Σίντνεϊ. Πάντα ήθελα να πάω στο Σίντνεϊ.
Έφτασα, λοιπόν, στο αεροδρόμιο, πήγα στο ξενοδοχείο
και εκεί, στο σαλόνι, είδα ένα φυλλάδιο
για το Φεστιβάλ του Σίντνεϊ. Το ξεφύλλισα
και έπεσα πάνω σ' ένα σόου που λεγόταν «Ζωντανά στο Μίντο».
Η περιγραφή έλεγε «Οι δρόμοι του προαστίου Μίντο
γίνονται η σκηνή για την παράσταση
που δημιούργησαν καλλιτέχνες απ' όλον τον κόσμο
σε συνεργασία με τους κατοίκους του Μίντο».
Άραγε, ποιο να ήταν αυτό το Μίντο;
Έμαθα ότι η πόλη του Σίντνεϊ αποτελείται από προάστια
και το ίδιο το Μίντο είναι στα νοτιοδυτικά, περίπου μια ώρα απ' το κέντρο.
Ομολογώ δεν είχα κάτι τέτοιο υπ' όψιν
για την πρώτη μου μέρα στην πόλη.
Είχα σκεφτεί να επισκεφθώ τη Γέφυρα του Λιμανιού ή την Μπόντι
αλλά ούτε καν ήξερα το Μίντο. Όμως, παραγωγός είμαι
και η γοητεία μιας θεατρικής παράστασης σε συγκεκριμένη τοποθεσία
δεν είναι κάτι στο οποίο μπορούσα να αντισταθώ.
Έτσι, λοιπόν, Παρασκευή απόγευμα, με όλη την κίνηση στους δρόμους, πήγα
και δεν θα ξεχάσω ποτέ τι είδα όταν έφτασα.
Για την ίδια την παράσταση, το κοινό περπάταγε σ' όλη
τη γειτονιά από σπίτι σε σπίτι
και οι κάτοικοι, που ήταν οι ίδιοι οι ηθοποιοί,
έβγαιναν απ' τα σπίτια τους και εκτελούσαν
αυτοβιογραφικές χορογραφίες στους κήπους τους και
στις εισόδους των γκαράζ τους.
Αυτή η παράσταση ήταν μια συνεργασία
του καλλιτεχνικού θιάσου Lone Twin με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι Lone Twin είχαν έλθει στο Μίντο και είχαν δουλέψει
με τους κατοίκους και εκείνοι είχαν δημιουργήσει αυτές τις χορογραφίες.
Αυτή η μικρή Αυστραλέζα με καταγωγή απ' την Ινδία
βγήκε απ' το σπίτι της και χόρευε στην μπροστινή αυλή.
Ο πατέρας της κοίταξε απ' το παράθυρο να δει
τι ήταν όλη αυτή η φασαρία και η κίνηση
και σύντομα βγήκε κι αυτός έξω.
Τον ακολούθησε η μικρότερη κόρη του.
Σε λίγο όλοι τους χόρευαν αυτόν τον χαρούμενο,
ζωηρό χορό εκεί μπροστά στην αυλή τους.
Καθώς προχωρούσα μέσα στη γειτονιά.
έμεινα έκπληκτος και συγκινήθηκα από την απίστευτη
αίσθηση ιδιοκτησίας που ήταν προφανές ότι
διακατείχε τους ανθρώπους της κοινότητας για την παράσταση.
Το «Ζωντανά στο Μίντο» έβαλε τους κατοίκους του Σίντνεϊ να συνδιαλαγούν
με καλλιτέχνες απ' όλον τον κόσμο και ουσιαστικά
τίμησε την ποικιλομορφία του Σίντντεϊ με τους δικούς του όρους.
Το Φεστιβάλ του Σίντντεϊ που έκανε την παραγωγή του «Ζωντανά στο Μίντο» νομίζω ότι
αντιπροσωπεύει ένα νέο είδος καλλιτεχνικού φεστιβάλ του 21ου αιώνα.
Αυτά τα φεστιβάλ είναι ριζοσπαστικά ανοικτά.
Μπορούν να μετασχηματίσουν πόλεις και κοινότητες.
Για να το καταλάβουμε, πρέπει νομίζω να δούμε
από που ξεκινήσαμε.
Τα σύγχρονα καλλιτεχνικά φεστιβάλ γεννήθηκαν
στα συντρίμμια του Β' Παγκοσμίου πολέμου.
Οι δημοτικοί άρχοντες δημιούργησαν αυτές τις ετήσιες διοργανώσεις
προκειμένου να γιορτάσουν και να τιμήσουν τον πολιτισμό
ως υψηλότερη έκφραση του ανθρωπίνου πνεύματος.
