Buna "Bir Duyguya Bağlanmak" deniyor:
Mutluluğun Peşinde Olmak ve İnsanın Tasarımı.
Biraz Darwin'le zıt düşünüyorum,
ama yukarıda çok mutlu bir şempanze var.
İlk ana fikrim mutluluğu aramanin bir zorunluluk olduğudur.
İnsan mutlu olmayı ister, sadece mutlu olmayı ister,
ve mutlu olmamayı isteyemez.
Mutluluğun peşinden koşmaya programlanmışız,
yalnızca ondan faylanmak değil daha fazlasını isteriz.
Öyleyse bunun gerçek olduğunu kabul edersek,
mutluluğumuzu artırmada ne kadar iyiyiz?
Kesinlikle bunu deniyoruz.
Amazon'un internet sitesine bakarsanız, orada 2.000'in üzerinde
yedi alışkanlık, dokuz tercih, on sır üzerine tavsiye içeren
başlık var,
mutluluk getirmesi beklenen 14.000 düşünce var.
Mutluluğumuzu artırmak için denediğimiz diğer bir yol
ilaç kullanmak.
Ve 120 milyonun üzerinde anti-depresan reçetesi yazılmış durumda.
Prozac gerçekten çok etkili olan ilk ilaçtı.
Temiz ve etkiliydi, kafa yapmıyodu,
gerçekten tehlikesizdi, sokakta satılmak için değersizdi.
1995'de,
yasadışı ilaçlar 400 milyon dolarlık bir sektördü,
dünya ticaretinin %8'ine tekabül ediyor,
neredeyse gaz ve petrolle aynı düzeyde.
Bu mutluluk yolları mutluluğumuzu gerçekten arttırmadı.
Şu anda olan problem birisi,
mutluluk oranlarının
ayın yüzeyi kadar düz olmasına rağmen,
depresyon ve anksiyete yükseliyor.
Bazıları bunun sebebini daha iyi teşhis imkanlarına
ve daha çok insanın teşhis edilmesine bağlıyor.
Yalnız o kadar değil. Bu durumu tüm dünyada görüyoruz.
ABD'de şu anda,
cinayetten çok intihar oluyor.
Çin'de intiharlarda artış var.
Ve Dünya Sağlık Örgütü'nün tahminlerine göre
2020 yılına kadar,
depresyon sakatlığın en büyük
ikinci sebebi haline gelecek.
Şimdi buradaki iyi haber ise
dünya çapında bir araştırma yaparsanız,
insanların %75'inin oldukça mutlu
olduğunu söylediğini görürsünüz.
Fakat bu olağan trendleri takip etmiyor.
Mesela, bu ikisi gelir düzeyindeki büyük artışı gösteriyor,
tamamen düz mutluluk eğrisi.
Benim alanım, psikoloji alanı,
insan mutluluğunu anlamak için,
daha ileriye gitmeyi tam sağlayamadı.
Kısmen, bir pesimist olan Freud'un mirası var,
ki mutluluğu aramanın zorunlu bir arayış olduğunu söylemişti,
bireyin bebeklik yönleriyle sürülen
ve asla gerçekle bağdaşmayan.
Şöyle demişti, "Birisi şunu söylemeye meyillidir
insanın mutlu olmasının maksatı
yaratılış planına dahil değildir."
Öyleyse, psikoanalitik psikoterapinin nihai hedefi
Freud'un çağırdığı gibi olağan mutsuzluktu.
(Kahkaha)
Ve Freud kısmen
insanın duygusal sisteminin anatomisini yansıtır --
ki hem pozitif hem negatif sistemlerimiz vardır,
ve negatif sistemimiz
aşırı derecede hassastır.
Örneğin, tatlı bir şeyin tadını severek doğarız,
ve acı şeylere tam ters tepki gösteririz.
Ayrıca kaybetmek karşısında hoşnutsuz olurken,
kazanmakla mutlu oluruz.
Mutlu bir evliliğin formulü
her negatif bir davranış için, beş pozitif
söz ve etkileşimdir.
