Hôm nay chúng ta nói về Cạm bẫy của cảm xúc.
Sự theo đuổi hạnh phúc và sự sắp xếp của con người.
Tôi dẫn chứng hình ảnh một Darwin khắc khổ
với một con tinh tinh khá là hạnh phúc.
Điểm đầu tiên tôi muốn nói là theo đuổi hạnh phúc là việc bắt buộc
Con người khát khao được hạnh phúc, chỉ mong được hạnh phúc thôi,
và không thể không mong muốn như vậy.
Chúng ta buộc phải theo đuổi hạnh phúc
không chỉ để hưởng thụ, mà còn mong muốn có được hạnh phúc nhiều hơn.
Nếu cho rằng điều này đúng,
chúng ta làm tốt việc nâng tầm hạnh phúc của mình cỡ nào?
À, tất nhiên là chúng ta có cố gắng.
Nếu bạn xem trên trang Amazon, bạn sẽ thấy hơn 2,000 tựa đề sách
toàn là lời khuyên về bảy thói quen, chín lựa chọn,
10 bí mật,
khoảng 14,000 suy nghĩ được cho là sẽ đem đến hạnh phúc
Cách khác để chúng ta cố gắng tăng cường hạnh phúc
là chúng ta tự chữa trị cho mình.
Cho nên có khoảng 120 triệu toa thuốc kê đơn thuốc chống trầm cảm.
Prozac là loại thuốc thành công tuyệt đối đầu tiên
Thuốc này rất sạch, hiệu quả, không gây kích thích,
không nguy hiểm, và không có tác dụng phụ.
Vào năm 1995,
các loại thuốc cấm là một ngành công nghiệp đem lại $400 tỷ
chiếm 8% tổng số thương mại của thế giới
gần giống như xăng và dầu.
Những cách này thực sự không làm tăng hạnh phúc lên đáng kể.
Một vấn đề xảy ra bây giờ là,
trong khi tỉ lệ hạnh phúc
nằm ngang bằng như bề mặt của mặt trăng,
thì trầm cảm và lo lắng lại tăng lên.
Một số người cho rằng điều này là do chúng ta chuẩn đoán tốt hơn,
nên phát hiện nhiều người như vậy hơn.
Không phải đơn giản là như vậy. Chúng ta đang nhận thấy điều này trên toàn thế giới.
Ở Mỹ hiện giờ
xảy ra nhiều vụ tự tử hơn là giết người.
Có hàng loạt vụ tự tử ở Trung Quốc.
Theo dự đoán của Tổ Chức Sức Khỏe Thế Giới
tới năm 2020
trầm cảm lúc đó sẽ là
nguyên nhân lớn thứ hai gây khuyết tật
Tin vui ở đây là
nếu bạn khảo sát khắp nơi trên thế giới,
chúng ta sẽ thấy một điều rằng khoảng ba phần tư số người
nói rằng họ khá là hạnh phúc
Nhưng điều này không đi theo xu hướng thông thường nào hết.
Ví dụ như, hai biểu đồ này cho thấy thu nhập tăng lên
nhưng đường hạnh phúc lại tuyệt nhiên bằng phẳng.
Ngành tâm lý học, chuyên ngành của tôi
vẫn chưa làm được nhiều điều
giúp chúng ta hiểu hơn về hạnh phúc của con người.
Phần nào đó, chúng ta là con cháu của Freud, vốn là một người bi quan.
Ông cho rằng việc theo đuổi hạnh phúc là cuộc tìm kiếm vô vọng,
xuất phát từ khía cạnh trẻ con của mỗi cá nhân
mà không bao giờ tìm được trong thực tế.
Ông nói: "Người ta có khuynh hướng nói rằng
ý định con người phải được hạnh phúc
không được đề cập trong kế hoạch của tạo hóa."
Vì thế mục tiêu cuối cùng của liệu pháp tâm lý
thật ra chính là cái mà Freud gọi là sự đau khổ thông thường.
(Cười)
Freud đã phản ánh phần nào
cấu trúc của hệ thống cảm xúc con người
bao gồm mặt tích cực và tiêu cực
và hệ thống tiêu cực
lại rất nhạy cảm.