Το 1947 ξεκίνησε το Φεστιβάλ του Εδιμβούργου,
και της Αβινιόν και εκατόνταδες άλλα
στη συνέχεια.
Η δουλειά που έκαναν ήταν πολύ υψηλή τέχνη
και εμφανίστηκαν αστέρες όπως η Λόρι Άντερσον,
ο Μερς Κάνινγκαμ και ο Ρόμπερτ Λεπάζ
που έκαναν δουλειά γι' αυτά τα φεστιβάλ
κι έτσι είδαμε εμβληματικές παραστάσεις όπως η «Μαχαμπχαράτα»
και το μνημειώδες «Ο Αϊνστάιν στην παραλία».
Αλλά καθώς πέρναγαν οι δεκαετίες, αυτά τα φεστιβάλ
έγιναν πραγματικά καθεστώς και
καθώς επιτάχυναν τόσο η κουλτούρα όσο και το κεφάλαιο
και το Διαδίκτυο μας έφερε όλους κοντά,
η διαφορά μεταξύ υψηλού και χαμηλού σχεδόν εξαλείφθηκε,
αναδύθηκε ένα καινούργιο είδος φεστιβάλ.
Τα παλαιού τύπου φεστιβάλ εξακολούθησαν να ανθούν
αλλά από το Μπράιτον έως το Ρίο και το Περθ κάτι νέο ξεπρόβαλε
και τα φεστιβάλ αυτά ήταν πραγματικά διαφορετικά.
Είναι ανοικτά, επειδή όπως και στο Μίντο
αντιλαμβάνονται ότι είναι απαραίτητος ο διάλογος
ανάμεσα στο τοπικό και το παγκόσμιο.
Είναι ανοικτά επειδή ζητούν απ' το κοινό να λάβουν μέρος, να γίνουν
πρωταγωνιστές, εταίροι κι όχι παθητικοί θεατές,
και είναι ανοικτά επειδή ξέρουν ότι η φαντασία
δεν είναι δυνατόν να περιοριστεί σε κτήρια,
κι έτσι, μεγάλο μέρος της δουλειάς που κάνουν
γίνεται σε συγκεκριμένη τοποθεσία ή στο ύπαιθρο.
Έτσι, το νέου τύπου φεστιβάλ ζητά απ' το κοινό να παίξει
έναν θεμελιώδη ρόλο στη διαμόρφωση της παράστασης.
Σχήματα όπως η De La Guarda της οποίας την παραγωγή κάνω εγώ και το Punchdrunk
δημιουργούν απολύτως συναρπαστικές εμπειρίες
όπου το κοινό βρίσκεται στο κέντρο της δράσης.
Όμως, είναι το γερμανικό σχήμα Rimini Protokoll
που ανεβάζει την όλη εμπειρία σε άλλο επίπεδο εντελώς.
Σε μια σειρά παραστάσεων όπου περιλαμβάνεται και το «100% Βανκούβερ»,
το «100% Βερολίνο», η Rimini Protokoll φτιάχνει παραστάσεις που πραγματικά
αντικατοπτρίζουν την κοινωνία.
Η Rimini Protokoll επιλέγει 100 άτομα που αντιπροσωπεύουν εκείνη τη στιγμή
την πόλη ως προς τη φυλετική καταγωγή, το φύλο και την κοινωνική τάξη,
μέσω μιας προσεκτικής διαδικασίας που ξεκινά τρεις μήνες πριν
και στη συνέχεια αυτοί οι 100 ανταλλάσσουν μεταξύ τους ιστορίες
σχετικά με τους ίδιους και τις ζωές τους και το όλο πράγμα
γίνεται ένα στιγμιότυπο της πόλης εκείνην την στιγμή.
Οι LIFT ήταν πάντα πρωτεργάτες στη χρήση των χώρων παραστάσεων.
Αντιλαμβάνονται ότι το θέατρο και η παράσταση
είναι δυνατόν να γίνουν οπουδήποτε.
Μπορούν να δώσουν μια παράσταση σε σχολική αίθουσα,
σε αεροδρόμιο, (Γέλια)
στη βιτρίνα πολυκαταστήματος.
Οι καλλιτέχνες είναι εξερευνητές. Ποιος μπορεί να μας δείξει την πόλη απ' την αρχή;
Οι καλλιτέχνες μπορούν να μας πάνε σε ένα μακρινό σημείο της πόλης
που δεν έχουμε εξερευνήσει ποτέ ή να μας πάνε σ' ένα κτήριο που,
μολονότι περνάμε απ' έξω κάθε μέρα, δεν μπαίνουμε ποτέ μέσα.
Ο καλλιτέχνης, νομίζω, μπορεί να μας δείξει πραγματικά τους ανθρώπους
που ενδεχομένως δεν προσέχουμε σε ολόκληρη τη ζωή μας.