İşte bu negatifin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.
Özellikle nefret ve iğrenmenin dışa vurumu,
onları devirmek için çok fazla pozitife ihtiyacınız var.
Buraya ayrıca stres tepkisini koydum.
Ani, fiziksel ve yakın tehlikeler karşı,
çok dikkatliyizdir,
bu yüzden vücudumuz içsel uyuşturucuların geldiği yere
inanılmaz bir tepki gösterir.
Gerçekten çok eski ve fiziksel tehlikeye karşı olan
bir sisteme sahibiz.
Ve bu zamanla, vücutta muazzam etkileri olan
stres tepkisine dönüşür
Beyni kortizol istila eder,
hippokampüs hücrelerini ve hafızasını yıkar,
ve birçok sağlık problemine sebep olur.
Fakat maalesef, kısmen bu sisteme ihtiyacımız var.
Yalnızca zevk ile idare edilseydik
hayatta kalamazdık.
İki tane buyruk görevimiz var.
Duygular, meydan okumalara ve fırsatlara karşı
kısa ömürlü şiddetli tepkilerdir.
Ve onların her birisi, bize "benlikler geçişini" başarmamıza izin veriyor
düşünceleri, algıları, duyguları ve hafızayı,
ayarlamayı, açmayı ve kapatmayı.
Duyguları yalnıza hissettiklerimiz gibi düşünmeye meyilliyiz.
Ama gerçekte, duygular tüm sistemlerin alarmı gibidir
ne hatırladığımıza,
ne tür kararlar verdiğimize,
ve nasıl algıladığımıza göre değişir.
Mutluluğun yeni bilimine gideyim.
Freudyen hüzünden ayrıldık,
ve insanlar şimdi faal olarak bunu çalışıyor.
Ve mutluluğun bilimindeki en önemli noktalardan birisi
mutluluk ve mutsuzluğun
tek ve sürekli bir dizinin uç noktaları olmadığıdır.
Freudyen model sürekli bir dizidir,
ne kadar az hüzünlendikçe,
o kadar mutlu olursunuz.
Ve bu doğru değil -- Daha az hüzünlendiğinizde,
daha az mutlu olursunuz.
Ve mutluluk denklemin tamamen farklı bir ucu.
Ve bu eksikti. Bu, psikoterapide eksikti.
Bu yüzden insanların belirtileri gittiği zaman, bunlar tekrarlama eğilimindedir,
çünkü bir diğer yarı duygusu yoktur -
zevk, mutluluk, merhamet, minnettarlık gibi
pozitif duyguların olduğu.
Ve tabi ki hepimiz sezgisel olarak biliyoruz ki
mutluluk sadece sefaletin olmaması durumu değildir.
Ama bir şekilde, yakın zamana kadar,
bunları iki paralel sistem olarak görme fikri öne sürülmemişti.
Böylece hiç kimse bir yandan fırsatları arayıp
bir yandan da kendisini tehlikeden koruyamazdı.
Ve bunlar bir çeşit çift taraflı
ve dinamik bir şekilde etkileşimde olan sistemler.
İnsanlar aynı zamanda çözümlemek istedi.
Biz "mutlu" kelimesini kullanıyoruz,
ve bu çok geniş kapsamlı bir terim.
Ve İngilizce kelime karşılığı olmayan üç duygu:
fiero, bir zorluğu başarıyla aşmanın getirdiği gurur;
schadenfreude, başka birinin talihsizliğinden duyulan mutluluk,
kötü niyetli bir zevk;
ve naches, birinin çocuğundan duyduğu gurur ve neşe.
Bu listede eksik olan, ve bütün mutluluk tartışmalarından da eksik olan,
başka birinin mutluluğundan duyulan mutluluktur.
Bunun karşılığı olacak bir kelime yok gibi görünüyor.
Olumsuzluklara çok duyarlıyız,
ama bu içimizde pozitiflik olduğu
gerçeği ile dengelenir.
Biz aynı zamanda zevk arayıcıları olarak doğarız.
Bebekler tatlı tatları severler
ve acı tatlardan nefret ederler.