Thí dụ dễ hiểu là, chúng ta sinh ra đã thích mùi vị ngọt ngào
nhưng lại phản ứng mạnh đối với mùi vị đắng
Chúng ta cũng thấy một điều rằng con người hay đối nghịch với việc thua
hơn là hạnh phúc khi thắng.
Công thức để đạt được một cuộc hôn nhân hạnh phúc
là năm nhận xét tích cực hoặc giao tiếp,
cho mỗi biểu hiện tiêu cực.
Đủ thấy điều tiêu cực mạnh đến thế nào.
Đặc biệt đối với những cách thể hiện khinh thường hay ghê tởm,
bạn cần nhiều điều tích cực để đánh tan nó đi.
Tôi cũng muốn nhắc đến phản ứng đối với áp lực,
Chúng ta bị tác động bởi những mối nguy hiểm tức thời
thực tế, và sắp xảy ra,
và khi đó cơ thể có một phản ứng khó tin
khi các nội tiết tố được phóng thích.
Chúng ta có một hệ thống cũ kỹ
và luôn thường trực khi có nguy hiểm cận kề.
Và theo thời gian, điều này được gọi là phản ứng với áp lực,
áp lực có nhiều tác động lớn đến cơ thể.
Cortisol tràn ngập trong não;
nó tiêu hủy các tế bào não trước và trí nhớ,
và gây ra đủ loại vấn đề về sức khỏe.
Nhưng không may thay, chúng ta cần hệ thống này một phần nào đó.
Nếu chúng ta chỉ bị điều khiển bởi hệ thống niềm vui
chúng ta sẽ không sống sót lâu được.
Chúng ta có đến 2 trung tâm chỉ huy.
Cảm xúc là những phản ứng mạnh mẽ ngắn ngủi để đáp lại
thách thức và cơ hội.
Và mỗi cái cho phép chúng ta chọn lựa những cái tôi khác nhau
để điều chỉnh, phát triển hay bỏ qua
những suy nghĩ, khái niệm, cảm xúc và kí ức.
Chúng ta cứ mặc nhiên cho là cảm xúc chỉ là cảm xúc
Nhưng thật ra, cảm xúc là một loại báo động theo hệ thống
có thể làm thay đổi những gì chúng ta nhớ,
cách chúng ta ra quyết định
và cách chúng ta nhận thức sự việc.
Vì thế tôi sẽ nói thẳng về ngành khoa học mới về hạnh phúc.
Chúng ta đã đi xa khối ảm đạm của Freud,
và ngày nay con người thật sự nghiên cứu về điều này.
Điểm trọng yếu trong ngành khoa học hạnh phúc
là hạnh phúc và bất hạnh
không phải là 2 cực của một thể liên tục duy nhất.
Mô hình của Freud đúng là một thể liên tục duy nhất
rằng, khi bạn bớt đau khổ,
bạn sẽ hạnh phúc hơn.
Điều này không đúng - khi bạn ít đau khổ hơn,
bạn ít đau khổ hơn.
Và rằng hạnh phúc là đầu bên kia của phương trình
Và nó đã bị bỏ quan. Bị bỏ qua trong liệu pháp tâm lý.
Vì thế khi triệu chứng của con người qua đi, chúng thường hay tái phát lại,
Bởi vì ở đây không có khái niệm về nửa kia -
như là vui vẻ, hạnh phúc, trắc ẩn, biết ơn
những cảm xúc tích cực.
Và dĩ nhiên chúng ta biết điều này theo bản năng,
rằng hạnh phúc không phải là sự thiếu vắng của đau khổ
Nhưng điều này không được nói đến mãi đến gần đây,
xem chúng như hai hệ thống song song.
Nên cơ thể có thể tìm kiếm cơ hội
và cùng lúc đó, bảo vệ mình khỏi bị nguy hiểm.
Và chúng dường như hai hệ thống
tương tác hỗ qua lại và năng động.
Con người từng luôn muốn tái cấu trúc
Chúng ta sử dụng từ "hạnh phúc",
là một thuật ngữ lớn
Nó bao gồm ba loại cảm xúc không có từ tiếng Anh tương đương:
fiero, là điều tự hào khi hoàn thành một cái gì đó mang tính thách thức;
schadenfreude, là niềm vui khi thấy bất hạnh của người khác,
một niềm vui độc ác;
và cuối cùng là naches, là niềm tự hào và niềm vui đối với trẻ con.
