ώρες βόρια
κατά μήκος της ακτής,
και οι δρόμοι γινόντουσαν όλο και πιο άδειοι και πιο στενοί,
και έστριψα σε ένα ακόμη πιο στενό μονοπάτι,
μετά βίας ασφαλτοστρωμένο, που πήγαινε για τρία χιλιόμετρα
μέχρι την κορυφή του βουνού.
Όταν βγήκα από το αυτοκίνητό μου
ο αέρας παλλόταν.
Όλο το μέρος ήταν εντελώς σιωπηλό,
αλλά η σιωπή δεν ήταν μόνο η απουσία θορύβου.
Ήταν η παρουσία κάποιας ενέργειας ή επιτάχυνσης.
Και στα ποδιά μου ήταν η μεγάλη σιωπηλή μπλε πλάκα
του Ειρηνικού Ωκεανού.
Γύρω μου ήταν 800 στρέμματα από άγρια ξερά χαμόκλαδα.
Και κατέβηκα στο δωμάτιο όπου θα κοιμόμουν.
Μικρό, αλλά εξαιρετικά άνετο,
είχε ένα κρεβάτι και μια κουνιστή καρέκλα
και ένα μεγάλο γραφείο και ακόμη μεγαλύτερα παράθυρα
που κοίταζαν σε ένα μικρό, ιδιωτικό, περιφραγμένο κήπο
και μετά 350 μέτρα από χρυσό ψηλό χορτάρι
που έφτανε μέχρι τη θάλασσα.
Και κάθισα και άρχισα να γράφω,
και έγραφα και έγραφα,
αν και έιχα πάει εκεί για να ξεφύγω από το γραφείο μου.
Και όταν σηκώθηκα, είχαν περάσει τέσσερις ώρες.
Είχε νυχτώσει
και πήγα κάτω από αυτή την θαυμάσια αναποδογυρισμένη αλατιέρα των αστέρων
και μπορούσα να δω τα πίσω φώτα των αυτοκινήτων
που εξαφανίζοντα στα ορεινά 20 χιλιόμετρα προς το νότο.
Και πραγματικά έμοιαζε ότι οι ανησυχίες της προηγούμενης ημέρας
εξαφανίστηκαν.
'Οταν ξύπνησα την επόμενη μέρα
χωρίς τηλέφωνα, τηλεοράσεις και φορητούς υπολογιστές,
οι ημέρες φαίνονταν να εκτείνονται για χιλιάδες ώρες.
Ήταν όλη η ελευθερία που νιώθω όταν ταξιδεύω,
αλλά το ένιωσα βαθιά σα να είχα γυρίσει σπίτι.
Και δεν είμαι θρησκευόμενος,
έτσι δεν πήγαινα στη λειτουργία.
Δεν ζητούσα καθοδήγηση από τους μοναχούς.
Μόνο έκανα βόλτες κατά μήκος του δρόμου στο μοναστήρι
και έστελνα κάρτες σε αγαπημένους.
Κοίταζα τα σύννεφα,
και έκανα κάτι που συνήθως μου είναι το δυσκολότερο,
δηλαδή δεν έκανα τίποτα.
Άρχισα να γυρίζω σε αυτό το σημείο
και κατάλαβα ότι έκανα εκεί την πιο σημαντική εργασία μου
αόρατα, απλά καθισμένος σιωπηλά
και παιρνοντας τις πιο κρίσιμες αποφάσεις μου
που δεν μπορούσα να κάνω όταν έτρεχα
από το τελευταίο email στην επόμενη συνάντηση.
Και άρχιζα να σκέφτομαι ότι κάτι μέσα μου
πραγματικά φώναζε για ηρεμία
αλλά φυσικά δεν μπορούσα να το ακούσω
επειδή ήμουν τόσο απασχολημένος.
Ήμουν σαν ένας τρελός τύπος που καλύπτει τα μάτια του
και ύστερα παραπονιέται ότι δεν βλέπει τίποτα.
Και σκέφτηκα την θαυμάσια φράση
που έιχα μάθει όταν ήμουν μικρός στο Σενέκα
που λέει «Φτωχός δεν είναι ο άνθρωπος
που έχει λίγα, αλλά εκείνος που επιδιώκει περισσότερα».
Και φυσικά δεν προτείνω
να πάει ο οποιοσδήποτε εδώ σε ένα μοναστήρι.
Δεν είναι αυτό το θέμα.
Αλλά νομίζω ότι μόνο σταματώντας την κίνηση
μπορείς να δεις πού να πας.
Μόνο βγαίνοντας από τη ζωή σου και τον κόσμο
μπορείς να δεις τι σε νοιάζει περισσότερο
και να βρεις ένα σπίτι.
Παρατήρησα ότι τόσο πολλοί άνθρωποι σήμερα
λαμβάνουν ενσυνείδητα μέτρα να κάθονται σιωπηλοί για 30 λεπτά
κάθε πρωί για να συλλέξουν τις σκέψεις τους
σε μια γωνία του δωμάτιου χωρίς τις συσκευές τους
ή πάνε για τρέξιμο κάθε βράδυ
ή αφήνουν το κινητό τους
όταν πάνε για μια μεγάλη συζήτηση με έναν φίλο τους.
Η κίνηση είναι ένα φανταστικό προνόμιο
που μας επιτρέπει να κάνουμε τόσα πράγματα που οι παπούδες μας
δεν μπορούσαν καν να ονειρευτούν να κάνουν.
Αλλά η κίνηση, τελικά,
έχει μόνο σημασία αν έχεις ένα σπίτι για να γυρίσεις.
Και στο τέλος, το σπίτι δεν είναι, βεβαίως,
μόνο το μέρος όπου κοιμάσαι.
Είναι το μέρος όπου στέκεσαι.
Ευχαριστώ
(Χειροκρότημα)