Onlar pürüssüz yüzeylere dokunmayı sert yüzeylere tercih ederler.
Onlar güzel yüzlere bakmayı
sade yüzlere bakmaya tercih ederler.
Onlar, ahenkli melodileri dinlemeyi
uyumsuz melodileri dinlemeye tercih ederler.
Bebekler gerçekten de pek çok
doğuştan zevkle dünyaya gelir.
Bir keresinde bir psikologun şöyle bir söylemi olmuştu:
mutluluk arayışının yüzde 80'i
gerçekten sadece genlerle ilgili,
ve daha fazla mutlu daha uzun olmak kadar zordur.
Bu saçmalık.
Genlerin mutluluk üzerinde nezih bir katkısı var --
yaklaşık yüzde 50 --
ama hala hesaplanmamış bir yüzde 50 daha var.
Şimdi bir dakikalığına beyine bir bakalım,
ve mutluluğun kaynağının
evrimin neresinden olduğunu görelim.
Bizim burada temel olarak iki sistemimiz var,
ve ikisi de çok eskiden kalma.
Bir tanesi ödül sistemi,
ve bu kimyasal dopamin ile besleiyor.
Ve bu ventral tegmental bölgede başlar.
Buradan akumbens hücre çekirdeğine,
oradan da prefrontal korteks, orbital frontal kortekse,
kararların verildiği yüksek seviyeye, kadar yol alır.
Bu aslında beynin zevk sistemi olarak
görülen bir sistemdi.
1950lerde,
Olds ve Milner bir farenin beynine elektrot yerleştirdiler.
Ve fare o tuşa binlerce ve binlerce ve binlerce kere
basıp dururdu.
Yemek yemezdi. Uyumzadı. Seks yapmazdı.
Hiçbir şey yapmaz ama o tuşa basardı.
Bu yüzden, bunun, bilirsiniz,
beynin orgasmatronu olduğunu varsaydılar.
Onun öyle olmadığı, aslında
bir motivasyon sistemi, bir arzulama sistemi
olduğu ortaya çıktı.
Bu, nesnelere teşvik edici özellik denilen şeyi veriyordu.
Bu, bir şeyi o kadar çekici bir hale getiriyordu ki
sizin o şeyin peşinden gitmeniz gerekiyordu.
Bu da zevk sistemi dediğimiz ve
en basitiyle "Ben bunu sevdim." diyen
sistemden farklıdır.
Zevk sistemi, gördüğünüz gibi,
içsel uyuşturucular olan, oksitosin hormonu bulunmakta,
ve bu da beyninde geniş ölçüde yayılmakta.
Dopamin sistemi, arzulama sistemi,
bundan daha merkezidir.
Pozitif duygularla ilgili bir başka şey ise evrensel bir işaretlerinin olmasıdır.
Ve işte burada gülümsemeyi görüyoruz.
Ve evrensel işaret sadece dudakların kenarının
elmacıklara doğru yükselmesi değildir.
Bu aynı zamanda gözlerin dış köşelerinin,
orbikularis oculinin, kırışmasıdır.
Öyleyse gördünüz mü, 10 aylık bebekler bile, annelerini gördüklerinde
bu tür bir gülümseme göstereceklerdir.
Dışa dönükler bunu içe dönüklerden daha fazla kullanır.
Depresyondan kurtulmuş insanlar
bunu sonrasında önceye göre daha çok gösterir.
Bu yüzden eğer mutluluğun gerçek görünüşünü ortaya çıkarmak istiyorsanız
bu ifade için bakmanız gerekecek.
Zevklerimiz gerçekten eskiden kalma.
Ve biz, tabi ki, çok çok fazla zevk öğreniyoruz
ama bunların çoğu temel şeyler. Bunlardan biri de tabi ki, biophilia -
bizim çok derin olan doğal dünyaya karşı
bir cevabımızın olması.