Không có trong danh sách này và cũng không có trong các cuộc thảo luận về hạnh phúc,
là hạnh phúc trước hạnh phúc của người khác.
Hình như chúng ta không có từ ngữ cho khái niệm này.
Chúng ta rất nhạy cảm đối với điều tiêu cực,
nhưng điều này phần nào được bù lại
bởi điều tích cực mà chúng ta có.
Theo bản năng, chúng ta là người đi tìm khoái lạc.
Trẻ con thường yêu vị ngọt
và ghét vị đắng.
Chúng thích sờ mặt phẳng mịn màng chứ không thích những gì thô ráp.
Chúng thích nhìn những gương mặt xinh đẹp
chứ không thích những khuôn mặt chân phương.
Chúng thích nghe những giai điệu hòa hợp
chứ không thích nghe giai điệu không hòa hợp.
Trẻ con thực sự được sinh ra
với nhiều niềm vui bẩm sinh.
Đã từng có nhà tâm lý học nói một câu rằng
80 phần trăm việc theo đuổi hạnh phúc
chỉ là liên quan đến di truyền
và việc trở nên hạnh phúc hơn cũng khó như việc muốn cao hơn.
Điều này thật vô lí.
Di truyền đóng góp đáng kể đối với hạnh phúc
khoảng 50%
nhưng vẫn còn 50% được chưa tính đến.
Hãy xem xét bộ não một chút,
để xem hạnh phúc bắt nguồn từ đâu
trong công cuộc tiến hóa.
Chúng ta có ít nhất hai hệ thống ở đây,
và chúng đều rất cổ.
Một là hệ thống phần thưởng,
được nuôi dưỡng bằng chất dopamine.
Và nó bắt nguồn từ vùng chỏm não.
Nó đi qua vùng nhân não,
đi lên tận vùng vỏ não trán trước, vỏ não trán ổ mắt,
nơi đưa ra các quyết định ở mức độ cao.
Điều này trước đây được xem như là
một hệ thống niềm vui của bộ não.
Vào những năm 1950,
Olds và Milner đưa các điện cực vào não chuột.
Và con chuột cứ liên tục ấn vào thanh đó
hàng ngàn hàng vạn lần.
Nó không ăn, không ngủ, không quan hệ tình dục.
Nó không làm gì cả, ngoài việc nhấn thanh này.
Vì thế họ kết luận rằng
đây chính là hệ thống tạo khoái lạc của bộ não.
Nhưng hóa ra không phải như vậy,
nó chỉ là hệ thống truyền cảm hứng,
hệ thống mong muốn.
Nó làm cho các vật thể thêm tính nổi trội.
Nó khiến điều gì đó trông hấp dẫn
đến nỗi bạn phải đuổi theo nó.
Nó hơi khác biệt
với hệ thống khoái lạc
chỉ đơn giản ra lệnh "Tôi thích điều này."
Như bạn thấy, hệ thống tạo khoái lạc,
là nơi các chất giống như thuốc phiện, như oxytocin,
lan tỏa rộng rãi trong bộ não.
Hệ thống chất dopamine, hệ thống mong muốn,
tập trung hơn nhiều.
Một điều khác về cảm xúc tích cực là chúng có một dấu hiệu nhận biết phổ thông.
Và chúng ta nhìn thấy nụ cười.
Và dấu hiệu nhận biết phổ thông không phải chỉ là kéo góc môi
về phía gò má.
Mà nó còn là nếp nhăn ở đuôi mắt,
tạo nên khối cơ vòng quanh mắt.
Những đứa trẻ sơ sinh 10 tháng tuổi khi trông thấy mẹ của mình
sẽ thể hiện kiểu cười này.
Những người hướng ngoại sử dụng điều này nhiều hơn người hướng nội.
Những người bị thoát khỏi trầm cảm
thể hiện điều này nhiều hơn trước đó.
Vậy nên nếu bạn muốn thể hiện vẻ hạnh phúc thực sự,
bạn sẽ tìm ra cách thể hiện này.
Những niềm vui của chúng ta khá cổ xưa.