Οι Back to Back είναι ένα αυστραλιανό σχήμα ατόμων
με διανοητική αναπηρία. Είδα την εκπληκτική παράστασή τους
στη Νέα Υόρκη στο Πορθμείο του Φέρυ για το Νησί Στέιτεν
σε ώρα αιχμής.
Σε μας, το κοινό, μας είχαν δώσει ακουστικά και καθόμασταν
στη μία πλευρά του πορθμείου.
Οι ηθοποιοί ήταν ακριβώς μπροστά μας
ακριβώς εκεί ανάμεσα στους καθημερινούς ταξιδιώτες,
και τους ακούγαμε
αλλά ενδεχομένως να μην τους είχαμε δει σε άλλη περίπτωση.
Έτσι η ομάδα Back to Back παίρνει ένα θέατρο συγκεκριμένης τοποθεσίας και το χρησιμοποιεί
για να μας υπενθυμίσει ευγενικά ποιους και τι επιλέγουμε
να βγάλουμε απ' την καθημερινή ζωή μας.
Έτσι, ο διάλογος ανάμεσα στο τοπικό και το παγκόσμιο,
το κοινό που συμμετέχει, δρα και πρωταγωνιστεί,
η καινοτομική χρήση του χώρου,
όλα αυτά συνδυάζονται σε μια καταπληκτική δουλειά
του φανταστικού γαλλικού σχήματος Royal de Luxe.
Οι μαριονέτες των Royal de Luxe ήλθαν στην πόλη
και έζησαν εκεί για λίγες μέρες.
Για τον «Ελέφαντα του Σουλτάνου» οι Royal de Luxe
ήλθαν στο κέντρο του Λονδίνου και το ακινητοποίησαν
με την ιστορία τους ενός γιγάντιου κοριτσιού και του φίλου της,
ενός ελέφαντα που ταξίδευε στο χρόνο.
Για μερικές μέρες μετασχημάτισαν αυτήν την τεράστια πόλη
σε μια κοινότητα όπου βασίλευαν οι αμέτρητες πιθανότητες.
Η εφημερίδα Guardian έγραψε «Εάν η τέχνη είναι μετασχηματισμός,
δεν μπορεί να υπάρχει εμπειρία περισσότερο μετασχηματιστική.
Ο "Ελέφαντας του Σουλτάνου" αντιπροσωπεύει την
καλλιτεχνική κατάληψη της πόλης
και την ανάκτηση των δρόμων για τους ανθρώπους».
Μπορούμε να μιλήσουμε, βεβαίως, για την οικονομική επίδραση αυτών των φεστιβάλ
στις πόλεις μας, αλλά εμένα μ' ενδιαφέρουν πολύ περισσότερο πολλά άλλα πράγματα,
όπως πώς βοηθάει κάποιο φεστιβάλ την πόλη να εκφραστεί,
πώς την αφήνει να βρει τον εαυτό της.
Τα φεστιβάλ προάγουν την ποικιλομορφία,
φέρνουν τους γείτονες σε διάλογο μεταξύ τους,
αυξάνουν τη δημιουργικότητα,
προσφέρουν ευκαιρίες να αισθανθεί κανείς υπερηφάνεια για την πόλη του,
βελτιώνουν τη γενική ψυχολογική ευημερία μας.
Εν ολίγοις, κάνουν τις πόλεις καλύτερα μέρη.
Για παράδειγμα:
Όταν ήλθε στο Λονδίνο ο «Ελέφαντας του Σουλτάνου»
εννέα μήνες μόνον μετά την τρομοκρατική επίθεση της 7ης Ιουλίου.
ένας λονδρέζος έγραψε: «Από την ημέρα που εξεράγη η βόμβα σήμερα είναι η πρώτη φορά
που η φωνή της κόρης μου είχε και πάλι τη γνώριμη ζωντάνια της.
Είχε πάει μαζί με άλλους να παρακολουθήσει
τον ''Ελέφαντα του Σουλτάνου'' και ξέρετε.
αυτό έκανε όλη τη διαφορά».
H Λιν Γκάρντνερ στην εφημερίδα Guardian έγραψε
ότι ένα σπουδαίο φεστιβάλ μπορεί να μας δείξει τον χάρτη του κόσμου,
τον χάρτη της πόλης και τον χάρτη του εαυτού μας
όμως, δεν υπάρχει ένα πάγιο πρότυπο φεστιβάλ.
Αυτό που θεωρώ εγώ εξαίσιο για τα φεστιβάλ,
τα καινούργια φεστιβάλ, είναι ότι πιάνουν απολύτως
την πολυπλοκότητα και τον ενθουσιασμό
του σημερινού τρόπου ζωής μας.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ. (Χειροκρότημα)