Ameliyattan sonra iyileşen hastalar üzerinde
yapılan çok ilginç çalışmalarda,
tuğladan bir duvara bakan insanlarla
ağaçlara ve doğaya bakan insanları karşılaştırıldığında
tuğladan duvara bakan insanların
hastanede daha uzun süre kaldığını, daha fazla ilaca ihtiyaç duyduğunu
ve daha fazla tıbbi zorluklar çıktığını gösterdi.
Doğanın çok iyileştirici bir kısmı var,
ve bu da bizim ayarlandığımız kısmı.
İnsanlar, özellikle çoğumuz, çok taklit eden yaratıklarız.
Ve biz neredeyse doğduğumuz saniyeden itibaren taklit ediyoruz.
İşte üç haftalık bir bebek.
Ve siz bu bebeğe dil çıkartırsanız
bebek de aynısını yapacaktır.
Biz en başından beri sosyal varlıklarız.
Ve birlikte iş yapma üzerine çalışmalar bile
bireylerin birlikte iş yapmasının
beyindeki ödül merkezlerini aydınlattığını gösterir.
Psikolojinin bir sorunu
bu özneler arasılığa - ya da
dünyaya yardıma muhtaç gelen ve
birbirlerine çok fazla ihtiyaç duyan insanlar için
sosyal beynin önemine - bakmak yerine
onlar daha çok kişinin kendine ve özgüvenine
odaklandılar, kendi-diğere değil.
Bu bir çeşit "ben", "biz" değil.
Ve ben bunun biolojimize ve doğamıza ters gelen
ve bizi hiç de daha mutlu yapmamış
kocaman bir problem olduğunu düşünüyorum.
Çünkü düşündüğünüz zaman, insanların en mutlu halleri bir akışın içindeyken,
dünyada birşeylerin içine çekildikleri zaman,
başka insanlarla olduklarında, aktif olduklarında,
spor yaptıklarında, sevdikleri biriyle ilgilendiklerinde
öğrenirken, seks yaparken, her neyse.
Onlar bir aynanın karşısına oturmuş
kendilerini çözmeye çalışmıyor
veya kendilerini düşünmüyorlar.
Bunlar en mutlu hissettiğiniz dönemler değildir.
Diğer bir şey de, yani bir kanıt parçası da,
intihar eden insanların bilgisayarla işlenmiş
metin analizlerine baktığınızda
orada bulduğunuz, ki bu çok ilginç,
birinci tekil şahıs kullanımıdır -
"ben," "bana," "benim," vardır
"biz" ve "bize" değil -
ve mektuplarda umutsuzluktan çok
onların gerçekten yalnız oldukları vardır.
Ve yalnız olmak insanın doğasına çok aykırıdır.
Derin bir ait olma hissi vardır.
Ama evrimsel tarihimizin bizi gerçekten tökezlettiği durumlar var.
Çünkü, örneğin, genler bizim mutlu olmamızı önemsemiyor,
onlar bizim aynını tekrarlamamızı,
genlerimizi devam ettirmemizi önemsiyor.
Bu yüzden mesela üremenin altında yatan
üç sistemimiz bulunmakta, çünkü o çok önemli.
Şehvet vardır, ki bu sadece seks yapma isteğidir.
Ve buna gerçekten seks hormonları aracı olmaktadır.
Romantik çekim vardır,
bu da arzulama sistemine girer.
Ve bu da dopamin ile beslenir. Ve bu da, "Ben bu kişiye sahip olmalıyım."
Bağlanma vardır, ki bu oksitosin,
ve bu uyuşturur, ve der ki, "Bu uzun süreli bir bağ."
Görüyorsunuz ki problem, insanlar olarak, bu üçü ayrılabilir.
Bu yüzden, bir insan uzun süreli bir bağlılık içinde olup,
başka bir insan tarafından romantik bir şekilde aklı çelinebilir,
ve üçüncü bir insan ile de seks yapmak isteyebilir.
Genlerimizin bizi yoldan çıkardığı diğer bir durum ise
sosyal statülerdir.
Sosyal statümüzün şiddetli bir şekilde farkındayız
ve her zaman bunu ilerletmenin ve yükseltmenin yollarını ararız.