Và tất nhiên là chúng ta học rất nhiều niềm vui,
đa phần là rất căn bản. Và một trong số chúng, tất nhiên là niềm đam mê với tự nhiên -
đó là việc chúng ta phản ứng đối với thế giới thiên nhiên
điều này rất sâu sắc.
Nhiều cuộc nghiên cứu
được thực hiện trên những người hồi phục sau phẫu thuật,
thấy rằng những người hay đối diện bức tường
so với những người nhìn ra cây cối và thiên nhiên,
những người nhìn ra bức tường
thường nằm viện lâu hơn, cần nhiều thuốc hơn
và có nhiều biến chứng y khoa hơn.
Tự nhiên có điều gì đó giúp con người hồi phục,
và đó là một phần của việc thiên nhiên giúp ta hòa hợp.
Con người, đặc biệt là những sinh vật hay bắt chước
Và chúng ta đã bắt chước từ giây phút chúng ta sinh ra.
Đây là một đứa trẻ ba tuần tuổi.
Nếu bạn lè lưỡi ra trước đứa bé này,
nó sẽ làm giống như vậy.
Chúng ta là những thực thể xã hội từ bé.
Và thậm chí những cuộc nghiên cứu về sự hợp tác
cho thấy rằng sự hợp tác giữa các cá nhân
kích thích các khu đền ơn của bộ não.
Một vấn đề mà tâm lý học đã từng có
là thay vì nhìn vào vấn đề tự nhiên này -
hay sự quan trọng của tính xã hội của bộ não
đối với con người vốn dĩ bất lực trước thế giới
và cần có nhau một cách khẩn thiết -
thì họ lại tập trung vào bản ngã
và lòng tự trọng chứ không phải là cái tôi của ai khác.
Là "tôi", chứ không phải "chúng ta".
Tôi cho rằng đây là một vấn đề to lớn
đi ngược lại sinh học và bản chất
và không giúp chúng ta hạnh phúc hơn.
Vì bạn thử nghĩ xem, con người hạnh phúc nhất khi ở giữa những người khác,
khi họ bị cuốn hút vào điều gì đó ngoài thế giới,
khi họ ở bên người khác, khi họ năng động,
khi họ chơi thế thao, tập trung vào người họ yêu thương,
học tập, quan hệ tình dục, vân vân.
Lúc đó họ không ngồi trước gương
cố gắng hình dung về bản thân,
hoặc suy nghĩ về chính họ.
Đây không phải là những lúc bạn thấy hạnh phúc nhất.
Vấn đề khác ở đây là, theo một lời khuyên
là nếu bạn nhìn vào phân tích ngôn ngữ được xử lý trên máy tính
về những người tự tử
bạn sẽ thấy được điều này, khá là thú vị,
là việc sử dụng đại từ ngôi thứ nhất số ít
"tôi" "của tôi"
chứ không phải là "chúng ta" "chúng tôi"
và những câu chữ rất thất vọng
và họ rất cô đơn.
Việc ở một mình là bất thường đối với con người.
Có một nhu cầu được thuộc về tập thể.
Nhưng có nhiều cách lịch sử tiến hóa đã bẫy được chúng ta.
Vì, thí dụ như, gene không quan tâm xem chúng ta có hạnh phúc không,
chúng chỉ quan tâm là chúng ta sao chép lại,
chúng ta truyền lại gene sinh học của mình.
Ví dụ như chúng ta có ba hệ thống
tạo ra sự sinh sản, vì nó rất quan trọng.
Đó là đam mê, có nghĩa là mong muốn quan hệ tình dục.
Nó bị ảnh hưởng bởi các hóc môn giới tính.
Sự thu hút lãng mạn
đó là hệ thống khao khát.
Và nó được nuôi dưỡng bởi chất dopamine. Nó có nghĩa là "tôi phải có được người này."
Đó là sự gắn bó, với chất oxytocin,
và chất opiate gây nghiện, cho rằng "Đây là một mối quan hệ lâu dài."
Thấy vấn đề ở đây rồi chứ, là con người, 3 điều này có thể tách biệt.
Cho nên một người có một mối quan hệ gắn bó lâu dài
yêu thương lãng mạn với người khác,
và muốn quan hệ tình dục với một người thứ ba.
Điều khiến gene nhiều khi đánh lạc hướng chúng ta
chính là địa vị xã hội.
Chúng ta nhận biết rất rõ về địa vị xã hội của chúng ta
và luôn tìm kiếm nâng cao và tăng cường địa vị.
Trong thế giới của động vật, chỉ có một cách để nâng cao vị thế,
đó là đàn áp.
Tôi nắm quyền ra lệnh bằng sự can đảm
và tôi giữ nó bằng cách vỗ vào ngực,
và bạn phải phục tùng tôi.
Ngày nay, con người có rất nhiều cách để đứng đầu,
và đó là một lộ trình vinh quang,
mà ai cũng thực hiện được.
Nếu ai đó có chuyên môn và kiến thức, và biết cách thực hiện công việc,
chúng ta sẽ cho người đó địa vị.
Và rõ ràng đó là cách chúng ta tạo ra nhiều loại địa vị
để con người không bị lép vế trong hệ thống địa vị
như trong thế giới động vật.
Các dữ liệu không thể hiện việc dùng tiền mua lấy hạnh phúc.
Nhưng không hẳn điều đó là không đúng.
Vì thế nếu bạn đặc biệt quan tâm vấn đề này, sự thỏa mãn cuộc sống,
bạn sẽ thấy sự thỏa mãn cuộc sống sẽ gia tăng cùng với mức tăng thu nhập.
Bạn sẽ thấy sự đau khổ gia tăng cùng với mức thu nhập thấp.
Rõ rằng có sự ảnh hưởng ở đây.
Nhưng sự ảnh hưởng này khá nhỏ.
Và một trong những vấn đề liên quan đến tiền là chủ nghĩa vật chất.
Khi con người quá chạy theo đồng tiền
họ sẽ quên những nhu cầu cơ bản thực sự trong đời sống.
Và chúng ta có ở đây, một cặp đôi này.
"Bạn có nghĩ rằng những người kém may mắn có đời sống tình dục tốt hơn không?"
Và rằng đứa trẻ này nói rằng "Để mặc tôi với đồ chơi của tôi."
Và vấn đề là điều này đã tiếp quản nhiệm vụ.
Tức là hệ thống mong muốn của chất dopamine
tiếp quản và làm thay đổi cả hệ thống vui vẻ.
Maslow đã từng có ý tưởng về điều này vào những năm 1950,
đó là khi con người đạt được mức nhu cầu sinh học của mình,
khi thế giới an toàn hơn,
và chúng ta không phải lo lắng về các nhu cầu căn bản -
hệ thống sinh học của chúng ta, dù dưới bất kì động cơ nào, được thỏa mãn -
chúng ta có thể vượt lên nó, để nghĩ ra ngoài bản thân
về sự tự khẳng định và chiêm nghiệm,
và vượt qua nhu cầu vật chất.
Vì thế để tóm tắt nhanh chóng những nội dung chính
để chúng ta dễ nắm bắt.
Một là con người trải qua quá trình thay đổi lượng tử:
họ cảm thấy cuộc sống và các giá trị của họ đã thay đổi.
Và chắc chắn nếu bạn nhìn vào các loại giá trị có thể đạt được,
bạn thấy sự giàu có, sự mạo hiểm, thành tựu, lạc quan, niềm vui, được tôn trọng,
trước khi có sự thay đổi,
thành những giá trị không có tính vật chất hơn nhiều.
Phụ nữ có một bộ các giá trị khác nhau.
Nhưng điều tương đồng là đều có chung sự hạnh phúc.
Họ đi từ sự hấp dẫn, hạnh phúc, giàu có và tự chủ
đến sự rộng lượng và tha thứ.
Tôi xin kết thúc bằng vài câu trích dẫn.
"Chỉ có một câu hỏi:
Yêu thế giới như thế nào?"
"Nếu cuộc sống hàng ngày của bạn có vẻ nghèo nàn,
đừng đổ thừa cho nó; hãy nhận lỗi về mình.
Nói với mình rằng mình không đủ thi vị
để gọi giàu sang đến." Trích dẫn từ Rilke.
"Đầu tiên, hãy nói với bản thân bạn sẽ trở thành điều gì.
Sau đó làm việc mà bạn phải làm."
Cám ơn đã lắng nghe.
(Tiếng vỗ tay)