Şimdi hayvanlar aleminde, statüyü yükseltmenin sadece bir yolu vardır,
ve bu üstünlüktür.
Ben fiziksel kahramanlıklarla yönetimi ele geçiriyorum,
ve ben göğsüme vurmaya devam ediyorum,
ve sen de itaatkâr hareketler yapıyorsun.
Şimdi, insanın tepeye yükselmek için çok başka bir yolu vardır,
ve bu da prestij yoludur,
ki bu da serbestçe görüşülmüştür.
Birinin uzmanlığı ve bilgisi vardır, bir şeylerin nasıl yapılacağını biliyordur,
ve biz bu insana statü veririz.
Ve bu da açıkça bizim daha birçok statü nişleri oluşturmamızın yoludur,
ki böylece insanlar, hayvanlar aleminde olduğu gibi, statü hierarşisinde
altlarda olmak zorunda kalmaz.
Veriler, paranın mutluluğu satın aldığını son derece destekler durumda değil.
Ama alakasız da değil.
Bu yüzden bunun gibi sorulara baktığınızda, hayattan tatmin,
görüyorsunuz ki her bir gelir basamağı ile birlikte hayattan tatmin de yükseliyor.
Görüyorsunuz ki zihinsel sıkıntı da daha düşük gelir seviyesiyle yükseliyor.
Bu yüzden açıkça bir etkisi var.
Ama bu etki nispeten küçük.
Ve para ile ilgili sorunlardan biri de materyalizm.
İnsanlar çok hırslı bir şekilde para peşine düştükleri zaman olan şey,
onların hayatın gerçek temel zevklerini unutuyor olması.
İşte burada bu çift var.
"Sence daha talihsiz insanların daha mı iyi seks hayatları var?"
Ve sonra buradaki çocuk diyor ki, "Beni burada oyuncaklarımla yalnız bırak."
Bu yüzden bir şey var ki o da gerçekten onun kontrolü eline geçirmesi.
Bütün dopamin bazlı isteme sistemi
kontrolü ele geçiriyor ve zevk sisteminin tamamını raydan çıkarıyor.
Maslow'un 1950lerde şöyle bir fikri vardı,
insanlar biyolojik ihtiyaçlarının üzerine çıktıkça,
dünya daha güvenli hale geldikçe
ve temel ihtiyaçlarımızın karşılanması endişemiz ortadan kalktıkça -
biyolojik sistemimiz, bizi motive eden her ne ise, tatmin edildiğinde -
onların üzerine çıkabilir, kendimizden öteyi, kendini gerçekleştirme
veya deneyüstülüğe doğru düşünebilir
ve materyalizmin üzerine çıkabiliriz.
Bu yüzden bunun böyle olabileceğini öne süren
çok kısa verilerle hızlıca sonuçlandıralım.
Biri, kuantum değişim dediğimiz şeyden geçen insanların
bütün hayatlarının ve bütün değerlerinin değiştiğini hissetmeleri.
Ve muhakkak, bu değerlerin türlerine baktığınız zaman,
servet, macera, başarı, zevk, eğlence ve saygı görmeyi
değişimden önce
ve çok daha post-materyalist değerleri değişimden sonra görürsünüz.
Kadınlar çok farklı bir değer yargısı değişikliği yaşadılar.
Fakat çok benzer şekilde, sadece mutluluk ayakta kaldı.
Onlar çekicilik, mutluluk, zenginlik ve öz-kontrol'den
cömertlik ve affediciliğe dönüştü.
Bir kaç alıntı ile bitiriyorum.
"Tek bir soru var:
Bu dünyayı nasıl sevmeli?"
Ve Rilke'den, "Eğer günlük yaşamınız sönük görünüyorsa,
onu suçlamayın; kendinizi suçlayın.
Kendinize onun zenginliklerini çağıramayacak kadar
şair olmadığınızı söyleyin."
"Önce, kendinize ne olabileceğinizi söyleyin
Sonra ne olmanız gerekiyorsa onu olun."
Teşekkürler.
(Alkış)